- •1)Басқару жүйесін енгізу тиімділігі қалай есептеледі?
- •2)Электромагнитті шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •1)Тұрақты қысым құламасының шығын өлшеуіштері.
- •2)Электромагнитті шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •3)Түсті пирометрлерінің әрекеттену принциптері.
- •23 Сурет. Түсті пирометрдің блок-сұлбасы.
- •1) Магнитті күшейткіштердің әрекет принципі.
- •8 Сурет. Екі дроссельді және кері байланысы бар магниттік күшейткіштің сұлбасы
- •2) Электромашиналық күшейткіштердің әрекет принципі.
- •6 Сурет. Электронды шамды күшейткіштің сұлбасы мен оның сипаттамасы:
- •3) Сыйымдылықты манометрлер.
- •1) Инфрақызыл сіңіргішті газталдағыштар
- •2) Ультракүлгін сіңіргішті газталдағыштар
- •44 Сурет. Оптика – акустикалық газталдағыштың принципиалды сұлбасы.
- •45 Сурет. Ультракүлгін сіңіргіш газталдағыш сұлбасы.
- •3) Электромашиналық күшейткіштердің әрекет принципі.
- •6 Сурет. Электронды шамды күшейткіштің сұлбасы мен оның сипаттамасы:
- •1)Шығынды өлшеуге арналған аспаптар сыныптамасы.
- •2)Әрбір реттегіштің қандай негізгі элементтері болуы керек?
- •3)Қателік сигналы қалай жасалады?
- •1)Температуралық шкалалар, температураны өлшеуге арналған аспаптардың сыныптамасы.
- •2)Электр кедергілі манометрлер.
- •3)Кеңею термометрлер әрекетінің принциптері.
- •1) Көрсеткіш шынылар мен қалытқылы деңгей өлшеуіштер
- •33 Сурет. Тұйықталған ыдыстар үшін қалытқылы деңгей өлшеуіш.
- •34 Сурет. Уб-п типті буйкалы деңгей өлшеуіштің сұлбасы.
- •2) Ионизациялық манометрлер.
- •3) Пьезоэлектрлік манометрлер.
- •32 Сурет. Пьезоэлектрлік манометр сұлбасы.
- •1)Калориметриялық шығын өлшеуіштер.
- •2)Сұйықтар мен газдар мөлшерінің жылдамдықты және көлемдік санауыштары.
- •3)Электромагнитті шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •1)Тұрақты қысым құламасының шығын өлшеуіштері
- •2)Кеңею термометрлер әрекетінің принциптері.
- •3)Электромагнитті шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •1)Пьезоэлектрлік манометрлер.
- •32 Сурет. Пьезоэлектрлік манометр сұлбасы.
- •2)Өлшеуге және өлшеу аспаптарына анықтама беріңіз.
- •3)Кип құрылымдық сұлбасын түсіндіріңіз.
- •41 Билет
- •31 Сурет. Электрлік кедергінің манганиндік манометрі.
- •2. Сандық реттегіштер
- •33 Сурет. Тұйықталған ыдыстар үшін қалытқылы деңгей өлшеуіш.
- •34 Сурет. Уб-п типті буйкалы деңгей өлшеуіштің сұлбасы.
- •42 Билет
- •1.Белсенді кедергілі датчиктердің әрекеттебелсенді кедергілі датчиктердің әрекеттену принцптері
- •3 Сурет. Белсенді кернеу датчиктері және олардың сипаттамалары.
- •2. Сыйымдылықты датчиктер.
- •5 Сурет. Сыйымдылықты датчиктер.
- •3. Электромагниттік шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •42 Билет
- •1. Импульсті реттегіштердің әрекеттену принципі
- •2. Өлшеуге және өлшеу аспаптарына анықтама беріңіз.
- •44 Сурет. Оптика – акустикалық газталдағыштың принципиалды сұлбасы.
- •43 Билет
- •10 Сурет. Модуляторлардың сұлбасы мен сипаттамалары
- •44 Билет
- •1.Оптикалық пирометрлерінің әрекеттену принциптері
- •1 7 Сурет. Өлшеу жүйесінің құрылымдық сұлбасы.
- •45 Билет
- •18 Сурет. Манометрлік термометрдің принципиалдық сұлбасы.
- •19 Сурет. Кедергі термометрінің конструкциясы:
- •20 Сурет. Кедергілі термометрлі теңестірілген көпірдің сұлбасы
- •1 Қысымның ауыспалы құламасының шығын өлшеуіштері.
- •37 Сурет. Қысым құламасы ауыспалы шығын өлшеуіштер сұлбасы:
- •40 Сурет. Калориметриялық шығын өлшеуіштің принципиалды сұлбасы
- •1 Қысымды өлшеуге арналған сұйықтық аспаптар.
- •25 Сурет. Құбыршалы сұйықтық манометрлер сұлбасы
- •2 Термоэлектрлік термометрлер.
- •3Киип сезімталдығы
- •1Қателік сигнал қалай жасалады.
- •2Индуктивті датчиктер
- •16 Сурет. Электромагниттік реленің құрылғысы (а) және қосу сұлбасы (б).
- •1 Ионизациялық манометрлер
- •2 Реттегіштер сыныптамасы
- •54Билет
- •1 Ультрадыбысты шығын өлшеуіштер
- •3 Күшейткіш сыныптамасы
- •55 Билет
- •1 Магнитті күшейткіштер.
- •7 Сурет. Дроссель сұлбасы (а) және оның сипаттамалары (б).
- •8 Сурет. Екі дроссельді және кері байланысы бар магниттік күшейткіштің сұлбасы
- •9 Сурет. Электромашиналық күшейткіш сұлбасы.
- •56 Билет
- •1 Өлшеу бірлігі. Қысымды өлшеуші аспаптар сыныптамасы.
- •2 Шығынды өлшеуге арналған аспаптар сыныптамасы.
- •3Фотоколориметриялық газталдағыштар.
- •46 Сурет. Фотометрдің өлшеуші сұлбасы.
- •57 Билет
- •1 Жылулық газталдағыштар.
- •43 Сурет. Термокондуктометриялық газталдағыштар сұлбасы.
- •2 Фотоколориметриялық газталдағыштар.
- •46 Сурет. Фотометрдің өлшеуші сұлбасы.
- •3 Электромагниттік шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •58 Билет
- •1 Өлшеуге анықтама
- •3 Реттегіш
- •59 Билет
- •1 Адаптивтік реттеуіш принципі
- •1 Сурет. Реттеудің автоматтық жүйесінің функционалды сұлбасы.
- •2 Реле.
- •3 Электромагниттік шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •16 Сурет. Электромагниттік реленің құрылғысы (а) және қосу сұлбасы (б).
43 Сурет. Термокондуктометриялық газталдағыштар сұлбасы.
Нүктелер а және b арасындағы кернеу Uab көпірдің 1 өлшейтін диагоналында талданатын газ мөлшеріне пропорционал, ал кернеу Uaс көпір 2 диагоналында тұрақты және газ концентрациясының өлшеу диапазонымен анықталады. Кернеу көзі ретінде көпірлердің 1 және 2 өлшеуші диагоналдары бірізді қосылған және электронды күшейткіш ЭУ кірісіне қосылған, және ауыспалы ток кернеуі Uab және Uaс қарама қарсы фазада беріледі. Қосалқы аспап ретінде автоматты электронды көпір, т.б. қолданылады.
Бақыланатын компонент концентрациясының өзгеруі кезінде газ қоспасының жылу өткізгіштігі өзгереді. Бұл кезде сезімталды элементтерден жылу әкету және олардың температуралары өзгереді, демек, R1 және R3 резисторлардың кедергілері. Соның салдарынан өлшеуші көпірдің Uab кернеуі өзгереді, тепе-теңдік бұзылады және күшейткіш ЭУ кірісінде балансталмаған кернеу пайда болады.
Осылай, тепе-теңдікті режимдегі салыстыру әдісі бойынша сұлба жұмыс істейді және газталдағыштың көрсеткіші қоршаған ортаның температурасы мен қоректену кернеуіне тәуелді болмайды, өйткені бұл факторлар сұлбаның екі көпірінеде бірдей әсер етеді. Осындай принципте көптеген талдағыштар жұмыс істейді, мысалы, термокондуктометриялық газталдағыштар ТП-1116, ТП-1120 сутегіге диапазонымен 0-5; 0-100; 80—100 % Н2, және газталдағыш ТП-2200 көміртегі оксидіне диапазонымен 0-10-ден 80-100°о дейін CO2. негізгі қателік 2,5-3 % құрайды.
Мұндай газталдағыштардың көрсеткіші талданатын газдың шығынына, қысымына және температурасына тәуелді болатындықтан, олар қосалқы құрылғылармен жабдықталады: газ шығынын тудырушымен, шығын реттегішпен, қысым реттегішпен, мұздатқыштармен және сүзгілермен.
2 Фотоколориметриялық газталдағыштар.
Талдаудың абсорбциялық-спектралдық әдісіне негізделген бұл аспаптарда, спектрдің (0,4<л<0,76 мкм) көрінетін диапазонының сәулеленуі қолданылады. Олар индикаторлық ерітіндіде суланған таспада түсті реакцияға түсетін, әртүрлі газдардың микроконцентрациясын үздіксіз немесе кезеңді өлшеуге арналған. Ондай газдардың қатарына күкіртті газ, күкіртсутегі, хлор, аммиак, озон, азот оксиді және басқалары жатады.
Фотоколориметриялық газталдағыштың типтік түрі болып әмбебап фотометр табылады, сұлбасы 38 суретте келтірілген. Аспаптың әрекеттену принципі, эталонды жарық ағынымен таспадағы дақтың химиялық реакциясы нәтижесінде боялғаннан шағылған жарық ағынының шамасының салыстырылуына негізделген. Дақтың боялу қарқындылығы газ қоспасындағы анықталатын компоненттің концентрациясына тәуелді. Осы типтегі газталдағыштың әртүрлі газдарды анықтау үшін қолданылуы, талданатын компонентпен өзара әрекеттесу кезіндегі түсті реакцияны тудыратын индикаторлық ерітіндінің таңдалу мүмкінділігімен шартталған.
Жұмысшы фотоэлемент Ф1 (46 сурет) таспада 1 шағылған жарық ағынымен жарықталады, салыстырмалы элемент Ф2 — Л қыздыру шамының ағыны. Жарық ағыны салыстырмалы жарық каналында тоқтатылған диафрагмамен Д теңестіріледі.
46 Сурет. Фотометрдің өлшеуші сұлбасы.
Фотоэлементтер катожтық қайталаушы КҚ шамының басқарушы торына қосылған. Анықталатын компоненттің талданатын газ қоспасында болмауы кезінде жарық ағыны мен фотоэлементтердің Ф1 және Ф2 фототоктары теңдей. Катодтық қайталауыштағы басқару торындағы потенциалдар бірдей және ЭК электронды күшейткіштің кірісіндегі кернеу нөлге тең.