- •1)Басқару жүйесін енгізу тиімділігі қалай есептеледі?
- •2)Электромагнитті шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •1)Тұрақты қысым құламасының шығын өлшеуіштері.
- •2)Электромагнитті шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •3)Түсті пирометрлерінің әрекеттену принциптері.
- •23 Сурет. Түсті пирометрдің блок-сұлбасы.
- •1) Магнитті күшейткіштердің әрекет принципі.
- •8 Сурет. Екі дроссельді және кері байланысы бар магниттік күшейткіштің сұлбасы
- •2) Электромашиналық күшейткіштердің әрекет принципі.
- •6 Сурет. Электронды шамды күшейткіштің сұлбасы мен оның сипаттамасы:
- •3) Сыйымдылықты манометрлер.
- •1) Инфрақызыл сіңіргішті газталдағыштар
- •2) Ультракүлгін сіңіргішті газталдағыштар
- •44 Сурет. Оптика – акустикалық газталдағыштың принципиалды сұлбасы.
- •45 Сурет. Ультракүлгін сіңіргіш газталдағыш сұлбасы.
- •3) Электромашиналық күшейткіштердің әрекет принципі.
- •6 Сурет. Электронды шамды күшейткіштің сұлбасы мен оның сипаттамасы:
- •1)Шығынды өлшеуге арналған аспаптар сыныптамасы.
- •2)Әрбір реттегіштің қандай негізгі элементтері болуы керек?
- •3)Қателік сигналы қалай жасалады?
- •1)Температуралық шкалалар, температураны өлшеуге арналған аспаптардың сыныптамасы.
- •2)Электр кедергілі манометрлер.
- •3)Кеңею термометрлер әрекетінің принциптері.
- •1) Көрсеткіш шынылар мен қалытқылы деңгей өлшеуіштер
- •33 Сурет. Тұйықталған ыдыстар үшін қалытқылы деңгей өлшеуіш.
- •34 Сурет. Уб-п типті буйкалы деңгей өлшеуіштің сұлбасы.
- •2) Ионизациялық манометрлер.
- •3) Пьезоэлектрлік манометрлер.
- •32 Сурет. Пьезоэлектрлік манометр сұлбасы.
- •1)Калориметриялық шығын өлшеуіштер.
- •2)Сұйықтар мен газдар мөлшерінің жылдамдықты және көлемдік санауыштары.
- •3)Электромагнитті шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •1)Тұрақты қысым құламасының шығын өлшеуіштері
- •2)Кеңею термометрлер әрекетінің принциптері.
- •3)Электромагнитті шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •1)Пьезоэлектрлік манометрлер.
- •32 Сурет. Пьезоэлектрлік манометр сұлбасы.
- •2)Өлшеуге және өлшеу аспаптарына анықтама беріңіз.
- •3)Кип құрылымдық сұлбасын түсіндіріңіз.
- •41 Билет
- •31 Сурет. Электрлік кедергінің манганиндік манометрі.
- •2. Сандық реттегіштер
- •33 Сурет. Тұйықталған ыдыстар үшін қалытқылы деңгей өлшеуіш.
- •34 Сурет. Уб-п типті буйкалы деңгей өлшеуіштің сұлбасы.
- •42 Билет
- •1.Белсенді кедергілі датчиктердің әрекеттебелсенді кедергілі датчиктердің әрекеттену принцптері
- •3 Сурет. Белсенді кернеу датчиктері және олардың сипаттамалары.
- •2. Сыйымдылықты датчиктер.
- •5 Сурет. Сыйымдылықты датчиктер.
- •3. Электромагниттік шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •42 Билет
- •1. Импульсті реттегіштердің әрекеттену принципі
- •2. Өлшеуге және өлшеу аспаптарына анықтама беріңіз.
- •44 Сурет. Оптика – акустикалық газталдағыштың принципиалды сұлбасы.
- •43 Билет
- •10 Сурет. Модуляторлардың сұлбасы мен сипаттамалары
- •44 Билет
- •1.Оптикалық пирометрлерінің әрекеттену принциптері
- •1 7 Сурет. Өлшеу жүйесінің құрылымдық сұлбасы.
- •45 Билет
- •18 Сурет. Манометрлік термометрдің принципиалдық сұлбасы.
- •19 Сурет. Кедергі термометрінің конструкциясы:
- •20 Сурет. Кедергілі термометрлі теңестірілген көпірдің сұлбасы
- •1 Қысымның ауыспалы құламасының шығын өлшеуіштері.
- •37 Сурет. Қысым құламасы ауыспалы шығын өлшеуіштер сұлбасы:
- •40 Сурет. Калориметриялық шығын өлшеуіштің принципиалды сұлбасы
- •1 Қысымды өлшеуге арналған сұйықтық аспаптар.
- •25 Сурет. Құбыршалы сұйықтық манометрлер сұлбасы
- •2 Термоэлектрлік термометрлер.
- •3Киип сезімталдығы
- •1Қателік сигнал қалай жасалады.
- •2Индуктивті датчиктер
- •16 Сурет. Электромагниттік реленің құрылғысы (а) және қосу сұлбасы (б).
- •1 Ионизациялық манометрлер
- •2 Реттегіштер сыныптамасы
- •54Билет
- •1 Ультрадыбысты шығын өлшеуіштер
- •3 Күшейткіш сыныптамасы
- •55 Билет
- •1 Магнитті күшейткіштер.
- •7 Сурет. Дроссель сұлбасы (а) және оның сипаттамалары (б).
- •8 Сурет. Екі дроссельді және кері байланысы бар магниттік күшейткіштің сұлбасы
- •9 Сурет. Электромашиналық күшейткіш сұлбасы.
- •56 Билет
- •1 Өлшеу бірлігі. Қысымды өлшеуші аспаптар сыныптамасы.
- •2 Шығынды өлшеуге арналған аспаптар сыныптамасы.
- •3Фотоколориметриялық газталдағыштар.
- •46 Сурет. Фотометрдің өлшеуші сұлбасы.
- •57 Билет
- •1 Жылулық газталдағыштар.
- •43 Сурет. Термокондуктометриялық газталдағыштар сұлбасы.
- •2 Фотоколориметриялық газталдағыштар.
- •46 Сурет. Фотометрдің өлшеуші сұлбасы.
- •3 Электромагниттік шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •58 Билет
- •1 Өлшеуге анықтама
- •3 Реттегіш
- •59 Билет
- •1 Адаптивтік реттеуіш принципі
- •1 Сурет. Реттеудің автоматтық жүйесінің функционалды сұлбасы.
- •2 Реле.
- •3 Электромагниттік шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •16 Сурет. Электромагниттік реленің құрылғысы (а) және қосу сұлбасы (б).
56 Билет
1 Өлшеу бірлігі. Қысымды өлшеуші аспаптар сыныптамасы.
Қысым деп дене бетінің бірлігіне дұрыс әсер ететін бірқалыпты таралған күш аталады. Қысым атмосфералық (барометрлік), артықша және абсолюттік болып бөлінеді. Тұйықталған көлемдегі артықша қысым Ра атмосфералықтан жоғары қысым шамасын көрсетеді Р6. Тұйықталған кеңістіктегі абсолюттік қысым Ра атмосфералық және артықша қысымдар қосындысына тең. Абсолюттік қысым газ бен будың бір күйден екіншісіне көлемдік шығынын қайта есептеуде, әртүрлі сұйықтардың қайнау температурасын анықтау кезінде және т.б. пайдаланылады.
Егер абсолюттік қысым атмосфералықтан кем болса, онда артықша қысым теріс болады және сиреу немесе вакуум деп аталады.
СИ жүйесінде қысым бірлігі ретінде ньютонның метр квадратқа қатынасы алынады (Н/м2). Бұл бірлікті паскаль деп атап, Па белгілейді.
Атмосфералық қысымды өлшеуге арналған аспаптар барометрлер, артықша қысымды өлшеушіні — манометрлер деп, атмосфералықтан төмен қысымды өлшеушіні — вакуумметрлер деп атайды, қысымдар айырмасын (қысым құламасы) — дифференциалды манометрлермен өлшенеді. Аз қысымдарды немесе атмосфералыққа жақын сиреуді (5х103Па шамасында) өлшеу үшін микроманометрлер қолданылады.
Әрекеттену принципі бойынша қысымды өлшеуші аспаптар келесі негізгі топтарға бөлінеді:
- сұйықтық, мұнда өлшенетін қысым сұйық бағанасы қысымымен теңестіріледі;
- серіппелі (деформациялық), мұнда өлшенетін қысым әртүрлі серпімді сезімтал элементтер деформациясының шамасы бойынша немесе солардан туатын күш шамасы бойынша анықталады;
- жүк поршеньді, мұнда өлшенетін қысым поршень мен жүктерден пайда болатын қысыммен теңестіріледі;
- электрлік, оның әрекеті қысымның қандайда бір электрлік шамаға түрленуіне немесе қысым әсерінен материалдың электрлік қасиетінің өзгерісіне негізделген.
2 Шығынды өлшеуге арналған аспаптар сыныптамасы.
Технологиялық процестерді басқару үшін қосалқы материалдардың, отынның, бастапқы және алынатын өнімдердің шығыны мен санының дәл есептелуі қажетті.
Шығын деп уақыт бірлігінде белгілі бір қима арқылы өтетін заттың көлемі немесе массасы аталады. Яғни осыған сәйкес, көлемдік Q және массалық G шығындар болады, олар өзара заттың тығыздығы арқылы байланысты с (кг/м3). Сұйық шығынының көлемдік бірлігінен массалығына өту үшін оның температурасын ескеру қажет, өйткені:
сt = с20 /[1 -в(20-t)] (61)
мұндағы с20—20 °С кезіндегі сұйық тығыздығы; в — сұйықтың көлемдік кеңеюінің температуралық коэффициенті, 1/°С; t — сұйық температурасы, °С.
СИ жүйесінде көлемдік шығынның негізгі бірлігі м3/с, ал массалықта — кг/с. Техникалық өлшеулер кезінде көбінесе м3/сағ және кг/сағ бірліктері қолданылады.
Зат шығынын өлшеуге арналған аспап шығын өлшеуші деп, ал зат саны — мөлшер санаушы деп аталады. Өлшеудің қабылданған әдісіне тәуелді келесідей шығын өлшеуіштер болады: қысымның ауыспалы құламасы; жылдамды (арынды); қысымның тұрақты құламасы; электромагнитті (индукциялық); ультрадыбысты. Мөлшер санаушылар жылдамдықты, көлемді және ротациялық болып бөлінеді.