Қосымша в

(үлғісі)

1 Еңбек ресурстары есебнің теориялық негіздері

Еңбек ресурстары экономикалық категория ретінде

Еңбек нарығы нарықтық экономиканың бөлінбес бөлігі болып табылады. Ол жұмыс істейтін басқару күшімен кадр бөлімі, оқу және зерттеу орталықтары, сонымен қатар әлеуметтік қызмет корпорациялары, мемлекеттік мекемелер, коммерциялық емес ұйымдар.

Нарықтық экономикаға өту өзіне қажет еңбек нарығы мен жұмыс күшін еріксіз тартады.

Еңбек нарығы - бұл тауар болып табылатын еңбек ресурстарының нарығы, олардың тепе-теңдік бағасы мен саны, сұраныс пен ұсыныстың бір-біріне әсер етуімен анықталады. Кәсіпкерлер мен еңбекке қабілетті адамдар нарық агенттері, олар еңбек нарығында өзара қатынаста болады. Сондықтан еңбек нарығы сұраныс пен ұсыныс тетіктері арқылы экономикалық агенттердің арасындағы бәсекелестіктің нәтижесінде жұмыспен қамтудың белгілі көлемі және еңбек төлемі дәрежесі орнайтын экономикалық орта болып табылады.

Еңбек ресурстары – жеткілікті физикалық мүмкіндіктері мен халық шауашылығында жұмыс істеу үшін кәсіптік білімі бар, еңбекке қабілетті ел тұрғындары [2, 57 б.]. Еңбек ресурстарының саны республика экономикасында қолдануға болатын тірі еңбектің потенциалды көлемін мінездейді.

1.2 Еңбекақы есептеудің мәні мен маңызы және оның түрлері мен жүйелері

«Қазақстан Республикасының еңбек туралы» заңы бойынша жұмыс берушілер мен еңбек ресурстарының құқықтары мен міндеттері қарастырылады. Соның ішінде олардың жекелеген және ұжымдық келісім-шарт жағдайында қарастырылған. Соның бірін қарастырсақ, жекелеген келісім-шарт мақсаты – екі жақты келісім. Жұмыскер бұл келісі-шартты ерікті тұлға ретінде толтыруы керек. Заң тұрғысынан міндеттілікке жүктелуі керек. “Қазақстан Республикасының еңбек туралы” заңында негізінде мұндай келісім-шарт 16 жастан жоғары болуы керек. Кез келген кәсіпорын мен ұйымдардағы жұмыстарды орындап, қызметтерді атқарып жүрген адамдарын дұрыс бағалап, олардың еңбегін дұрыс бағалап, әділ еңбекақы төлеу қай кәсіпорынның болмасын, күрделі мәселесі болып табылады [3].

Қосымша г

(үлғісі)

Кесте 5 - Негізгі құралдар санаты бойынша пайдалану мерзімі

№	Негізгі құралдар түрі	Пайдалану мерзімі
1	Жер	амортизатцяланбайды
2	Ғимараттар және салу	8-100
3	Машиналар мен жабдықтар	3-30
4	Көлік құралдары	5-10
5	Басқада негізгі құралдар	4-20