- •Арнайы болаттар. Негізгі анықтамалар мен түсініктер. Қосынды элементтер. Қоспалар.
- •Карбонитридті беріктендірумен жоғары берікті болаттар.
- •Жақсартылған қосынды болаттар. Қосындылаудың болаттар шынығу қабілеттілігіне (прокаливаемость) ықпалы.
- •Аз перлитті болаттар.
- •Қосынды жақсартылған болаттардың ентаңбасы және олардың қасиеттері. Хром-марганецті болаттар.
- •Қосынды элементтердің сыныпталуы. Γ-аймақты жіңішкертетін қосынды элементтер.
- •Қосынды жақсартылған болаттардың ентаңбасы және олардың қасиеттері. Хромды болаттар.
- •Жоғары берікті болаттарды жоғары температуралық термомеханикалық өңдеу.
- •Жоғарғы беріктілігімен аз қосынды болаттар.
- •11. Қосынды жақсартылған болаттардың ентаңбасы және олардың қасиеттері. Хром-молибденді болаттар.
- •12. Бақыланатын прокаттаумен беріктендіру.
- •13. Аз көміртекті бейнитті болаттар.
- •14. Қосынды жақсартылған болаттардың ентаңбасы және олардың қасиеттері. Марганецті болаттар.
- •15. Дисперсті-қатты болаттар.
- •16. Арматуралық болаттар.
- •17. Жақсартылған қосынды болаттардың құрылымы және механикалық қасиеттері.
- •18. Термомеханикалық өңдеу.
- •19. Қосынды жақсартылған болаттардың ентаңбасы және олардың қасиеттері. Хром-кремнийлі және хром-кремний-марганецті болаттар.
- •20. Мартенситтің деформациялық ескіруі кезіндегі беріктендіру.
- •21. Криогенді болаттар. Сыныпталуы.
- •22. Қосынды жақсартылған болаттардың ентаңбасы және олардың қасиеттері. Хром-никельді және хром-никель-молибденді (вольфрамды) болаттар.
- •23 Суықтай деформация кезіндегі беріктендіру.
- •24. Никельмен қосындыланған ферритті болаттар.
- •25. 9) Жоғары берікті болаттардың қасиеттері мен ентаңбасы.
- •26. Рельсті болаттар.
- •27. Аустенитті хром-никель-марганецті болаттар
- •28.10)Қосынды аз жұмсартылған болаттар.
- •29. Жоғары берікті болаттарды төменгі температуралық термомеханикалық өңдеу.
- •41. Тұрақсыз хром марганецті аустенитті болаттар
- •42 Сұрақ. Жалпы тағайындалуымен серіппе болаттар
- •43Сұрақ.Подшипникті болаттар.Талаптары мен сыныпталуы
- •44.Мартенситтi-ескiретiн болаттар
- •45 Арнайы тағайындалуымен серіппе болаттар. Қасиеттері мен сыныпталуы.
- •46. Мартенситті-ескірген болаттарды қосындылаудың сыныпталуы және принциптері.
- •47 Серіппе болаттарға қойылатын талап тар мен сыныпталуы.
- •48 Қосынды орын ауыстыру мартенситін ескірумен беріктендіру.
- •49 Мартенситті-ескірген болаттарды беріктендіру түрлері.
- •50 Мартенситті-ескірген болаттардың аймақтары және қолдану болашағы.
- •63. Қатты дененің металдық күйінің сипаттамалары. Құралғыш, фаза және қорытпа түсініктері.
- •64. Темір негізіндегі қатты ерітінділер.Темір және оның қасиеттері. Қосындылау ферриттің, аустениттің құрылымы мен қасиеттері.
- •Химиялық қасиеттері
- •66. Материалдың сызатқа төзімділігі және олардың басқа да маңызды сипаттамалары.
- •67. Карбидтер мен нитридтер. Жалпы заңдылық. 4-5 топтың, 6-8 топтың металдарының карбидтері мен нитридтері.
- •69. Перлит, сорбит және троостит құрылымымен болаттардың механикалық қасиеттері.
- •70. Қорытпалардағы қатты күйтүрлер. Алмасу мен ену қатты ерітінділерінің түзілу заңдылығы. Қатты ерітінділерінің негізгі сиппаттамалары.
- •72 Түйіндерінің өсу ыңғайына байланысты болаттардың негізгі түрлері
- •73 Металдық қосылыстар. Электрондық қосылыстар. Ену күйтүрлер. Лавес күйтүрлері. Сигма-күйтүрлер
- •75 Полиморфизм құбылысы. Темір, титан, вольфрам және цирконийдің полиморфты модификациясы.
- •76 Қыздырғанда және салқындатқанда аустениттің айналулары. Перлиттік айналу. Аралық айналу. Мартенситтік айналу
- •77 Металдың механикалық, жемірілу-механикалық және электроэрозиялық тозуы. Тозуға сынау әдістері. Әсерлесу төзімділігінің шегі.
- •78 Қатты ерітінділердің атомдық-кристалдық құрылымын оқу әдістері. Рентгенқұрылымдық сараптау.
- •81. Қаттылық материалдың қасиеті ретінде. Оларды анықтау тәсілдері.
- •82. Жоғары берік құрылғылық машина жасау болаттары. Сапалы және жоғары сапалы көміртекті болаттардың қасиеттері, сыныпталуы, ентаңбалануы және қолдану аймақтары.
- •83.Интерметалит негізіндегі қорытпалар. Реттелген интерметалитті материалдар. Легірленген интерметалитті қорытпалар. Алу әдістері, қасиеттері, құрылымы, ентаңбалануы және қолдану аймағы.
46. Мартенситті-ескірген болаттарды қосындылаудың сыныпталуы және принциптері.
Металаралық нығаю үлесiнен болаттардың жоғары берiктiгi бар. Шынықтырғанда практикалық көмiртексiз мартенсит алынады, сосын жұмсартуда (шамамен 500°С) металаралық күйтүрлерде бөлінулер орын алады. Сонда мына қасиеттер алынады : sв=2200¸1550МПа, s0,2=2100¸1500МПа, d=8-6%, y=45¸30%, аН=30¸60Дж/см2.
Мартенситтi – ескiретiн болат 18¸10% Ni тұрады және қосымша (~1%)Ti, (1¸0.25%)Al және жиi (5¸3%)Mo мен (~10%)Co қосылады.
Никель мен титанның бар болуы ескiруге әкелетiн NiTi немесе Nі3Ti, немесе NiAl(NiFeAl), Fe2Mo т.б. сияқты металаралық күйтүрлердiң түзiлуiне қажет. Көмiртек мөлшерi ең аз болуы тиiс (0,03%С<), өйтпегенде бұл күйтүрлер емес, а карбидтердiң түзiлуi мүмкiн, бұл бытыраңқы қатаю әсерiн нашарлатады.
Қосынды элементтердiң көп және көмiртегiнiң аз мөлшерiнде шынықтыру кезiнде аустениттiң айналуының мартенсит емес өнiмдерiнiң түзiлуiне қауiптенбей суытуды кез келген жылдамдықпен iске асыруға болады. Шынықтырудан кейiн болаттың қаттылығы 30НRC тең, бұл оны механикалық оңай өңдеуге мүмкiндiк бередi, Ескiруден кейiн қаттылық 52-53НRC дейiн артады. Құрамы бойынша ең көп тараған 03Н18K9M5T болаттың мартенситтiк айналуы 150¸200 °С басталып практикалық толығымен 20 °C (қалдық аустенит <10%) аяқталады. Соңғы берiктiк қасиеттерi кейiнгi жұмсартуда (ескiруде) 520-540 °С қалыптасады.
Жоғары берiктi мартенситтi – ескiретiндердiң iшiнде ең кеңiнен қолданыс тапқаны 03Н18К9М5Т болаты.
Кiшкене қимасымен (30 мм дейiн) табақтар мен шыбықтардан жасалатын тетiкбөлшектер үшiн жылумен өңдеу 820 °С-тан шынықтыру мен 480-520 °С ескiруден тұрады. Үлкен қалыңдығымен тетiкбөлшектер үшiн күрделi жылумен, 1220 °С-тан шынықтыру 940 °С-тан үш рет шынықтыруды қосып 520-540 °С ескiру 3 сағат бойы өңдеудi қолданған жөн. Шынықтыруды беттiң қатаюына дейiн суда, сосын ауада суытуды жүргiзген жөн.
03Н18К9М5Т болатты азоттандыруға болады. Сонда қатты бет пен берiк өзек алынады, азоттандырылған қабат тетiкбөлшектерге бұзылусыз үлкен түйiспелi және созатын жүктемелерге шыдауға мүмкiндiк бередi. Азоттандырғанда өлшемдерiнiң ең аз өзгеруi үшiн қолайлысы азоттандыру температурасынан 40-50 °С жоғары алдын-ала ескiрудi жүргізеді.
Азоттандыру түзiмi : 520 °С (50сағ.), сонда қабатының тереңдiгi 0,15-0,20 мм; бетiнiң қаттылығы 60НRC, өзегңiнiң 48-49НRC алынады.
03Н18К8М5Т болаттың кемшiлiгi – салыстырмалы үлкен бағалы және қалыңдығымен жарты өнiмдерден жасалатын тетiкбөлшектер үшiн күрделi жылумен өңделуi және ыстықтай түрөзгеруге көтерiңкi қарсыластығы.
Мартенситтi-ескiретiн болаттардың негiзгi артықшылықтары ескiрумен практикалық қисаюсыз нығаю қабiлетi болып табылады; орташа қосынды жоғары берiктi болаттарға қарағанда сүйiр тiлiктер мен жарықтарға сезiмталдығының едәуiр аздығы; 450 °С дейiн жұмыс iстеу қабiлетi және жақсы пiсiрiлгiштiгi, соның iшiнде нығайтылған күйжайында да.
Мартенситтi - ескiретiн болаттар әуе өнеркәсiбiнде, зымыран техникасында, кеме жасауда, серпiмдi бөлiктер үшiн аспап жасауда, криоген техникасында т.б. қолданылады. Бұл болаттар қымбат тұратындар.