1.2.2 Квантталған сигналдарды кодалау

Кода негізі рұқсат етілген деңгей санына (кванттау деңгейлері) тең және кодалық топтағы символдар саны бірге тең квантталған АИМ-2 сигналын кодалық деп санауға болады. Осылайша, квантталған сигнал көп деңгейлі болып табылады.

Көп деңгейлі сигналдарды беру өте ыңғайсыз, өйткені қабылдағыш барлық рұқсат етілген деңгейлерді ажыратуы тиіс. Оған қоса бұндай сигналдарды, егер оларға бөгеуілдер әсер етсе, қалпына келтіру (регенерациялау) өте қиын. Басқа сөзбен айтқанда, көп деңгейлі сигналдарға аналогты сигналдардың кемшіліктері сәйкес келеді. Сондықтан ЦБЖ көбінесе негіздері салыстырмалы түрде кіші кодалар қолданылады, көбінесе екілік кодалар қолданылады. көп деңгейлі сигналды негізі кіші кодаға түрлендңру процессін кодалау деп атайды. Символдар (жіберулер, цифрлар) комбинациясы кодалау нәтижесі болып табылады. Олар сәйкес есептеу жүйесінде квантталған сигнал деңгейінің рұқсат етілген номерін көрсетеді. ИКМ-АУБ ЦБЖда екілік есептеу жүйесі кең қолданыс тапты. Кез келген рұқсат етілген деңгейі бар квантталған деңгейлерді екілік есептеу жүйесінде жазуды келесі түрде кқрсетуге болады:

, (1.4)

мұндағы - кода разрядының саны; - разрядты цифра, ол 0 немесе 1 мағынасын қабылдайды. m-разрядты екілік кода көмегімен, тең кванттау деңгейлерінің санын кодалауға болады.

Кванттау деңгейінің санының таңдалуы кванттау қадамының мүмкін шамасымен анықталатындықтан, көбінесе кері есепті шешуге тура келеді: кода разрядының минималды қажетті санын анықтау, ол белгілі болған жағдайда кодалау үшін қолданылуы мүмкін. Сондықтан екілік кода үшін мына өрнек қолданылады:

, (1.5)

мұндағы дөңгелек жақшадағы өрнектен үлкен бүтін.

Кодалық топтардың немесе кодалық комбинациялардың жалпы саны .

Бірегей құрылу заңымен байланысқан, қолданылатын кодалық комбинациялардың көптігі кода деп аталады. Құрылу негізінде (1.4) қатынасы жатқан кода, қарапайым кода болып табылады және натуралды екілік кода деп аталады.

Графикалық түрде кодаларды кодалық кестелермен немесе кодалық растрлармен бейнелеу ыңғайлы, олар кванттау деңгейлерін және оларға сәйкес кодалық комбинациялардың байланысын сипаттайды. Осылайша, оларды деңгейлері бойынша сипаттауға мүмкіндік туады. ЦБЖ - да кеңінен қолданылатын кодалардың кодалық кестелері 1.8 суретте көрсетілген.

1.8,а - суретінде 4-разрядты натуралды екілік коданың кодалық кестесі көрсетілген, оның көмегімен 16 деңгейдің берілуін іске асыруға болады. Бұл жердегі кодалық кестенің қараңғы телімдер 1 (бірлер немесе импульстар), ал ашық телімдер - 0 (нольдер немесе пробелдер) білдіреді. Деңгей номреленуі жоғарыдан төмен қарай берілген, жоғарыда кода разрядының салмағы көрсетілген.

Кодалық комбинацияның жүру ретін керіге алмастыру қарапайым кері коданы береді, оның разрядының салмағы төменде көрсетілген. Мысалы, деңгей натуралды кодада 1011 кодалық комбинация түрінде ұсынылады (1.8,а - сурет), оның кері кодасы 1101 түрде болады.

Кодалық комбинацияда барлық импульстарды пробелге ауыстыру (немесе бірлерді нольге, ал нольді бірлерге) инверсты кодаға әкеледі. Мысалы, кодалық комбинациясы инверсты кодада 0100 түрге ие болады. ЦБЖ –да қолданылатын коданың тағы бір түрі Грей кодасы (рефлексты немесе айналық кода деп те атайды). Оның айрықша ерекшелігі: кез келген екі көрші кодалық комбинация бір бірінен тек қана бір разрядқа айрықшаланады (1.8,б - сурет).