Сонымен, жүру бөлігінің тегістігі талапқа сай емес.

Қатқыл емес жол жамылғысын күрделі жөндеген кезде тек серпімді

деформация кезінде ғана жұмыс істейтін топырақта және бірікпеген мате-

риалдарда К_ж қосымша жылжуға беріктік коэффициенті мен жол

жамылғысындағы монолитті қабаттардың созылуға беріктік коэффициентін

анықтайды К_с:

К_ж= [р]/р 1;

К_с= [R_с]/σ_r 1,

мұндағы [р] – жол жамылғысының аралық қабатындағы топырақта және

бірікпеген материалдарда негіз жамылғысының жергілікті жылжудың шекті

тепе-теңдікке жетуі, МПа; р – жол жамылғысына есептік жүктемеден түскен

қысым, МПа;R_с-шаршауды ескере отырып рұқсат етілген созылу

жүктемесі, МПа; σ_r – жамылғыдағы созылу жүктемесі, МПа.

Цементбетонды негіз бен жамылғыда берілген кұрылым үшін рұқсат

етілген [Q] аса ауыр көлік дөңгелегінің жүктемесіне Q беріктік

коэффициенті К_ц жүктемесінің қатынасы болып табылады.

К_ц = [Q] / Q.

Жол жамылғысының тегістігінің көрсеткіші немесе тегістік коэффициенті – берілген жол санатының, жамылғы типінің, қозғалыс қарқындылығының, нақты тегістігінің S_н шекті тегістікке [S_т]қатынасы.

К_р = [S_т] / S_н 1.

Тіркелу сапасының көрсеткіші немесе жамылғы мен дөңгелектің ілігісу коэффициенті – нақты ілігісу коэффициентінің φ_н шекті коэффициентке [φ_ш] қатынасы.

К_т = φ_н/ [φ_ш] 1.

Жамылғы мен дөңгелектің ілігісу коэффициентінің нақты мәні 0.4, ал қозғалыстың жеңіл жағдайында жіберілетін мәні - 0,35.

К_іл=0,35 жеңіл

К_іл=0,40 қиын

К_іл=0,45 қауіпті

Жамылғының ақаулар көрсеткішін серпімділік және беріктік құрамына, яғни телім бірлігіндегі серпімділігі мен бұзылу сипатына байланысты анықтайды.Дефект (ақау) – әр жол талаптарының сәйкессіздігі.Ақау көрсеткішін анықтау әдісі коэффициенттерді ескеретін ақау көлеміне және салыстырмалы бағалау санына негізделген.

К_f = _ib_i

мұндағы m – үлгідегі ақаулардың жалпы саны; d_i – үлгідегі берілген типтегі ақаулар саны; b_i – берілген типтегі ақаудың әсерлік коэффициенті, %; n – үлгі көлемі.

К_а бойынша нысанда сапа дейгейінің жалпы көрсеткішін анықтауға болады.

К_ж = 1 – К_а/ К_ба,

мұндағы К_бд – нысан ақауының базалық деңгейінің мәні.

Ақаулар әдісі жамылғыны, жер төсемесін, көпірлерді, жолдың пайдалану жағдайының сапасын бағалайды.

Пайдалану көрсеткіштер бір жылда немесе одан ұзақ мерзімде өзгеріске ұшырайды.Ішкі маусымдық сипаттамалар климаттық шарттарға байланысты өзгереді.Пайдалану көрсеткіштерінің ұзақ мерзімде қызмет көрсетуі қозғалыс режиміне, жамылғы мен қабат беріктігіне, су мен жылу режиміне байланысты болады.

1.1.Жолдың-техникалық және пайдалану жағдайын бағалау.

Автомобиль жолы –кешендік инженерлік құрылғылар және жол бөлігінің техникалық және пайдалану жағдайын бағалау арқылы, оның элементтерінің маңыздылығын қирау және бұзылуларды зерттеу материалдарымен анықтайды.

Студентер сабақ барысында:

- жер төсемесі мен жол төсемесінің негізгі параметрлеріндегі ақауларды ажырата білуі керек.

• жер төсемесі мен жол төсемесінің негізгі параметрлеріндегі ақаулардың табиғи факторлар мен жолдан түскен жүктеуден пайда болғанын ажырата білуі керек.

• автомобиль жолын зерттеу қорытындысы журналға тіркеледі.

• журнал негізінде автомобиль жол бөліктерінің ақаулар ведомосы жасалынады

• ақаулар ведомосы арқылы автомобиль жол бөліктерінің пайдалану көрсеткішінің кешендік көрсеткіші анықталады.

Пайдаланудағы жол бәлігіндегі ақаулар мен деформациялар ведомосы.

Деформациялану мен бұзылулар ақаулар ведомосынан алынады,ал сапалық бағалау арнайы кестелер арқылы анықталынылады:

Кесте 8. Маңыздылық коэффициенті

№	Элементтердің атауы	Маңыздылық коэффициенті
1.	Жол жамылғысы	1
2.	Жер төсемесі мен су құрылғылары	0,40
3.	Көпірлер мен өтпе жол	0,80
4.	Жол құрылғылары мен өтпе жол	0,70
5.	Көгалдандыру және қорғаныс құрылғылары	0,40
6.	Жол қызметтері құрылғылары мен ғимараттары	0,20
7.	Қоршаған ортаны қорғау	0,25

Жол элементтерінің пайдалану жағдайы көрсеткішін ақаулар ведомосы арқылы анықталынып,мына формуламен шығарады:

n

Д =  li / L

i = 1

мұндағы : L -жалпы жол ұзындығы,м

li -ақаулары жол ұзындығындағы

n-жол бөлігіндегі ақаулар саны және олар (1,2) кестедегі балл арқылы анықталады.

1. Жол жамылғысы

(3)

(3)

(2)

2. Жер төсемесi мен су ағызу құрылғылары:

(3)

(3)

(2)

2. Жол құрылғылары:

(3)

(2)

(2)

2. Көгалдандыру және қорғаныс құралдары:

(5)

(4)

(2)

2. Жол қызметтері құрылғылары мен ғимараттары :

(5)

2. Қоршаған ортаны қорғау

(4)

(4)

(2)

Жол бөлігінің пайдалану жағдайын бағалау.

Кесте 7. Жол бөлігінің пайдалану жағдайын бағалау.

Баға	Балл	Д көрсеткіші
өте жақсы	5	0-0,05
Жақсы	4	0,051-0,10
Қанағаттанарлық	3	0,10-0,18
Қанағаттанарлықсыз	2	0,18

Жол бөлігінің пайдалану жағдайын бағалау кешендік инженерлік құрылысы түрінде формуламен беріледі:

n

P =  Бi _i / _i

i = 1

мұндағы Бi -элементінің баллдық бағалау жағдайы

_i -элементінің маңыздылық коэффициенті

n -бағаланатын элементтердің саны,кесте (1,3) арқылы қабылданады.

,00

Кесте 8. Р көрсеткішіне байланысты жол бөлігін бағалау.

Баға	Балл	Р көрсеткіш
Өте жеңіл	5	4,51-5,0
Жақсы	4	3,51-4,50
Қанағаттанарлық	3	3,0-3,50
Қанағаттанарлықсыз	2	3,0

Жол-жөндеу жұмысының көлемін анықтау үшін, жол бөлігін қарапайым көзбен қарап,толық құралдармен зерттеу арқылы бағалайды.

Кесте 9. Р көрсеткішіне байланысты жол бөлігін бағалау.

Р	4,8-5,0	4,5-4,8	4,0-4,5	3,5-4,0	 3
Кэ	1,1	1,0	0,95	0,85	0,5

Құралдармен әдетте геометриялық параметрлер, бұрылу бұрыштары, пландағы қисық пен тузулер, көру қашықтығы, ұзына бойлық еңістік, тегістік, беріктік, ілігісу коэффициенті, қозғалыс қауіпсіздігі өлшеніледі.

Бұлардың мәні лабораториялық, практикалық жұмыстардан немесе тапсырмадан алынады.

Жол төсемесінің беріктігі дала жағдайында жылдың ең қолайсыз ылғалды кезінде анықталады.

Жол төсемесінің беріктік запас коэффициенті мына формуламен анықталынылады:

Кпр = Еф / Еф

мұндағы, Еф -бағалау кезіндегі нақты серпімділік модулі

(прогибомермен анықталады)

Еф -бағалау кезіндегі көлік ағымының қарқындылығы мен құрамының қажетті серпімділік модулы

Жол қозғалысының талабына сай беріктік арқылы жөндеу немесе күшейту жұмысының керектігін анықтайды.Жол төсемесін берік деп санайды,егер ауа-климаттық факторлардың және есептелінген қозғалыстың әсерінен тегістік пен беріктілікті сақтайды.

Тегістік коэффициенті(К_т)- пайдаланудың негізгі коэффициенттерінің бірі.

Формула арқылы анықталады:

Кр = Sи / Sф

мұндағы, Sн-шектелінген тегістік см/км

Sф -нақты тегістік,толчкомер приборы арқылы алынған,см/км

К_т 1, бұл жағдайда жол төсемесі тегіс деп саналады.

Жол төсемесінің кедір-бұдырлығы мен ілігісу сапасы-негізгі пайдалану көрсеткіштерінің бірі-жүргізуші тежегішті басқаннан бастап, айналма тарту күшінің сырғанау басталатын сәтте дөңгелекке түсетін салмаққа қатынасы.(тайғанақтық коэффициенті)

Кс = _ф / _{н (1.5)}

мұндағы, _ф, _н -нақты және шектелінген ілігісу коэффициентінің мәні.

Жол төсемесі егер К 1 ілігісу сапасы техникалық талапқа сәйкес болады.

К,К,К-коэффициенттерінің мәні берілген тапсырма мәнімен қабылданады.