3. «Қазақстан Темір Жолы»ақ-ның қаржы қызметі жұмыстарымен танысу

Қаржылық тұрақтылық бұл тұрақты төлем қабілеттілікті қамтамасыз ететін кәсіпорын шоттарының белгілі бір жағдайы. Белгілі бір шаруашылық операцияларының жүзеге асырылу нәтижесінде кәсіпорынның қаржылық жағдайы өзгермей қалуы немесе нашарлауы немесе жақсарылуы мүмкін.

Қаржылық тұрақтылықты талдаудың міндеті активтер мен пассивтердің құрылымы мен көлемін бағалау болып табылады. Бұл мынадай сұрақтарға жауап беру үшін қажет: қаншалықты ұйым қаржылық жағынан тәуелсіз, сонымен қатар бұл тәуелсіздік деңгейі төмендеп жатыр ма, әлде көтеріліп жатыр ма және оның активтері мен пассивтерінің жағдайы қаржылық – шаруашылық қызметтің мақсаттарына сай келе ме.

Тәжірибеде қаржылық тұрақтылықты талдаудың әр түрлі әдістемелері қолданылады. Абсолюттік көрсеткіштер көмегімен кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдайық. Қаржылық тұрақтылықты жинап көрсететін көрсеткіш болып құралдар көздерінің көлемі және қорлар мен шығындар көлемі арасындағы айырма түрінде анықталатын қорлар мен шығындардың құрылуы үшін қажет құралдар көздерінің артықшылығы немесе кемшілігі табылады.

Қорлар мен шығындардың құрылу көздерін сипаттау үшін әр түрлі көздер түрін көрсететін бірнеше көрсеткіштер қолданылады:

• Жеке айналымқұралдары;

• Қорлар мен шығындардыңқұрылуыныңжекежәнеұзақмерзімдікқарыздықкөздерінемесеқызметететін капитал;

• Құралдар мен шығындардыңқұрылукөздерініңжалпыкөлемі.

Қаржылық ситуация түрініңүшкомпоненттіккөрсеткішіКесте1-декөрсетілген.

«Казақстан Темір Жолы» АҚ-ныңқаржылықситуациясыныңүшкомпоненттіккөрсеткіші 2011, 2012 және 2013 жылдары S=0тең. Нәтижесіндеесептіккезеңнің басы мен аяғындағықаржылықтұрақтылықтыдағдарыстықдепесептеугеболады.

Кесте1

Кәсіпорынқаражаттарыныңтұрақтылығынбағалау

Көрсеткіштер	2013жыл		2014жыл		2015жыл
	басы	Соңы	Басы	соңы	басы	соңы
1. Жалпықорлар мен шығындаркөлемі	98425302	110560445	121060445	170391072	103191072	152919636
2. Жеке айналымқұралжабдықтары	2686591	-19418755	-14618755	-86922015	-8622015	-71896196
3. Қызметететін капитал	2636591	-17825755	-14118755	-86122015	-86122015	-78296196
4.Қорлар мен шығындардыңқұрылукөздерінің жалпыкөлемі	2366591	-14518755	-1448755	-8622015	-8622015	32254153
1. Қж=ЖЖШС-ҚШ	-9158711	-12469200	-12479200	-19013087	-19013087	-23215832
2. Қт=ҚК-ҚШ	-9158711	-12479200	-12479200	-19013087	-19013087	-23116932
3. Қн=ҚШҚК-ҚШ	-9158712	-12599200	-12479500	-19025087	-19013287	-11795483

*Ақпарат көзі: «Казақстан Темір Жолы» АҚ-ның ресми сайты

Үш компоненттік көрсеткіш кері нәтиже бергеннен кейін қаржылық тұрақтылықты талдау үшін салыстырмалы көрсеткіштерді қолданған жөн.

Тәуелсіздік кооэффиценті (меншікті капитал / меншікті капитал және міндеттемелер жиынтығы) 2011 жылдың басында ұсынылған нормадан әлде қайда төмен яғни 0,26. Бұл коэффицент кәсіпорын құралдарының жалпы соммасы ішінен жеке құралдар үлесінің төмен екендігін, яғни оның қаржылық тәуелділігі бар екендігін білдіреді. Бұл коэффицент 2013 жылдың аяғынан бастап 2015 жылдың басына дейін 0,49 көтерілген. Мұндай көтеріліс ұсынылған нормаға жақын болып отыр, бірақ тәуелсіздік коэффиценті 2015 жылдың аяғында 69 пайызға төмендеп 0,2 құрап отыр. Бұл көрсеткіш ұсынылған нормадан әлде қайда төмен мұндай көрсеткіш жеке құралдарға қарағанда қарыздық құралдардың көптігін біліреді.

2013 жылы жеке және қарыздық құралдар қатынасының коэффиценті ((ұзақ мерзімдік міндеттемелер + ағымдағы міндеттемелер) / меншікті капитал) сегіз есе өсіп 22,5 құрап отыр, бұл дегеніміз кәсіпорынның жеке құралдар активтеріне салынған 1 теңгеге 22 теңге 50 тиын қарыздық құралдарды тартқанын көрсетеді. Ал 2012 жылы 15 пайызға төмендеп 19 теңге 20 тиынды құрап отыр. 2012 жылы бұл коэффиценттің құны 51 теңге 10 тиынға жетті, яғни бұл коэффицент ұсынылған нормадан 51 есе үлкен. Бұл көрсеткіштің мұндай қарқыны ағымдағы міндеттемелердің өсу себебінен болып отыр. Қарыздық құралдар өсуінің осындай тенденциясы «ALIYA» ЖШС кәсіпорнының тартылған құралдарға деген тәуелділігі бар екендігін білдіреді.

Жеке құралдар мен қамтамасыз ету коэффиценті (меншікті капитал – ұзақ мерзімдік активтер) / ағымдағы активтер) 2011 жылдың басында 0,016 тең болып, үш жылда – 0,14 дейін төмендеген, ұсынылған 0,1 нормасы бойынша бұл коэффицент төмен болып отыр. Бұл коэффиценттің нәтижесі жеке құралдар есебінен алынған жеке айналым құралдар үлесінің төмен екендігін және кәсіпорынның тәуелсіз қызмет етуіне кедергі болатындығын көрсетеді.

Енді кәсіпорынның төлем қабілеттілігін бағалауға көшелік.Кәсіпорын өтімділігі дегеніміз бұл қарызға алынған қаражаттарды уақытылы қайтара алу мүмкіндігі немесе айналым құралдардың қалыпты қаржылық шаруашылық қызметіне қажет қолма-қол ақшаға айнала алу қабілеті.

«Қазақстан Темір Жолы» АҚ кәсіпорының бухгалтериясына тоқталмас бұрын, бірінші оның Жарғысына сәйкес құрылымын көрсетіп өтейін:

Бас директор

Атқарушы директор

Қаржы директоры Менеджерлер

Бухгалтерия:

Б ас бухгалтер

Кассир Кассир

Ұйымның лауазымдық нұсқаулығы:

УТВЕРЖДАЮ Генеральный директор  _______________________________ (наименование предприятия) ____________________ ____________________ (И.Ф.О.) (подпись, печать)  Приказ № _____ от «____»________________20__ г.

ДОЛЖНОСТНАЯ ИНСТРУКЦИЯ  № _____  Генеральный директор Базовая группа – 1210

Настоящая инструкция составлена на основании приказа Министерства труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 22 ноября 2002 года № 273-п «Об утверждении Квалификационного справочника должностей руководителей, специалистов и других служащих» и в соответствии с требованиями Трудового кодекса РК от 15.05.2007 г. № 251-III и применяется в качестве приложения к трудовому договору. Инструкция подлежит изменению и дополнению в связи с изменением трудового законодательства РК или производственно-экономических условий  ___________________________________________________________ (наименование предприятия) 1. ОБЩИЕ ПОЛОЖЕНИЯ 1.1. Генеральный директор относится к категории руководителей, принимается и увольняется  __________________________________________________________________. (решением общего собрания учредителей, иного органа предприятия) 1.2. На должность генерального директора назначается лицо, имеющее высшее профессиональное образование и стаж работы на руководящих должностях в соответствующей профилю предприятия отрасли не менее 5 лет. 1.3. Генеральный директор подотчетен учредителям в лице ________________________________________________________________________________. (общего собрания учредителей, иного органа предприятия) 1.4. По специфике своей деятельности генеральный директор должен знать: – законодательные и нормативные правовые акты, регламентирующие производственно-хозяйственную и финансово-экономическую деятельность предприятия, постановления федеральных, региональных и местных органов государственной власти и управления, определяющие приоритетные направления развития экономики и соответствующей отрасли;  – методические и нормативные материалы других органов, касающиеся деятельности предприятия;  – профиль, специализацию и особенности структуры предприятия;  – перспективы технического, экономического и социального развития отрасли и предприятия;  – производственные мощности и кадровые ресурсы предприятия;  – технологию производства продукции предприятия;  – налоговое и экологическое законодательство;  – порядок составления и согласования бизнес-планов производственно-хозяйственной и финансово-экономической деятельности предприятия;  – рыночные методы хозяйствования и управления предприятием;  – систему экономических индикаторов, позволяющих предприятию определять свое положение на рынке и разрабатывать программы выхода на новые рынки сбыта;  – порядок заключения и исполнения хозяйственных и финансовых договоров;  – конъюнктуру рынка;  – научно-технические достижения и передовой опыт в соответствующей отрасли производства;  – управление экономикой и финансами предприятия, организацию производства и труда;  – порядок разработки и заключения отраслевых тарифных соглашений, коллективных договоров и регулирования социально-трудовых отношений;  – трудовое законодательство;  – правила и нормы охраны труда. 2. ДОЛЖНОСТНЫЕ ОБЯЗАННОСТИ 2.1. Руководит в соответствии с действующим законодательством производственно-хозяйственной и финансово-экономической деятельностью предприятия, неся всю полноту ответственности за последствия принимаемых решений, сохранность и эффективное использование имущества предприятия, а также финансово-хозяйственные результаты его деятельности.  2.2. Организует работу и эффективное взаимодействие всех структурных подразделений, цехов и производственных единиц, направляет их деятельность на развитие и совершенствование производства с учетом социальных и рыночных приоритетов, повышение эффективности работы предприятия, рост объемов сбыта продукции и увеличение прибыли, качества и конкурентоспособности производимой продукции, ее соответствие мировым стандартам в целях завоевания отечественного и зарубежного рынков и удовлетворения потребностей населения в соответствующих видах отечественной продукции.  2.3. Обеспечивает выполнение предприятием всех обязательств перед федеральным, региональным и местным бюджетами, государственными внебюджетными социальными фондами, поставщиками, заказчиками и кредиторами, включая учреждения банка, а также хозяйственных и трудовых договоров (контрактов) и бизнес-планов.  2.4. Организует производственно-хозяйственную деятельность на основе широкого использования новейшей техники и технологии, прогрессивных форм управления и организации труда, научно обоснованных нормативов материальных, финансовых и трудовых затрат, изучения конъюнктуры рынка и передового опыта (отечественного и зарубежного) в целях всемерного повышения технического уровня и качества продукции (услуг), экономической эффективности ее производства, рационального использования производственных резервов и экономного расходования всех видов ресурсов.  2.5. Принимает меры по обеспечению предприятия квалифицированными кадрами, рациональному использованию и развитию их профессиональных знаний и опыта, созданию безопасных и благоприятных для жизни и здоровья условий труда, соблюдению требований законодательства об охране окружающей среды.  2.6. Обеспечивает правильное сочетание экономических и административных методов руководства, единоначалия и коллегиальности в обсуждении и решении вопросов, материальных и моральных стимулов повышения эффективности производства, применение принципа материальной заинтересованности и ответственности каждого работника за порученное ему дело и результаты работы всего коллектива, выплату заработной платы в установленные сроки.  2.7. Совместно с трудовыми коллективами и профсоюзными организациями обеспечивает на основе принципов социального партнерства разработку, заключение и выполнение коллективного договора, соблюдение трудовой и производственной дисциплины, способствует развитию трудовой мотивации, инициативы и активности рабочих и служащих предприятия.  2.8. Решает вопросы, касающиеся финансово-экономической и производственно-хозяйственной деятельности предприятия, в пределах предоставленных ему законодательством прав, поручает ведение отдельных направлений деятельности другим должностным лицам – заместителям директора, руководителям производственных единиц и филиалов предприятий, а также функциональных и производственных подразделений.  2.9. Обеспечивает соблюдение законности в деятельности предприятия и осуществлении его хозяйственно-экономических связей, использование правовых средств для финансового управления и функционирования в рыночных условиях, укрепления договорной и финансовой дисциплины, регулирования социально-трудовых отношений, обеспечения инвестиционной привлекательности предприятия в целях поддержания и расширения масштабов предпринимательской деятельности.  2.10. Защищает имущественные интересы предприятия в суде, арбитраже, органах государственной власти и управления. 3. ПРАВА Генеральный директор имеет право: 3.1. Представлять интересы предприятия во взаимоотношениях с физическими и юридическими лицами, органами государственной власти и управления; 3.2. Действовать от имени предприятия, без оформления доверенности; 3.3. Открывать расчетный и другие счета в банковских учреждениях; 3.4. Распоряжаться средствами и имуществом предприятия с соблюдением требований соответствующих нормативных актов, устава предприятия; 3.5. В установленных законодательством пределах определять объем и порядок защиты сведений, составляющих конфиденциальную информацию. 4. ОТВЕТСТВЕННОСТЬ Генеральный директор несет ответственность: 4.1. За неисполнение (ненадлежащее исполнение) своих должностных обязанностей; за совершенные в процессе осуществления своей трудовой деятельности правонарушения; за причинение материального ущерба в пределах, определенных действующим трудовым законодательством Республики Казахстан. 4.2. За последствия принятых им решений, выходящих за пределы его полномочий, установленных законодательством, уставом организации, иными нормативными правовыми актами. Директор не освобождается от ответственности за влекущие ответственность действия, произведенные лицами, которым он делегировал свои права. 4.3. За недобросовестное использование имущества и средств предприятия в собственных интересах или интересах противоположных интересам учредителей. СОГЛАСОВАНО:  Начальник юридического отдела  (юрисконсульт) _________________________________________________ (И.Ф.О., подпись, дата) С ИНСТРУКЦИЕЙ ОЗНАКОМЛЕН: ______________________________ (И.Ф.О., подпись, дата)

УТВЕРЖДАЮ

Генеральный директор

_______________________________

(наименование предприятия)

____________________ ____________________

(И.Ф.О.) (подпись, печать)

Приказ № _____ от «____»________________200__ г.

ДОЛЖНОСТНАЯ ИНСТРУКЦИЯ

№ _____

Главный бухгалтер

Базовая группа – 1231

Настоящая инструкция составлена на основании приказа Министерства труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 22 ноября 2002 года № 273-п «Об утверждении Квалификационного справочника должностей руководителей, специалистов и других служащих» и в соответствии с требованиями Трудового кодекса РК от 15.05.2007 г. № 251-III и применяется в качестве приложения к трудовому договору.

Инструкция подлежит изменению и дополнению в связи с изменением трудового законодательства РК или производственно-экономических условий

___________________________________________________________

(наименование предприятия)