3.3 Majdan według Ukraińców

Książka "Majdan. Historia o której nie mówili", której autorką jest Sonia Koszkina to chyba najważniejsze dziennikarskie śledztwo w sprawie wydarzeń Rewolucji Godności. Autorkę interesują przede wszystkim następujące kwestie:

– Jak planowano i realizowano pobicie studentów?

– Kto odpowiada za rzeź na ul. Bankowej 1 grudnia i próbę rozbicia Majdanu 10 grudnia?

– Kto przywiózł z Rosji na Ukrainę "ładunek humanitarny" – 13 tysięcy granatów, które wykorzystano przeciw Majdanowi?

– Jakie rozkazy otrzymali snajperzy 14 stycznia?

Książka stara się odpowiedzieć na te pytania i wiele innych. Zawiera szczere wywiady z ludźmi, którzy tej historycznej zimy znajdowali się po obu stronach barykady Rewolucji, m.in. z: Piotrem Poroszenko, Rinatem Achmetowem, Aleksandrem Turczynowem, Aleksandrem Janukowyczem, Arsenem Awakowem, Włodzimierzem Rybakiem, Andrijem Szewczenko i Wadimem Nowinskim, Juląa Tymoszenko, Jurijem Iwaniuszczenko.

80 procent treści tej książki jest całkowicie oryginalna – wspomnienia i zeznania naocznych świadków są publikowane po raz pierwszy. Celem książki jest dokładna rekonstrukcja wydarzeń i procesów, ale z perspektywy tych, którzy bezpośrednio uczestniczyli w Rewolucji Godności. Autorką książki "Majdan. Historia o której nie mówili" jest 29-letnia Sonia Koszkina. (Jej prawdziwe imię i nazwisko brzmi Ksenia Wasilenko). Jest znaną ukraińską dziennikarką, współwłaścicielką i redaktorką naczelną jednego z najlepszych społeczno-politycznych mediów – Lb.ua. Politycznym dziennikarstwem zajmuje się od 2002 roku. W 2006 roku ukończyła Instytut Dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Tarasa Szewczenki. Jest autorką wielu analiz i głośnych śledztw dziennikarskich.¹³³

Jej książka o Majdanie, która ukazała się w 2015 roku, trafiła w oczekiwania społeczne, była dokładnie tym, co było potrzebne Ukrainie. I nikt, oprócz Soni Koszkinej, jeszcze innej takiej książki nie napisał. Wyłania się z niej historia, o której się wcześniej nie mówiło; historia skompilowana wielu opowiadanych historii, tzw. historii mówionej.

Ta książka nie tylko obfituje sensacjami. Przede wszystkim jest gruntowną chronologią wydarzeń. W informacyjnym chaosie, który panował wokół wydarzeń z zeszłej zimy, brakowało właśnie spokojnego, konsekwentnego, uporządkowanego przedstawiania zdarzeń. Praca Soni Коszkinej oddziela ziarna faktów od plew, fejków i fałszywych interpretacji. Jeśli przypomnieć sobie dzisiaj, ile szumu towarzyszyło wydarzeniom w stolicy Ukrainy w zimie 2014 roku, będzie tym bardziej jasne, jak ważne jest, aby zapisać dla potomności jak najmniej zniekształcony obraz tamtych wydarzeń.

Książka jest podzielona na trzy rozdziały. Pierwszy dotyczy wydarzeń z listopada-grudnia 2013 roku, drugi – wydarzeń ze stycznia 2014 roku, a trzeci – wydarzeń z lutego. Początek książki przedstawia główne osoby Majdanu. Sonia Koszkina podzieliła ich na grupy, obejmujące:

- "najwyższą" władzę;

- bliskie otoczenie Wiktora Janukowycza;

- oligarchów zbliżonych do władzy;

- oligarchów "drugiego planu";

- siły bezpieczeństwa;

- postacie władzy "drugiego planu";

- opozycję;

- działaczy, ekspertów i dziennikarzy;

- międzynarodowych obserwatorów i mediatorów.

Liczba nazwisk osób, z którymi rozmawiała, liczy około setki.

Odnośnie pobicia studentów autorka wspomina wydarzenia 3 grudnia 2010 roku, kiedy o 5 rano Berkut i służby komunalne zniszczyły miasteczko namiotowe przedsiębiorców, którzy protestowali przeciwko przyjętemu nowemu kodeksowi podatkowemu. Formalny powód – konieczność ustawienia na Majdanie choinki. Taka sama sytuacja powtórzyła się i w 2013 roku, tylko tym razem ludzie z tym pogodzić się nie mogli.¹³⁴

Sonia Koszkina nie przekonuje, nie zrywa masek z rozmówców, nie epatuje patosem, nie oskarża; spokojnie rejestruje fakty, bez wgłębiania się w labirynty racji stron, nie angażuje się, by to uczestnicy wydarzeń mówili; swoją obecnością nie chce odebrać "pola manewru" rozmówcom i przeciwnikom. I co szczególnie ważne – "fiksuje" relacje z ust bezpośrednich uczestników wydarzeń, zarówno z jednej jak i z drugiej strony. Komunikacja z przedstawicielami reżimu Janukowycza pozwala książce zachować obiektywizm; oczywiście obiektywizm w tych granicach, jaki jest w dziennikarstwie (i nie tylko, przecież także w naukach społecznych) możliwy. W książce znajdują się słowa Rybaka, Lewoczkina, Popowa, Dobkina, których z pewnością trudno podejrzewać o krytykującej stronniczości do byłego rządu i prezydenta-zbiega.

Ich opowieści pozwalają wyraźnie i konsekwentnie przywrócić obraz tragicznych dni, gdy los Majdanu wisiał na włosku. Kto wydawał rozkazy, brutalnie bić ludzi w nocy z 29 na 30 listopada, kto u władzy był zwolennikiem twardych działań, a kto opowiadał się za kompromisy, kto pragnął krwi i śmierci i w końcu zalał kijowskie ulice krwią. Taką informację w książce dają przedstawiciele dawnej władzy, której wtedy i tak nie udało się zdobyć płonących barykad.

Po rozmowie z tymi ludźmi, Koszkina dowiedziała się, że prezydent nigdy nie dawał bezpośrednich rozkazów i nie lubił przekazywać złych wieści, dlatego zlecał wszelkie "trudne" decyzje komuś innemu lub prowadził do tego, aby ktoś zrozumiał, że trzeba zrobić tak, a nie inaczej. W przypadku pobicia studentów był to Andrzej Klujew. Autorka pokazuje dokładnie jak działa mechanizm "kozła ofiarnego"¹³⁵ – choć oczywiście sama o tym nie wspomina, powstrzymuje się od komentarza.

O szturmie na ul. Bankowej, nt. tego, komu to było potrzebne i dlaczego,autorka pisze tak:

"Komu i po co to było potrzebne? Odpowiedź jest oczywista: szturm Bankowej był korzystny dla władzy. Potrzebny był jej "obraz" dla światowych mediów, aby udowodnić, że protest na Ukrainie nie jest spokojny, a więc zastosowanie wobec niego siły jest uzasadnione. Wprowadzenie stanu wojennego dla stłumienia "buntu" też jest uzasadnione. I władza zrobiła wszystko, aby ten obraz przygotować. Przecież instruktaż dla służb bezpieczeństwa i prowokatorów wymagał czasu."¹³⁶

Szturmu, który nastąpił w nocy 11 grudnia, sam Janukowycz nie komentował. Zamiast niego to zrobił Mikołaj Azarow. Władza "nie stosowała i nigdy nie będzie używać siły do obywateli" – powiedział premier-minister, a nocne wydarzenia były podyktowane koniecznością: „oczyścić ulice od śniegu". O tym, że po wydarzeniach nocnych 15 osób znalazło się w szpitalach, Mikołaj Azarow przemilczał.¹³⁷

Im więcej czasu mija od zakończenia rewolucji 2014 roku, tym więcej pojawia się spekulacji wokół tragicznych wydarzeń tej zimy. Ludzka pamięć powoli zanika, wydarzenia dawnych czasów mieszają się w głowie, łatwiej o manipulacje. Prawdopodobnie z tego powodu zakorzeniają się różnego rodzaju fantastyczne wersje wydarzeń.

Sonia Koszkina jest pierwszą, która oświetla pierwsza śmierć na Majdanie; wersję o tym, że Siergieja Nigojana, Michała żyznewskiego i Romana Senyka mógł zastrzelić ktoś w przebraniu pod demonstranta celowo. Przyczyną takich założeń jest to, że strzelano do niego z bardzo bliskiej odległości.

Jest w książce wiele faktów, które pozwalają się przekonać o roli Rosji w wydarzeniach z zimy 2014. Chyba najbardziej interesująca jest "pomoc humanitarna" ukraińskim policjantom od rosyjskich, a mianowicie — 13 tysięcy granatów ogłuszających, które przywieziono na Ukrainę z Rosji samolotem zastępcy byłego ministra Witalija Zacharczenki. Według listu Ministerstwa spraw wewnętrznych Federacji Rosyjskiej, na pokładzie znajdowało się 6020 jednostek "zasobów specjalnych". A mianowicie: — 1050 szt. granatów ogłuszajączych "Fakel-S"; 480 szt. granatów "Gwiazda-2";, 480 szt. granatów "Płomień-M"; 2520 szt. ręcznych, spalinowych granatów białego dymu RD G-2; 495 szt. ręcznych granatów; 495 szt. ręcznych o dużej mocy granatów; 5ОО szt. ręcznych granatów w aerozolu. Te "specśrodki" decyzją rady Ministrów z dnia 22 stycznia zostały przyjęte na poczet uzbrojenia sił ministerstwa spraw wewnętrznych.¹³⁸ Były to granaty, którymi "Berkut" atakował demonstrantów.

W tej książce można bardzo dobrze zapoznać się z Wiktorem Janukowyczem, jako człowiekiem, a nie tylko jako politykiem. W stan "błogiej normalności", którą po mistrzowsku on udawał, Wiktor Janukowycz zapadł nie od razu. Zdaniem większości z tych, którzy wchodzili w bliski krąg Janukowycza, albo po prostu znajdowali się gdzieś w pobliżu przez dłuższy czas, "złomienie" wydarzyło się z nim w 2012 roku, po wyborach parlamentarnych.

Mówi Michał Dobkin: "Janukowycz do 2012 roku i po 2012 roku to dwie zupełnie różne osoby. Janukowycz do 2012 roku to człowiek, który stara się zarządzać procesami. Ale wybory 2012 roku go zmieniły".¹³⁹

"Wiktor Janukowycz nie lubił ludzi, którzy przynoszą złe wieści. Ci, którzy przynosili złe wieści, wychodzili od niego w bardzo złym nastroju — mówi ówczesny wiceszef administracji prezydenta Siergiej Larin. — W końcu Ci, którzy podlewali mu do wanny gorącej wody, pozostali, a inni odeszli".¹⁴⁰ (W "podlewaniu do wanny gorącej wody" chodzi po prostu o pochlebców i "wazeliniarzy")

Głównym zadaniem przestępców, winnych masowych morderstw jest nie tylko uciec od odpowiedzialności i zagmatwać śledztwo, ale także otumanić i zdezorientować obywateli. "Nic nie jest jednoznacznie", "nie znamy całej prawdy", "w tej historii jest tak wiele białych plam" – wszystko to jest dobrze znane Ukraińcom; to wyrażenia, które w ostatnim czasie padają coraz częściej. Zasiać wątpliwości, narzucić błędne przekonanie, zagadać temat. Dziś tego chcą przede wszystkim ci, którzy byli zamieszani w rozstrzeliwania w lutym.

Według badań socjologicznych z początku 2010 roku, Cerkwia była dla obywateli Ukrainy godną największego zaufania. Wiktor Janukowycz najczęściej bywał w Kijowsko-Peczerskiej ławrze (Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego) — innych konfesji nie odwiedzał. Przy nim demonstracyjna pobożność urzędników (często nawet nie znających na pamięć "Symbolu wiary") stała się stałym elementem udanej kariery politycznej. "Rządowe modlitwy" były doskonałym miejscem, aby wygodnie "zaświecić". Wyjazdy do świętej góry (Święta góra Athos — półwysep w Grecji, na którym znajduje się 20 dużych męskich klasztorów)¹⁴¹ — możliwość pokazania się w odpowiednim towarzystwie, wykorzystanie relikwiiświętych w wyborczych celach — to sprawdzona wyborcza technologia. Oczywiście, cała ta maskarada nie miała nic wspólnego z prawdziwą wiarą prawosławną, ani nawet z moskiewskim patriarchatem, do którego Wiktor Janukowycz formalnie należał. Cel był jeden: postawić kościół w służbie prezydenta — w imię drugiej kadencji.

Książka kończy się dużym wywiadem z synem Wiktora Janukowycza Aleksandrem Janukowyczem, który przemilcza temat Majdanu i swojego ojca.

Piotr Poroszenko, obecny prezydent Ukrainy dał taką opienię o tej książce: "Rewolucja Godności zwyciężyła dzięki odwadze i poświęceniu milionów Ukraińców. Bardzo dużą rolę w naszym zwycięstwie odegrali ci ukraińscy dziennikarze, którzy pomagali przekazywać światu prawdę o Majdanie. Sonia Koszkina jest jednym z tych dziennikarzy. Była na Majdanie w ciężkich, dramatycznych czasach. Jej ostre słowo chroniło wtedy Majdan tak samo, jak i barykady. I dzisiaj wszyscy gratulujemy wyniuk jej prawie rocznej pracy nad bardzo ważną dla całej Ukrainy sprawą – dziennikarskim śledztwem w sprawie wydarzeń, jakie miały miejsce za kulisami Majdanu – w korytarzach władzy".¹⁴²

Arsen Avakov, szef Ministerstwa spraw wewnętrznych Ukrainy:

"To, co zrobiła Sonia, – bardzo duża i ważna rzecz. Chociażby dla tego, że czas ucieka i pozostawia w naszej pamięci tylko fragmenty jakichś wydarzeń. Sonia była w stanie połączyć wszystkie wspomnienia i fakty z tego okresu. Znając ją, jestem pewien, że książka odzwierciedla prawdę".¹⁴³

Julia Tymoszenko, szef partii "Batkiwszczyna", była premier.

"Wszyscy – politycy, dziennikarze i ludzie z Ukrainy – doświadczamy jedno życie na wszystkich. Pisząc książkę o Majdan, Sonia próbowała uwiecznić najlepsze strony naszej współczesnej historii. Jestem przekonana, że z jej talentem, ufnością i nawet uporem, jej książka przejdzie do historii Ukrainy i świata".¹⁴⁴

Jurij Łucenko, szef parlamentarnej frakcji "Blok Petra Poroszenki":

"Wiem z własnego doświadczenia, że pisać trzeba szybko. Wtedy książki są szczere, może nie do końca obiektywne, ale na pewno ciekawe. Można założyć kilka niuansów, ale to będzie świeże spojrzenie, nie zniekształcone... Myślę, że Sonia poprawnie złapała moment, kiedy ludzie mówią to, co naprawdę przeżyli, a nie to, czego od nich chcą usłyszeć".¹⁴⁵

Ryc.2 tytuł książki "Ognista zima"

Następna książka, którą wybrałam do analizy w swojej pracy jest "Ognista zima" Andrzeja Kokotiuchy. Wybrałam ją dlatego, żeby pokazać, że o Majdanie można pisać nie tylko w formie typowo dziennikarskiej, ale także literackiej. Ta książka jest powieścią i ludzie, którzy nie lubią skupiać się na datach, cyfrach i dokumentach, mogą przeczytać i po prostu "przeżyć" razem z bohaterami tę "ognistą zimę 2014".

Powieść Andrzeja Kokotiuchy to skomplikowana mozaika emocji, którzy szalały i na Majdanie, i w Maryjskim parku. Co jest wspólnego między przedsiębiorcą, studentem, sprzedawcą kosmetyków, tituszką (proszę wyjaśnić, kto to jest tituszka) i "wojownikiem" "Berkuta", którzy znaleźli się po przeciwnych stronach barykady? Paszport obywatela Ukrainy i to, że zbiegiem okoliczności wszyscy oni znajdują się w wirze "ognistej" zimy. Widzimy Majdan ich oczami. Widzimy i wstrzymujemy oddech. Bo tu wszystko jest prawdziwe — i życie, i miłość, i nienawiść, i śmierć. A jeszcze — naiwna wiara, że w końcu wszystko będzie dobrze.

Andrzej Kokotiucha to ukraiński pisarz i dziennikarz. Ukończył Wydział Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Terasa Szewczenki. Pierwsze opowiadanie opublikował w 1987 roku. Od 1994 do 1998 roku Kokotiucha zorganizował ponad sto spotkań z młodymi pisarzami ukraińskimi w siedemnastu regionach Ukrainy. W 1998 roku zaczął pracować jako dziennikarz. Andrzej Kokotiucha pisze w języku rosyjskim i ukraińskim. O jednej z jego dziennikarskich publikacji w studio im. Aleksandra Dowżenko nakręciło film pod tytułem "Impas". Również zostały sfilmowane jego detektywistyczne powieści "Ciemna woda", "Legenda o bezgłowym", thriller "Pełzający wąż". Napisał scenariusze do kilku filmów dokumentalnych z cyklu "Kryminalne historie", emitowany w ukraińskim kanale ISTV. Pisał także, w celach czysto komercyjnych, tzw. "powieści dla kobiet". Stale współpracuje z najbardziej popularnymi ukraińskimi media. Prace Kokotiuchy wielokrotnie zostały wyróżnione nagrodami. W 2012 roku uznano go "Złotym pisarzem Ukrainy". Kokotiucha kocha literaturę, kino, alkohol i zbieranie grzybów.¹⁴⁶

Na pierwszej stronie książki można przeczytać recenzję ukraińskiego polityka Jurija Łucenki, który pisze tak: "Majdan Kokotiuchy — to nie są przywódcy na scenie, nie walka polityczna, a ludzie. Zwykli Ukraińcy, którzy wzięli na siebie ciężar taktyki i strategii tej rewolucji. U nich są szczere emocje, szczere słowa i bezpośrednie działania". I naprawdę, czytelnik nie znajdzie na stronach "Ognistej zimy" politycznych portretów liderów Eurorewolucji, nie znajdzie jednostronnej analizy zdarzeń lub uprzedzenia w stosunku do uczestników. Andrzej Kokotiucha stara się być skrupulatnym i pedantycznym obserwatorem, a nie moralizatorem i nauczycielem.¹⁴⁷

Książka Andrzeja Kokotiuchy opiera się na "charakterach". Główne miejsce zajmują postacie, ich motywacje, a fabuła, opisy bitew na Gruszewskiego czy w Maryjskim Parku nie są szczególnie istotne dla autora, więc kryją się wśród dialogów. Główny punkt odniesienia w książce — to ja i Majdan, ja i mój stosunek do niego, ja — Majdan — ludzie wokół. Właśnie przez ten pryzmat autor buduje "charaktery" swoich bohaterów. Dla niektórych z nich Majdan — to sposób na zarabianie pieniędzy, chronienie domu od ekstremistów. wykonanie rozkazu; dla kogoś innego – zmienianie kraju, znajdowanie przyjaciół i współpracowników, zmiana zawodu, pragnienie, by stać się bohaterem, potrzeba kreacji wydarzeń, poczucia wpływu na otaczający świat.

Narracja zaczyna się od opisania tła "Rewolucji Godności". Andrzej Kokotiucha zapoznaje nas z bohaterami, wprowadza w temat. Pierwszy spotyka nas Konstantin Stogów – biznesmen, właściciel sklepu internetowego. Od razu można poznać jego motywy, dlaczego jest tak niezadowolony z władzy. Jak prawie każdy biznesmen na Ukrainie Konstantin (Kocia), nienawidzi inspekcji podatkowej. Jego też dopadł system korupcyjny – ale jak go pokonać, on, tak jak i większość innych ludzi, nie wie. Kocha swój kraj, czego dowodem jest to, że nie zamknął swojego biznesu i nie wyjechał, by rozwijać go gdzieś w przyjaźniejszym, normalnym otoczeniu, gdzieś w Europie; zrobiło tak wielu z jego znajomych i partnerów. Ma swoje "ludzkie", codzienne problemy. Przed nami rozgrywa się kłótnia między Kocią i jego kochanką. Ona postanawia zabrać mu samochód, ale zostawia mu mieszkanie – tak się w końcu dogadują, żeby uniknąć niepotrzebnej biurokracji sądowej.

Kolejny bohater to "Szary". Typowy gopnik (proszę wyjaśnić, co to znaczy) z jednej z dzielnic Kijowa; uczestniczy w walkach "bez reguł", okresowo zatrudniony jest do ochrony nielegalnych budynków i rozpędzania mityngów. Prawdę mówiąc, podjął się takiej pracy, bo innej nie ma, a przecież musi z czegoś żyć.

Dalej pojawia się Alla Dorosz. Dziewczyna w wieku dwudziestu czterech lat, ma pracę: jest sprzedawcą-konsultantką. Mieszka z rodzicami, spotyka się z młodym chłopakiem. Panicznie boi się widoku krwi. Alla jest apolityczna. Nigdy nie interesowała się tym, co dzieje się w kraju. Gdy zaczął się Majdan, nie wiedziała, jak odnosić się do tego zjawiska. Jest zdezorientowana, a pogadać nie było i nadal nie ma z kim.

Kolejna postać: Bogdan Ptaszuk (Ptak). Student, typowy nerd. Autor pisze o nim "Na zewnątrz to lew, ale z sercem myszki".¹⁴⁸ Bogdan od razu wpada w kłopoty, jest narażony na naciski sportowców. (jakich sportowców? – wyjasnić) Bogdan miał czelność napisać donos do policji na brata jednego z nich, za skradziony telefon. Ptak nie odnosi się do Majdanu negatywnie; rozumie, że żyć z taką władzą nie można, ale jego stosunek do Euromajdanu jest dość sceptyczny. Po prostu nie wierzy, że można coś zmienić stojąc na placu i krzycząc hasła w stylu: "Banda precz!".

Paweł Konowal. Funkcjonariusz służb specjalnych "Berkut". Całe życie był dużym, silnym i sprawiedliwym (jak mu się wydawało) mężczyzną. Lubił porządek we wszystkim. Po odbyciu służby w armii, Konowal otrzymał stosowną rekomendację i wstąpił w szeregi "Berkuta"; chciał chronić porządek w kraju, rozpędzać demonstracje, karać za nieposłuszeństwo "ultras" (ultras to nazwa zorganizowanych grup wsparcia sportowych, zwłaszcza piłkarskich, zespołów)¹⁴⁹, które, jego zdaniem, składają się z idiotów, którzy nie mogą spokojnie kibicować swojej drużynie, koniecznie potrzeba im walki, rozróby, wzniecania ognia, rzucania własnoręcznie zrobionymi granatami. Paweł ich za to nienawidzi. Konowal mieszka ze swoją rodziną (żona i dziecko) w akademiku. Cały czas przełożeni obiecywali mu własne mieszkanie, ale termin cięgle jest przesuwany; tak więc utkwił w martwym punkcie.

Wszystkie główne postacie niejako "płynnie" wpisuję się w panoramę rewolucji; ich dalsze losy są z nią powiązane. Losy Kocia – demonstranta na Majdanie, Szarego – tituszki, Ptaka – działającego w oddziałach samoobrony Majdanu, Ałły - wolontariuszki, Konowala z "Berkuta". Myślę, że pomysł autora zawierał się w tym, żeby czytelnik, który był na Rewolucji Godności, mógł utożsamić się z którymś z bohaterów. Pomyśleć: "To przecież jestem ja!".

W powieści zaznaczona jest jedna wyraźna opozycja: bohaterowie Majdanu i bohaterowie Antymajdanu. Ale są i inne postaci, na przykład, mama wolontariuszki Ałły Dorosz – Swietłana, taki sobie zlepek zombie i karykatury, oryginalny autorski żart z "ukraińskiego człowieka" w warunkach rewolucyjnych. W książce pojawia się także rodzina funkcjonariusza odziału "Berkut" Pawła Kowala, która wprawdzie nie uczestniczy w protestach, ale ostro potępia działania "Berkuta". W "Ognistej zimie" odnajdziemy też "neutralnego" bohatera, który stara się być poza polityką i nie wspiera ani demonstrantów Majdanu, ani tituszek; ale też działa politycznie, bo stara się każdego wysłuchać i wszytskich pogodzić. To ojciec wolontariuszki Ałły Dorosz. Wszystko to świadczy o wielkim zróżnicowaniu Majdanu. Pokazuje też, że wiele osób nie miało odwagi, lub nie potrafili wspierać jednych lub drugich; wybrali rolę obserwatorów taktykę nie wtrącania się w te wydarzenia.

Opisy konkretnych miejsc Kijowa są skąpe albo w ogóle nie występują. Dlatego czytelnikowi, który Kijowa nie zna trudno sobie wyobrazić scenerię rewolucji. Nie ma opisów ani ulic, ani samego Majdanu. Oczywiście o takiej formie decyduje autor, ale pojawia się pytanie: dla kogo właściwie jest ta książka? Tylko dla wąskiego grona ludzi? Czy autor nie chciał, by tę historię poznała większa publiczność? Bo niestety sam obraz Majdanu nie wydaje się prawdziwy, żywy, realny. Nie czuć masy ludzi, działania. Pozostaje wrażenie, że wokół nic się nie dzieje, tylko toczy się dialog. Myślę, że tak być nie powinno.

"Ognista zima" to powieść o zderzeniu dwóch światopoglądów, o antagonistycznych światach: o tych, którzy chcą żyć wśród radzieckich mitów, gdzie kiełbasa i wódka jest ważniejsza niż wolność, i o tych, w których obudziła się Europa, wielka ukraińska tradycja, tęsknota za wyrwaniem się z błędnego koła niemożności i fatum, ze świata, w którym panuje korupcja, biurokracja, strach, brak kultury i moralności.

1 1. Э. Лимонов, Киев капут. Яростная книга, http://bookz.ru/authors/limonov-eduard/kiev-kap_636/1-kiev-kap_636.html

2. М. Григорьев, Евромайдан, http://coollib.net/b/278269/read

3. С. Кошкина, Майдан. Нерассказанная история, http://www.e-reading.club/book.php?book=1036357

2 Zob. np. N. Jakowenko, Historia Ukrainy od czasów najdawniejszych do końca XVIII wieku, tłum. O. Hnatiuk i K. Kotyńska, Lublin 2000; J. Hrycak, Historia Ukrainy 1772-1999. Narodziny nowoczesnego narodu, tłum. K. KotyńskaLublin 2000. Koniecznie trzeba także przywołać dwutomową Historię Europy Środkowo-Wschodniej, zredagowaną przez J. Kłoczowskiego (oba tomy ukazały się w Lublinie w 2000 r.) Wśród autorów znajdują się tak wybitni badacze jak Henryk Samsonowicz, Piotr Wandycz, Natalia Aleksiun.

3 N. Jakowenko, dz. cyt., s. 19.

4 Zob. D. Hapych, Rosyjska propaganda w telewizji i Internecie w Donbasie (listopad 2013 – listopad 2014), praca magisterska napisana na Wydziale Politologii UMCS pod kierunkiem J. Pleszczyńskiego, Lublin 2015, s. 22.

5 В. Білоцерківський, Історія України: навчальний посібник, Київ 2007, s. 87.

6 Ю. Алексеев, А. Вертерел, Історія України.: Навчальний посібник, Київ 2004, s. 132.

7 О. Бойко, Історія України, Київ 2001, s. 257.

8 Д. Дорошенко, Нарис історії України.: у 2-х томах, Київ 1992, s. 188.

9 А. Чутский Історія України: навчальний посібник, Київ 2006, s. 84.

10 А. Чутский Історія України: навчальний посібник, Київ 2006, s. 86.

11 Історія України. Документи /Укладач В. Король, Київ 2001, s. 232.

12 М. Грушевский, Очерк истории украинского народа, Киев 1990, s. 92.

13 М. Грушевский, Очерк истории украинского народа, Киев 1990, s. 101.

14 О. Бойко, Історія України, Київ 2001, s 288.

15 Історія України: Навчальний посібник / Під ред. М. О. Скрипника, Київ 2003. s.121.

16 Історія України: Навчальний посібник / Під ред. М. О. Скрипника, Київ 2003, s.123.

17 О. Бойко, Історія України, Київ 2001, s 291.

18 О. Бойко, Історія України, Київ 2001, s 292.

19 А. Недавний, Органы государственного управления в СССР, Москва 1967, s. 12.

20 Н. Котова, Історія України: Навчальний посібник, Харків 2005, s. 232.

21 Н. Котова, Історія України: Навчальний посібник, Харків 2005, s. 232 – 233.

22 А. Микоян, В начале двадцатых, Москва 1975, s. 54.

23 А. Микоян, В начале двадцатых, Москва 1975, s. 69.

24 Н. Котова, Історія України: Навчальний посібник, Харків 2005, s. 236.

25 М. Олійник, Історія України, Львів 2000, 2007, s. 114.

26 М. Олійник, Історія України, Львів 2000, 2007, s. 115.

27 М. Олійник, Історія України, Львів 2000, 2007, s. 121.

28 М. Олійник, Історія України, Львів 2000, 2007, s. 121 – 122.

29

30

31 О.Д.Бойко, Історія України, Київ 2002. s. 83 – 84. Zob. też: E. Krzemień, Uciec przed egzekucją, http://wyborcza.pl/1,76842,83653.html [dostęp: 10.03.2016].

32

33 Zob. np.: https://pl.wikipedia.org/wiki/Konstytucja_ZSRR_z_1977 [dostęp: 22.03.2016].

34 А. Жуковський, О. Субтельний, Нарис історії України, Львів 1991.s. 162.

35 Політична історія XX століття, Київ 2001. s. 72.

36

37 А. Жуковський, О. Субтельний, Нарис історії України, Львів 1991.s. 156.

38

39 Історія України. Курс лекцій, Київ 1992, s. 32.

40 J. Hrycak, Historia Ukrainy. 1772-1999, Lublin 2000, s. 324-325.

41

42 В. Кульчицький, Історія держави і права України, Львов 1996. s. 93.

43 Tamże s. 93 – 94.

44

45

46 О. Бойко. Історія України: Навчальний посібник для студентів вищих навчальних закладів. Видання 3-тє, виправлене, доповнене, Київ 2005. s. 211.

47

48 О. Бойко. Історія України: Навчальний посібник для студентів вищих навчальних закладів. Видання 3-тє, виправлене, доповнене, Київ 2005. s. 213.

49 Tamże s. 214.

50

51

52 М ін'юст, Місія спостерігачів ОБСЄ передала остаточний звіт про вибори Президента України у 2010 році. Електронний ресурс - https://minjust.gov.ua/ua/news/30796 (tłum. własne autorki) [dostęp 10.04.2016]

53

54

55 О. Довженко, Медійний вимір президентської виборчої кампанії 2009/2010, проміжні підсумки – Електронний ресурс – http://www.telekritika.ua/medialiteracy/print/50432

56 Словник української мови: в 11 томах. — Том 8, 1977. s. 475, tłum. własne.

57 Довіра українців до інститутів влади найнижча в Європі, УНІАН, http://economics.unian.ua/other/750264-dovira-ukrajintsiv-do-institutiv-vladi-naynijcha-v-evropi.html [dostęp: 2.05.2016].

58 Л. Г. Капранова, Теоретичні і практичні аспекти економіки та інтелектуальної власності, Випуск 1(10), Том 2, Маріуполь 2014. s. 183.

59

60 Головне управління статистики в м. Києві, http://www.kiev.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1139&lang=1 [dostęp:11.05.2016].

61 Головне управління статистики в м. Києві, http://www.kiev.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1139&lang=1 [dostęp:11.05.2016].

62 Democracy index 2010. Democracy in retreat a report from the Economist Intelligence Unit, The Economist. s. 8.

63 Ю. Шведа, Революція гідності в контексті загальної теорії соціальних революцій, Львів 2014. [zaxidnet]

64 І. Сало, Оцінка ефективності політичної системи України. Відділ стратегічних комунікацій, http://old.niss.gov.ua/monitor/April/10.htm [dostęp: 8.05.2016].

65 На Миколаївщині жителі вимагають покарати ґвалтівників в погонах. „Українська правда” 01.07.2013.

66 І.Максименко, Політична економія: Навчальний посібник 2 видання, Чернівці 2012. s. 436

67 J, Gwartney, R. Lawson, J. Hall, Economic Freedom of the World, Fraser Institute 2014. s. 8.

68 Дайджест у фокусі (№ 1(6), Січень 2014)

69 Zob. np. P. Wdowiak, Homo postsovieticus lub Homo sovieticus po latach, http://whttp://www.racjonalista.pl/kk.php/s,5100w.racjonalista.pl/kk.php/s,5100 [dostęp: 29.04. 2015]. Bardzo wnikliwie scharakteryzował tę postawę światowej sławy polski filozof Leszek Kołakowski. Zob. L. Kołakowski, Główne nurt marksizmu. Powstanie – rozwój - rozkład, London 1988 (szczególnie w trzecim tomie tego dzieła).

70 Ю. Тимчук, Хроніки президенства Януковича: три роки самотності. Збруч. Електронний доступ: http://zbruc.eu/node/2485 (tłum. własne)

71 С. Лещенко, Межигірський синдром. Діагноз владі Віктора Януковича, Київ 2014. s. 37 – 39.

72 С. Лещенко, Межигірський синдром. Діагноз владі Віктора Януковича, Київ 2014. s. 43.

73

74 Революція гідності: ми маємо пам'ятати " [Електронний ресурс] : http://life.pravda.com.ua/columns/2014/04/4/161603.

75

76 І. Грабовська, Єврореволюція як революція гідності в контексті цивілізаційної проблематики, Київ 2014. s. 41.

77 О. Чорногуз, Революція гідності, політика підлості, Черкаси 2014. s. 26 – 27.

78 Telewizja publiczna, bezpośrednia integracja od 12 grudnia 2013 roku.

79 О. Тубелець, Особливості кримінально-правового регулювання в Україні під час подій листопада 2013 – березня 2014 року, Юридична Україна, Київ 2014. s. 4.

80 Революція гідності: ми маємо пам'ятати " [Електронний ресурс] : http://life.pravda.com.ua/columns/2014/04/4/161603. [dostęp: i tu podać datę]

81 Офіційний веб-портал "Верховна Рада України" [Електронний ресурс] : http://rada.gov.ua/archive/2014/01/16?type_sort=DESC&page_count=200 [dostęp: data], tłum własne.

82

83 О. Чорногуз, Революція гідності, політика підлості, Черкаси 2014. s. 54.

84 В. Червоненко, Перше вбивство на майдані: блог журналіста BBC, BBC Україна, 2014. [Електронний ресурс] : http://www.bbc.com/ukrainian/blogs/2015/01/150120_first_killed_maidan_22_january_vc. [dostęp: data]

85 Telewizja publiczna, bezpośrednia integracja od 23 stycznia 2014 roku.

86 О. Тубелець, Особливості кримінально-правового регулювання в Україні під час подій листопада 2013 – березня 2014 року, Юридична Україна, Київ 2014. s. 21.

87 Telewizja publiczna, bezpośrednia integracja od 30 stycznia 2014 roku.

88 О. Чорногуз, Революція гідності, політика підлості, Черкаси 2014. s. 65.

89 Telewizja publiczna, bezpośrednia integracja od 16 lutego 2014 roku.

90 Л. Завойська, Революція гідності, Київ 2015. s. 73.

91 О. Перепедя, МВС та СБУ висунули ультиматум і погрожують жорстокими діями, Made for minds, Ukraina. [dostęp: http://dw.com/p/1BB4m 18.02.2014] źle pani podaje te daty dostępu – proszę zajrzeć do przypisu nr 5 – na s. 3 – tam dokładnie wyjaśniłem, jak robić te przypisy – i proszę je wszędzie poprawić; jeśli nadal to będzie niejasne, proszę przyjść we wtorek na seminarium.

92 Ю. Руф, Час революції, Львів 2014. s. 97.

93 Офіційний веб-портал "Верховна Рада України", [dostęp: https://e.mail.ru/attachment/14624652590000000544/0;1 20.02.2014], tłum własne.

94 Угода врегулювання кризи в Україні, Еспресо, [dostęp: http://espreso.tv/article/2014/02/21/uhoda_opozyciyi_z_yanukovychem_povnyy_tekst 21.02.2014], tłum własne. no źle. Najpierw tytuł (italikiem), potem adres strony internetowej, potem data dostępu, czyli tak:

Угода врегулювання кризи в Україні, Еспресо, http://espreso.tv/article/2014/02/21/uhoda_opozyciyi_z_yanukovychem_povnyy [dostęp 5.05.2016]. Datę wpisuje pani tę, kiedy pani tam zaglądała (ja wpisałem 5 maja – ot, tak, bo nie wiem, kiedy pani zaglądała); proszę wszędzie tak poprawić

95 Telewizja puliczna, bezpośrednia integracja od 21 lutego 2014 roku.

96 Л. Завойська, Революція гідності, Київ 2015. s. 98.

97 T. Dostatni, Do Kijowa, do źródła chrześcijańskiej tradycji Wschodu, „Magazyn Lubelski. Gazeta Wyborcza Lublin”, 29.04. 2016, s. 9.

98

99 Результати соціологічного дослідження "Ставлення громадян України до державної незалежності", Центр Разумкова, http://www.uceps.org/ukr/news.php?news_id=651[dostęp: 16.05.2016]. proszę wszędzie zlikwidować podkreślenia linków i zmienić kolor na czarny; odstępy za duże pomiędzy przypisami (powinno być tak, jak na s. 3)

100 Економіка України: до і після Майдану, Асоціація платників податків України, http://appu.org.ua/news/--03270/ [dostęp: 20.05.16].

101 Вата з укропом: мова політичних мемів, BBC Україна, http://www.bbc.com/ukrainian/entertainment/2014/08/140807_new_words_ko [dostęp: 20.05.2016].

102 Закон про вищу освіту від 01.07.2014, Верховна Рада України, http://zakon5.rada.gov.ua/laws/show/1556-18 [dostęp: 18.05.2016].

103 Про внесення зміни до статті 15 Закону України "Про кінематографію", Верховна Рада України, http://zakon5.rada.gov.ua/laws/show/1046-19 [dostęp: 19.05.2016].

104 Про запобігання впливу корупційних правопорушень на результати офіційних спортивних змагань, Верховна Рада України, http://zakon3.rada.gov.ua/laws/show/743-19 [dostęp: 16.05.2016].

105 Why Ukrainians Are Speaking More Ukrainian, Foreign Policy, http://foreignpolicy.com/2015/06/24/venezuela-sets-a-date-for-change/ [dostęp: 16.05.2016].

106 Ukraine death toll hits 6,000 amid ongoing fighting – UN, UN News Centre, http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=50215#.V0M9YjWLTIU [dostęp: 14.05.2016].

107 На скільки подешевшало житло в Україні в доларах: найдорожчі та найдешевші міста, УНІАН, http://economics.unian.ua/realestate/1116374-na-skilki-podeshevshalo-jitlo-v-ukrajini-v-dolarah-naydorojchi-ta-naydeshevshi-mista.html [dostęp: 21.05.2016].

108 A year after Maidan, Ukraine is still the most corrupt country in Europe, Transparency international, http://www.transparency.org/news/pressrelease/a_year_after_maidan_ukraine_is_still_the_most_corrupt_country_in_europe [dostęp: 20.05.2016].

109 Michał Kacewicz, Newsweek, http://www.newsweek.pl/michal-kacewicz,autor,7214,1.html [dostęp: 05.06.2016].

110 M. Kacewicz, Sotnie wolności. Ukraina od Majdanu do Donbasu, Warszawa 2014. s. 59.

111 Tamże, s. 111.

112 Tamże, s. 31.

113 Tamże, s. 161-162.

114 Tamże, s. 11.

115 Tamże. s. 158.

116 W. Mucha, Krew i ziemia. O ukraińskiej rewolucji, Warszawa 2015.

117 Tamże, s. 9.

118 Tamże, s. 51.

119 Grand Press Photo 2014: przede wszystkim Ukraina. Fotoreporter "Wyborczej" z II nagrodą, wyborcza.pl, http://wyborcza.pl/1,75410,15935535,Grand_Press_Photo_2014__przede_wszystkim_Ukraina_.html [dostęp: 04.06.2016].

120 W. Mucha, Krew i ziemia. O ukraińskiej rewolucji, Warszawa 2015. s. 176.

121 Україна заборонила ввозити з Росії 38 книг, BBC Україна, http://www.bbc.com/ukrainian/society/2015/08/150811_ukraine_banned_russian_books_list_im [dostęp: 19.05.2016].