18. Polityka makroekonomiczna. Jakie są jej cele I przy pomocy jakich instrumentów może być realizowana?

** polityka makroekonomiczna, ekon. oddziaływanie państwa na przebieg procesów gospodarczych w skali całej gospodarki narodowej.

Obejmuje 4 rodzaje polityk: fiskalną, monetarną, dochodową i kursu walutowego. Mimo że istnieją teoretyczne podstawy prowadzenia skutecznej polityki makroekonomicznej, jej praktyczna realizacja w dużym stopniu pozostaje sztuką. Powody tego stanu rzeczy są liczne i mają różną naturę — sama teoria ekonomii dostarcza sprzecznych zaleceń politykom gospodarczym. Współcześnie istnieją 3 główne nurty makroekonomii: nowa ekonomia keynesistowska, nowa klasyczna makroekonomia i monetaryzm. Ich zalecenia co do polityki gospodarczej wzajemnie się wykluczają. Ponadto, praktycy polityki gospodarczej często opierają się na przestarzałych ujęciach teoretycznych — jak mawiał J.M. Keynes — „politycy są niewolnikami dawno zmarłego ekonomisty”. Politycy gospodarczy podejmują decyzję w warunkach niepewności i niekompletnej informacji. Nigdy nie mają pełnej swobody wyboru celów i narzędzi, gdyż ograniczają ich rozliczne uwarunkowania: instytucjonalne (konstytucja, forma i stopień rozwoju instytucji gospodarczych, np. sprawność urzędów podatkowych), społeczne (struktura społeczna i wynikające z niej problemy), polityczne (zobowiązania podjęte przez ich poprzedników, nacisk grup interesów), ekonomiczne (stan koniunktury, zadłużenie krajowe i zagraniczne). Lista tych uwarunkowań jest znacznie dłuższa i mogą ją komplikować dodatkowe okoliczności, np. gdy międzynarodowe otoczenie wymusza inne rodzaje zachowań niż siły wewnętrzne. Wreszcie politycy działają pod presją czasu. Pozytywne efekty ich działalności powinny ujawnić się przed upływem kadencji, gdyż w przeciwnym wypadku przegrają kolejne wybory. Z tych względów w uprawianie polityki gospodarczej jest wpisany kompromis, a wszystkie prowadzone polityki gospodarcze mają charakter eklektyczny i czerpią z różnych źródeł teoretycznych. Dlatego też tak trudna jest empiryczna weryfikacja teoretyczna nurtów występujących we współczesnej makroekonomii. Na skuteczności podejmowanych działań waży jeszcze jeden czynnik. Jest nim wiarygodność ekipy rządzącej, wiążąca się z silnym, charyzmatycznym przywództwem. Niekiedy może być to czynnik decydujący, choć nikt jeszcze nie podał algorytmu na jego osiągnięcie; np. skutkiem polityki dezinflacji (inflacja), przeprowadzonej w USA i Wielkiej Brytanii w latach 80. XX w., było podobne zmniejszenie inflacji, lecz Brytyjczycy zapłacili za to 2-krotnie większym wzrostem stopy bezrobocia niż Amerykanie. Dobrym tłumaczeniem tego faktu jest szybsze zredukowanie oczekiwań inflacyjnych w amerykańskim społeczeństwie. Uwierzyło ono w dobre intencje prezydenta R. Reagana mocniej i szybciej niż Brytyjczycy. Cele polityki makroekonomicznej z reguły obejmują utrzymanie bądź osiągnięcie wysokiego tempa wzrostu gospodarczego, zmniejszenie wahań koniunkturalnych (polityka stabilizacyjna), zwiększenie konkurencyjności międzynarodowej i poprawę bilansu płatniczego oraz zmniejszenie inflacji i bezrobocia. Problem polega na tym, że cele te, aczkolwiek wszystkie słuszne, nie są ze sobą kompatybilne, a w niektórych okresach i warunkach mogą być ze sobą sprzeczne.

19. W jaki sposób powinna być prowadzona polityka ekonomiczna państwa w okresie recesji gospodarczej?

20. W jaki sposób powinna być prowadzona polityka ekonomiczna państwa w sytuacji silnego zagrożenia inflacją?

** http://sciaga.pl/tekst/65401-66-polityka_ekonomiczna_panstwa_cwiczenia_sciaga

21. Określ istotę równowagi makroekonomicznej. Na czym polega spór w tej kwestii między teorią neoklasyczną i keynesowską?

Teorie neoklasyczne

Neoklasyczne spojrzenie na system gospodarczy zakłada, że ma on właściwość stabilności, tzn. po każdym zakłóceniu powraca do stanu równowagi. Czynniki zakłócające równowagę mają charakter egzogeniczny(zewnętrzny) w stosunku do mechanizmów gospodarczych. Zachwianie równowagi uruchamia mechanizmy endogeniczne (tkwiące wewnątrz systemu), które przywracają stan równowagi, a mówiąc ściślej, prowadzą gospodarkę w kierunku równowagi.System gospodarczy ma więc według neoklasyków serwomechanizm umożliwiający „gojenie ran” zadanych przez czynniki zewnętrzne. Czynniki zewnętrzne pochodzą z pozaekonomicznego otoczenia systemu gospodarczego.(wojny, rewolucje, wydarzenia polityczne, odkrycia nowych złóż złota czy innych zasobów, zmiany demograficzne, innowacje techniczne, a nawet zjawiska przyrodnicze). Cykl koniunkturalny jest więc zjawiskiem naturalnym, ponieważ wszelkie procesy przebiegają w pozaekonomicznym otoczeniu i polityka gospodarcza rządu nie może tego zmienić. Cykl koniunkturalny jako wynik zjawisk zewnętrznych:

Teorie Keynesistowskie

Teorie keynesistowski, będące opozycją w stosunku do teorii neoklasycznych, wyjaśniają cykliczny rozwój uwarunkowaniami immanentnie związanymi z system gospodarczym. Czynniki zewnętrzne według tych koncepcji mogą jedynie zakłócić endogeniczne procesy, nie naruszając długookresowej wewnętrznej logiki procesów gospodarczych. Przyczyny cyklicznych wahań wynikają więc z reguł gry gospodarki rynkowej. Fazy spadkowe cyklu są efektem procesów, które zachodzą w fazach wzrostowych i, odwrotnie, procesy w fazach spadkowych warunkują przechodzenie gospodarki faz wzrostowych.

Dominującym celem działalności gospodarczej w rozwiniętej gospodarce rynkowej jest maksymalizacja zysku. Miarą celowości inwestowania jest zatem przewidywana stopa zysku, ściślej dynamika. Zmiana rozmiarów inwestycji są więc określone przez wahania stopy zysku.

Faza kryzysu. Charakteryzuje ją większa podaż niż popyt, czyli nadprodukcja. Wywołuje to zaostrzenie konkurencji między producentami i spadek cen, a w każdym razie spadek tempa ich wzrostu, co z kolei ułatwia stopniowe realizowanie nadwyżek towarowych. Konsumpcja obniża się, ale nie może spaść poniżej pewnego minimalnego poziomu. W tej fazie tempo spadku produkcji jest większe od tempa spadku popytu, więc jest on częściowo zaspokajany przez zmniejszenie się zapasów, które są stopniowo likwidowane w fazie depresji. Stosunkowo niskie ceny powodują konieczność wprowadzenia nowych metod produkcji, obniżających koszty wytwarzania. Oznacza to wzrost tempa ekonomicznego zużywania się aparatu produkcyjnego. Jeśli do tego dodamy ubytek kapitału trwałego na skutek bankructwa przedsiębiorstw, które nie wytrzymały wzmożonej walki konkurencyjnej, to otrzymamy obraz Schumpterowskiego „twórczego zniszczenia”, które oznacza zmniejszeni potencjału wytwórczego gospodarki. Stopniowo dochodzi więc w gospodarce do likwidacji luki między podażą a popytem. „Twórcze zniszczenie” oraz stopniowa likwidacja zapasów sprzyjają zahamowaniu spadku produkcji i rodzą nowy popyt inwestycyjny.

Wzrost popytu inwestycyjnego zgodnie z zasadą mnożnika inwestycyjnego powoduje zwielkrotniony wzrost dochodu narodowego. Działanie mnożnika inwestycyjnego związane jest z tym, że gospodarka rynkowa uwarunkowana jest popytowo. Oznacza to, że globalny popyt czyli suma prywatnego popytu inwestycyjnego, prywatnego popytu konsumpcyjnego oraz popytu spowodowanego wydatkami rządu, określa stopień wykorzystania możliwości wzrostu gospodarczego stwarzanych przez czynniki podażowe. Pojawiający się w fazie zastoju wzrost popytu inwestycyjnego wyzwala dodatnie efekty mnożnikowe, prowadzące do wzrostu dochodu narodowego. Wzrost dochodu narodowego powoduje wzrost popytu konsumpcyjnego. Konieczność sprostania rosnącemu popytowi konsumpcyjnemu pociąga za sobą wzrost popytu inwestycyjnego. Wzrost produkcji dóbr konsumpcyjnych wymaga bowiem dodatkowego zasobu kapitału, czyli dodatnich inwestycji netto. Te inwestycje spowodowane zmianami dochodu narodowego i konsumpcji nazywamy inwestycjami indukowanymi (pobudzonymi). Związek między zmianami dochodu narodowego i zmianami inwestycji indukowanych ujmuje zasada akceleracji. Głosi ona, że zmiana dochodu narodowego powoduje, z pewnym opóźnieniem, zwielokrotnione zmiany inwestycji indukowanych. Wielkość tego zwielokrotnienia zależy od trwałości urządzeń produkcyjnych i wielości zmian popytu konsumpcyjnego spowodowanych zmianami dochodu.

Połączenie zasady mnożnika i akceleratora stwarza możliwość wyjaśnienia kumulatywnych procesów powodujących wejście gospodarki w fazę ożywienia. Rośnie popyt inwestycyjny , rośnie dochód narodowy, rośnie popyt konsumpcyjny powodujący zwielokrotnienie popytu inwestycyjnego. Ten rosnący i wzajemnie pobudzający się popyt musi zostać zaspokojony przez wzrost stopnia wykorzystania istniejącego potencjału produkcyjnego. Jest to proces, który implikuje wzrost kosztów wytwarzania i zahamowanie tempa wzrostu stopy zysku. Odwrócenie dynamiki stopy zysku wpływa na decyzje akumulacyjne przedsiębiorców. Zaczynają oni ograniczać popyt inwestycyjny. To osłabienie inwestycji wywołuje ujemne efekty mnożnikowe i powoduje dalszy spadek popytu inwestycyjnego oraz konsumpcyjnego. Osłabienie popytu zbiega się w czasie z efektem podażowym wcześniej poczynionych inwestycji. Należy bowiem zaznaczyć, że inwestycje odgrywają szczególną rolę w procesach wzrostu gospodarczego. Oprócz znanego już efektu popytowego (mnożnikowego), inwestycje powiększają moce produkcyjne w gospodarce czyli powodują efekt podażowy.

Mówimy o dualistycznym (dwojakim) oddziaływaniu inwestycji:

1) między efektami występuje luka czasowa – efekt popytowy występuje już w trakcie realizacji danej inwestycji, efekt podażowy zaś dopiero po jej zakończeniu,

2) efekt podażowy uzyskuje się tak długo, jak długo inwestycje są dodatnie(z okresu na okres mogą być takie same, rosnąć lub spadać), natomiast do uzyskania efektu popytowego konieczny jest absolutny przyrost inwestycji – stabilizacja inwestycji zapewnia wzrost mocy produkcyjnych (efekt podażowy), ale jest niewystarczająca, by uruchomić mechanizm mnożnika.

Zbieżność w czasie osłabienia popytu i efektu podażowego wcześniej poczynionych inwestycji sprawia, że coraz bardziej narasta dysproporcja między dynamiką przyrostu potencjału produkcyjnego (który ciągle jeszcze rośnie) a wzrostem efektywnego popytu (który już spada). Dysproporcja ta musi znaleźć rozwiązanie w kwestii nadprodukcji i opisanych wyżej mechanizmach adaptacyjnych tej fazy. Kryzys spełnia więc rolę szczególną w cyklicznym rozwoju i równocześnie uruchamia mechanizmy przywracające warunki reprodukcji rozszerzonej, dynamizuje gospodarkę i jej dalszy rozwój.

Okresy, w których następuje zmiany (wzrost lub spadek) inwestycji, to zarazem okresy zmian (wzrostu lub spadku) dochodu narodowego i konsumpcji. Kluczową sprawą dla wyjaśnienia górnego i dolnego punktu zwrotnego jest zróżnicowanie stóp wzrostu poszczególnych agregatowych wielkości. Ekspansja kończy się, ponieważ konsumpcja nie rośnie równie szybko jak dochód narodowy. Faza spadkowa osiąga kres, gdyż konsumpcja nie spada równie szybko jak dochód narodowy.