1. Оқушыларды есеп шығаруға үйрету;

2. Есеп шығаруды ұйымдастыру;

3. Білімдерді меңгеру мен біліктіліктерді машықтандыруға арналған есептер.

Пайданылған әдебиеттер

1.Әбілқасымова А. және т.б. Математиканы оқытудың териясы мен әдістемесі. А, Білім. 1998 ж

2. Бидосов Ә. Математиканы оқыту методикасы. (Жалпы методика). А, Мектеп. 1989ж

3. Рахымбек Д. және т.б. Орта мектепте математиканы оқыту әдістемесіне арналған оқу құралы. Ш, 2003

26-лекция.

Математиканы оқытуды ұйымдастыру.

Жоспары:

1.Сабақ, оның құрылымы;

2. Сабақтың түрлері;

3. Математик сабағына қойылатын талаптар.

1. Сабақ, оның құрылымы

Орта мектептерде оқушылармен жүргізілетін оқу тәрбие жұмыстарының негізгі формасы сабақ екені мәлім. Сабақ математиканы оқыту үрдісінде де ең негізгі бөлік болып саналады. Бұл үрдістің қосымша буындарына оқушылардың үй жұмысы, факультативтік сабақтар, математикадан сыныптан тыс жұмыстар, үлгере алмай жүрген оқушылармен жұмыс т.б.

Дидактикада сабақтың құрылысының мазмұны мен құраушылары былай кескінделеді:

Бұрынғы білімді қайта жаңғырту және оны іске асырудың әдістері

→

Жаңа білімді қалыптастыру және іске асырудың әдістері

→

дағдысын және қолдана білуге қалыптастыру

Сабақтың жалпы құрылысы күрделі және ол бірнеше құраушылардан тұрады. Мысалы, оқушылардың бұрынғы білімдерін қайта жаңғырту және іске асыру әдісі – оқушылардың бұрынғы алған білімдерін еске түсіру ғана емес, сонымен қатар ол жаңа білім алуда, танымдылығын арттыруда және мұғалімнің оқушы білімінің қандай дәрежеде екендігін тексеруде т.с.с. қажет болып табылады.

Математиканы сабақ үстінде оқыту үрдісінің құрылымында мынадай негізгі элементтерді бөліп көрсетуге болады:

1) Жаңа тақырыптың материалдарын білдіру. 2) Жаңа материалды пысықтау. 3) Есеп шығару, жаттығулар орындау. 4) Бұрын өткенді қайталау. 5) Үйге берілген тапсырманың орындалуын тексеру. 6) Үйге жаңадан тапсырма беру. 7) Оқушылардың математиканы практикада қолдануы. 8) Оқушылардың білім, дағдыларын бақылау және бағалау.

Кез келген сабақта бұл элементтердің барлығы бірдей кездесе бермеуі мүмкін, алайда бұлардың әр түрлі комбинациясынан кез келген сабақ құруға болады. Сабақтың кейбір құрылым элементтеріне қысқаша тоқтала кетейік. Жаңа тақырыптың материалын сабақ үстінде білдіру оқушылардың өзіндік ойлау, пайымдау әрекеттерін белсенді пайдаланатындай жағдайда жүргізілуі қажет. Жаңа білімді дайын күйінде айтып беруге барынша шек қойылып, оқытушы шәкірттердің өзіндік білімін алуын, дамуын ұйымдастырушы, басқарушы болу жағынан көңіл бөлуі керек.

Сабақ барысында жаңа материалды игеру табиғи түрде оны пысықтауға ұласады және сонымен кезектесіп отырады. Оқытушы бағдарлама арқылы оқытуда, әдетте пысықтау бағдарламаның өзіне енгізіледі, яғни алдын ала бағдарламаланып қойылады. Проблемалық оқыту кезінде пысықтау тексерумен және проблеманы шешу нәтижесін талқылаумен қатар жүргізіледі. Эвристикалық әңгімеден кейін пысықтау айтылғанды құрғақ қайталау емес шығармашылық (творчестволық) тұрғыда негізгі мезеттерін назар аудара айтып беруді көздеуі қажет. Проблемалық немесе жай дәрістік баяндау кезінде тек тақырыптың қиын жерлері ғана қайталанып пысықталады.

Сабақ үстінде жаңа материалды пысықтауға, оны есептер шешіп, жаттығулар орындауға бірінші рет қолдану да жатады.

Адам психикасының табиғи бітіміндегі білгенді біртіндеп ұмытушылық қасиеті кейбір ұмытуға болмайтын негізгі мәселелерді дүркін-дүркін жүйелі түрде қайталап отыруды қажет етеді. Сондықтан да мұндай мәселелерді арнайы тапсырма ретінде берілмесе де сабақ үстінде әр түрлі формада сұрап отырған жөн болады. Мұнымен қатар сабақтың кейбір бөлігі бұрынғы өткен және жаңа материалды оқытуға қатысты мағлұматтарды еске түсіруге арналып отырады. Әрбір сыныпта жаңа материалды өтумен қатар бірінші жарты жылда өткен жылғы, ал екінші жарты жылда биылғы жылғы осы пән бойынша негізгі материалдар жүйелі түрде қайталанып отыруы қажет. Бұған әсіресе бітіруші IX және XI сыныптарда көп көңіл бөлінеді. Бұл сыныптарда жыл аяғында емтихан алдында қайталауға арнайы оқу уақыты бөлінеді. Үлкен тақырып немесе тараудан кейін жалпылаушы қайталау сабағын ұйымдастыру талап етіледі. Қайталау бір сарынды болмай, әр алуан, тартымды және шығармашылық болып, уақытты өте көп алмауы қажет. Егер жаңа тақырып бойынша теориялық материал басым болса, онда қайталауға жаттығу жұмыстарын беру қажет және керісінше. Егер жаңа материалдың көлемі үлкен болса, онда қайталауға үй тапсырмасын енгізбеу керек.

Әрбір сабақта бірнеше дидактикалық мақсат көзделіп, соның ішінде біреуі негізгі болады. Ең басты дидактикалық мақсатқа байланысты математика сабақтарын мынадай типтерге бөлуге болады: жаңа білімді бастапқы игеру сабақтары, білімдерді қолдану шеберлігі мен дағдысын қалыптастыру сабақтары, жалпылаушы қайталау арқылы білімдерді пысықтаудың қорытынды сабағы, математиканы практикада қолдану сабақтары, қорытынды бақылау және білім, дағдыларды бағалау (есепке алу) сабақтары.

Математика пәндері бойынша орташа алғанда сабақтардың жартысы білімді бастапқы игеру сабақтары болып келеді. Мұндай сабақтар “жаңа білім сабағы” және “құрамды сабақ” деп аталатын екі түрге бөлінеді. Математикадан құрамды немесе комбинациялық сабақ міндетті түрде үй тапсырмасының дұрыс та саналы орындалуын тексеруден басталады. Мұнан соң жаңа материалды өтуге және оны пысықтауға, үйге тапсырма беруге, бұрын өтілген мәселелерді қайталауға көшеді. Мұндай сабақтың құрылымдық толық болуының жақсы жағымен қатар жаман жағы да бар. Негізгі кемшілігі – барлық элементтерді қамтуға уақыт жетпейді, осыдан барып сабақтың негізгі мақсатын орындауға, жаңа материалды игеруге нұқсан келеді. Сондықтан да жаңа тақырыпты бастапқы игеру сабақтарының көпшілігі комбинациялық (аралас) болмай “жаңа білім сабағы” сүлбесі бойынша құрылады. Бұл сүлбе негізінен жаңа тақырыпты оқып, үйренуге, пысықтауға арналады, өткенді сұрауға аз ғана уақыт (3-5 мин) бөлінеді және оның өзі оқушыларды жаңа материалды қабылдауға дайындық болады.

Математиканы оқытуда математиканы қолдану шеберліктері мен дағдыларын қалыптастыру, басқаша айтқанда машықтандыру сабақтары да кең қолданылады. Мұндай сабақтарда орындалатын жұмыстардың көпшілігін шәкірттер өз бетінше атқаратындай болу керек, сондықтан тапсырмалар бірнеше вариантқа бөлініп беріледі. Тек оқушылардың өз бетінше есеп шығаруына арналған машықтану сабағы өзіндік жұмыс сабағы деп аталады.

Математиканы практикалық қолдану сабақтарына сыныпта орындалатын лабораториялық жұмыс сабағы, жер өлшеу және өндірістік объектілерде жүргізілетін практикалық сабағы т.б. жатады.

Практикалық жұмыстарда теориялық және ұйымдастырушылық дайындық өткен сабақтың ақырында жүргізіліп, қорытындысын талқылау кейінгі сабақта өткізіледі.

Қорытынды бақылау және білім, дағды бағалау сабақтарына ең әуелі жазбаша бақылау жұмыстары жатады. Мұндай жұмыстардың тапсырмасы сыныпта кем дегенде төрт вариантқа бөлініп орындалады. Бұл тапсырмалар әр сынып үшін пән бойынша жеке кітап болып шығатын “Дидактикалық материалдарда” келтіріледі. Осы кітаптарда бүкіл оқу жылына арналған оқушылардың өзіндік жұмыстарының жиынтығы да бар. Курстың әрбір үлкен тақырыбы (бөлігі) бойынша бір, екі сағаттық қорытынды, ал тақырыптың жеке бөліктері бойынша бұдан қысқа мерзімді (20 минуттан кем емес) өзіндік бақылау жұмысы жүргізіледі. Оқушылардың жазба жұмыстарын тексеруге бағалау нормасы басшылыққа алынады. Келесі сабақта бақылау жұмысына қысқаша анализ жасалып, кейбір оқушылардан кеткен кемшіліктерді жөндеуге бағытталған тапсырмалар беріледі. Оқушылардың дәптерлері жүйелі түрде тексеріліп тұруы қажет.