1.3 Жазықтық аралық арақашықтықтар

Кристалл жазықтарының сипаттамасы тек қана оның кристалдық тор кеңiстiгiндегi бағыты ғана емес, сонымен қатар, координаттардың басынан барлық кристаллографиялық жазықтықтарынан өткiзiлген нормальдардың ұзындықтарына сәйкес келетiн көршiлес параллель бiрдей жазықтықтар арасындағы жазықтық аралық арақашықтығы болады (1.5 - сурет).

Жазықтықтар аралық арақашықтықтар кезкелген параллель жазықтықтар жүйесi үшiн тұрақты шама болып табылады, бұл түйiндердiң орналасуының дұрыс үш өлшемдi периодтылығы шартында және олардың кристалдағы бағытына байланысты тәуелдi өзгередi, демек Миллер индексiмен өзгереді.

Неғұрлым жазықтықтар индекстерiнiң мәндерi аз болса, соғұрлым жазықтықтар аралық арақашықтығының шамасы үлкен болады. Жазықтықтар аралық арақашықтық шамасының максимальдi мәндерi (100), (010), (001) - индекстерi бар жазықтарға сәйкес келедi.

Рентгенографиялық есептеулерде тәуелдiлiктiң квардраттық түрiн жиi қолданады, ол жазықтықтар аралық арақашықтықтарды тордың периодтарымен байланыстырады.

1.5– сурет – Координаттар басынан жүргiзiлген

нормальдардың ұзындықтары сияқты жазықтық аралық ара-қашықтықты анықтау

1.2 - кестеде кейбiр сингониялардың жазықтық аралық арақашық-тықтардың формулалары келтiрiлген.

1.2 – кесте – Жазықтық аралық ара қашықтықтар, d_HKL

Сингония	Жазықтықтар арасындағы ара-қашықтықтар
Текшелік
Тетрагональдi
Ромбты
Гексагональдi

1.4 Кристаллографиялық проекциялар

Кристаллографияның, рентген құрылымдық және электрондыгра-фиялық талдаулардың кейбiр есептерiн есептегенде кристалдық тор жазықтығының өзара бағдарын және бағытын ғана бiлу жеткiлiктi. Сондықтан, параллель жазықтықтар жүйелерiн бiр жазықтықпен алмастырады да, ал параллель бағыттардың жүйелерiн - бiр түзумен алмастырады, олар кристаллографиялық кешенді түзедi және кристаллографиялық проекцияларда көрсетiледi (1.6 -сурет).

Бұл есептердiң шешуi кристаллографиялық кешендерді графикалық әдiстермен салуға байланысты. Кристалдың проекциясы мағынасы астында жазықтықтар мен бағыттардың нүктелер мен сызықтардың өзара орналасуын, яғни кристалдардың элементтерiнiң проекция жазықтығындағы шартты бейнесi деп түсiнемiз.

1.6 - сурет – Текшелік өзара 6 параллель жақтары мен

12 Қабырғаларының (а) кристаллографиялық кешендерiмен (б, в) алмастыру қағидасы

Проекция бойынша жазықтықтар мен бағыттардың арасындағы бұрыштарды дәлдiкпен анықтауға болады. Кристалдардың проекциялары тек ғана симметрияның жазықтары мен элементтерiнiң өзара орналасуын ғана анықтап ғана қоймай, сонымен қатар көрнектi құрылысы бола алады.

Кристалдарды (кристалды тордың элементтерiн) бейнелеу үшiн келесi проекциялардың түрлерiн пайдаланады: сызықтық, гномоникалық, сфералық, гномосфералық, стереографиялық және гномостереографиялық. Әсiресе, рентген құрылымдық талдауда стереографиялық және гномостереографиялық проекцияларды жиi қолданады, олардың артықшылығы кристалдық проекцияланған элементтерiнiң арасындағы бұрыштардың сақталуы болып табылады.