97. Қр Президенті н.Ә. Назарбаевтың "Ұлытау төріндегі толғаныс" сұхбатының негізгі бағыттарын анықтаңыз.

«Біріншіден, Жезқазған жерінде үлкен тарихи оқиға болды деп санаймын. Бұл – Жезқазған өңірінен ғұлама ғалым Қаныш Сәтбаевтың мыс кенін табуымен және Жезқазған қаласының орнығуымен сабақтас нәрсе. Қазір арада 50-60 жыл өтті, қаншама кен шығарылды, мыс алынды. Жер қойнауындағы байлықтың таусылатын кезі болады. Жезқазғанның төңірегіндегі мыс кені де таусылып, қаланың жағдайы нашарлай бастады. Бұл – табиғи жайт. Кеңес Одағы тұсында әрбір кен орны, әрбір электр стансасы төңірегіне ауыл салынатын еді ғой. Ал енді мына жердегі жұмыс ауқымы біткеннен кейін халық не істерін білмей қалды. Жезқазғанның теміржол тұйығында тұрғаны бәрімізді әр уақытта қинайтын еді. Екіншіден, Кеңес Одағы кезінде барлық теміржол Ресейге қарай салынды. Ал көлденең жүретін, елді бір-бірімен қатыстыратын жол салынған жоқ. Ол Кеңес Одағының да, Ресейдің де ешқандай жоспарына кірмеді. Қазақстанды ешкім ойламады.

Мына өзіміз келіп отырған Ұлы¬тау – өте қасиетті жер. Ұлытау¬ деп аталуының өзінің тарихи¬ мәні бар. Қазақтың ен даласының қай шетіне барсаң да, осындай қасиетті жерлер табылады. Шығысқа барсаң – Берел қорғаны бар, Орталыққа келсең – қалмақ-тармен соғысқан Аңырақай шайқасы өткен жер бар. Батысқа барсаң – Алтын Орданың хандары тұрған Сарайшық сияқты қасиетті мекен бар, Оңтүстікке барсаң – Түркістан тұр. Қазақстанда осындай қасиетті жерлер көп. Дегенмен, Ұлытаудың орны бір басқа. Біздің жастарымыз оны біле бермейді. Біз өз тарихымызды жаңадан игеріп, біліп жатқан елміз. Қазақ¬тың тарихы өте бай.

Кезінде мен астана болатын жер іздегенде Ұлытауды көрейін деп әдейі келдім. Қазақ жерінің нағыз орта тұсы екені рас. Бірақ қазіргі заман талабымен қарасақ, бұл жерде не жол, не су, не әуежай жоқ – ешнәрсе де жоқ. Бәрібір елдің ордасына лайықты жер емес-ті. Бірақ қасиетті мекен ретінде бағалана береді. Міне, теміржол, басқа да жолдар салынып жатыр.

Келешекте туризм орталығы болып, халқымыз келіп тәу ететін қастерлі жер болып қала береді. Мұнда Жошы ханның ордасы болған деп те айтады. Жошының қазасын естірткен кезде «Ақсақ құлан» деген күй шыққан. Бұл мекеннің осындай кереметтерін тани білуіміз керек»,-деп Елбасымыз өз ойын білдірген еді.

98. Қазақстан Республикасы және Халықаралық ұйымдар.

Қ-тан Р-сы сыртқы саясаттағы нақты қадам-ын тек толық тәуелсіз-ке қол жеткізген 1991 ж 16 желтоқсанынан бастады.Осы кезден бастап ҚР халықаралық құқық субъектісі ретінде дүниежүзілік қатынас-р аренасына шықты. 1991 ж соңына дей-гі 2 апта-ң ішінде Қ-н т-сіздігін 18 ел таныды.Олар-ң ең алғашқы-ы Түркия, АҚШ, Қытай, Германия, Пәкстан мем-рі болды. 2,5 ғ-қ бодандық бұғауынан құтылып шыққан қазақ мем-ті дж мем-мен терезесі тең елге айн-ды. Осы кезден бастап Қ-тан дж алдында таныла бастады.Тәу-ң алғашқы жылында елімізді 108 мем-кет таныды.1992ж наурызда Қ-н дж мем-ң басын қосып, оларды жарқын идеяларға бағыттап отырған ең мәртебелі ұйым – БҰҰ-ға мүше болып қаб-ды.Нью-Йорктегі БҰҰ-ң зәулім ғимараты-ң алдындағы алаңда дж мем-мен бірге Қ-ң да аспан түстес көк жалауы желбіреп тұратын болды. Қ-тан Халықаралық қайта құру ж/е өркендеу банкіне, ХАл-қ валюта қорына, ЮНЕСКО-ға мүше болып кірді.Қ-ң жалпыадамзаттық қауымдастыққа енуіндегі үлкен қадам-ң бірі 1992 ж Финляндия-ң астанасы Хельсинкиде жасалды. 8 шілдеде мәтіні Финляндия үкіметіне сақтауға тапсырылған Еуропадағы қауіпсіздік ж/е ынтымақтастық жөніндегі кеңес-ң қорытынды актісіне бұрынғы Кеңес Одағы мен Югославия Федерациясынан тәуелсіздік алып шыққан бір топ мем-ң басшы-ымен бірге Н.Назарбаев та қол қойды.1992ж 25 мамырда Мәскеуде Ресеймен достық, ынтымақтастық ж/е өзара көмек тур шартқа қол қой-ды. Бұл құжатта екі жақты ынтымақтастыратын, экон-дан бастап әскери-саяси шара-ға дей-гі күллі мәс-р қамтылды. Бұлар-ң ішінде Қ-тан мен Ресей-ң қазіргі шекара-ң мызғымастығы тур ереже маңызды болып саналды.1991ж 21 желтоқсанда Алматыда қаб-ған декларацияда ядролық қаруға қатысты бірлескен шара-р жүргізу келісілді. Қ-тан ядролық қаруды таратпау жөніндегі ж/е су астында ядролық қаруды сынауға тыйым салу тур шарт-ға, табиғи орта-ң әскери н/е өзге ықпал ету құрал-ын дұшпандық мақ-та пайдалануға тыйым салу тур конвенцияға ден қоятындығын білдірді. ҚР-ң сыртқы саясатында Шанхай ынтымақтастығы ұйымы-ң(ШҰЫ) жұмысына қатысуы айтарлықтай орын алды.1996ж 26 сәуірде Қытай-ң Шанхай қаласында шекара-ы шектесіп жатқан 5 мем-кет – ҚР, Қырғыз Р-сы, ҚХР, РФ, Тәжікстан Р-сы басшылары-ң алғашқы кездесуі өтті. Осы форумға қатынасқан мем-ң басшы-ы кейін Мәскеуде(1997ж), Алматыда(1998ж), Бішкекте (1999ж) кездесті. Осы 5 ел-ң жалпы аумағы Жер шар-ң Еуразия бөлігі-ң 3/5 бөлігін, тұрғындар-ң үлесі дж халық-ң ¼ құрайды. Сон-тан бұл ел-ң ынт-ғы мен өңірлік саясат жүргізудегі бағ-ң осы елдер үш ғана емес, сон қат дж хал-ң тағдыры үш де маң зор. 1996 ж Шанхайда өткен алғашқы бас қосуда ортақ шекара-ға байл әскери саладағы менім мәс-і талқ-ды. Мәскеуде өткен кездесуде шекаралық ауд-ғы қарулы күштерлі қысқарту жөніндегі құжатқа қол қой-ды. 1998 ж Алматы саммитінде ШЫҰ ел-ң өазара қатынас-ындағы басым бағ-тар айқ-ып, осы ел-р ар-ғы сауда-экон-қ қат-ды теңдік ж/е өзара тиімділік негізінде дамыту мәс-і талқ-ды.Еуразиялық экон-қ қоғамдастық 2000ж-ғы 10 қазанда Астана қаласында халықаралық экон-қ ұйым ретінде Кеден одағына қатысушы мем-ң басшы-ы қол қойған Еуразиялық экон-қ қоғамдастық (бұдан әрі – ЕурАзЭҚ) құру туралы шартқа сәйкес құрылды. ЕурАзЭҚ-ты құру туралы шартта бұрын Кеден одағы және Біртұтас экон-қ кеңістік тур 1999ж-ғы [26 ақпандағы шартта айқындалған мақсат-р мен міндет-ге қол жеткізу үшін тығыз және тиімді сауда-экон-қ ынт-қ тұжырымдамасы негізге алынған. Қол жеткізілген уағдаластық-ды іске асыру-ң ұйымдастыру-құқықтық құрал-ы ж/е жасалған халықаралық шарттар-ң бір мезгілде ж/е бірдей орындалу-ң тетік-і, қабылданған шешім-ді іске асыруды бақылау жүйесін енгізу көзделген.1999 ж Назарбаев ҚХР-ң төрағасы Цзянь Цзэминмен кездесу бар-да 2 ел ар-ғы қатынас жақсы дамып келе жат-н атап өтті. Қ-тан ТМД ел-ң ар-да тауар айналысы бой Қытай үш 2-ші әріптес болып отырғаны айт-ды. Жалпы көлемі 1000 шаршы шақырым болатын даулы жер-ң 57%-ы Қ-танға, 43%-ы Қытайға жатады деп шешілді.Ел халықаралық ауқымда танылу-ң жаңа сапалық деңгейіне көтерілді. Қ-ң 2010 ж Еуропа қауіпсіздігі ж/е ынтымақтастығы ұйымына ЕҚЫҰ төрағалық етуі тур шешім қаб-ды.Осыған байл экон-қ ынтымақ-ты дамытуға, технология мен басқару тәжірибесін алып келуге, қазақстан-қ заң-ды жетілдіруге септігін тигізетін “Еуропаға жол” атты арнайы бағ-ма қаб-ды.Назарбаев былай деп айтты: “Қ-тан – ЕҚЫҰ төрағалық ететін 1-ші ТМД елі,ол-1-ші түркі елі, ол-тарихи тұрғыдан өркениетті ислам кеңістігіне жататын 1-ші елғ соңында, ол-1-ші азиялық ел. Сон-тан бұл біздің ортақ жеңісіміз .”