3.1 Жұмыс орнындағы техникалық қондырғыларды пайдалануда еңбек жағдайын талдау

Жұмыс орны табиғи және жасанды жарықтандырумен қамтамасыз етілген. Монитор қолданушылар үшiн жұмыс орындарының орналасқан жерi үй астындағы жайларда емес.

Компьютер қолданушылар үшiн бiр жұмыс орынына кемiнде 6 м² ауданды, ал көлемi - 20 м³ құрайды.Компьютер бар бөлмелер ауаны жылыту және кондициянерлеу жүйелерімен жабдықталған.Терезелер, терезеперде, перде, сыртқы маңдайша түрiндегi реттелетiн құрылғылармен жабдықталған. Компьютерлердi пайдалану бөлмелерінде еден беттері түзу ойықсыз, сырғанақ емес және тазалап жууға қолайлы, статикаға қарсы қасиеттеріне ие.Бөлмеледе өрттi сөндiру үшiн көмiрқышқыл өрт сөндiргiші, бiрiншi дәрiгерлiк жәрдем үшін дәрi қобдишаларымен қамтылған.

Микроклимат, иондық құрам және жай зиянды химиялық заттардың ауада шоғырлануы [14].

Дербес компьюлердiң қолданушылары жұмыс орындарында оңтайлы параметрлерiне сәйкес қамтамасыз етiлген. Бұл құжаттың, жұмыстың 1а ауырлық санатына сәйкес ауаның температурасы жылдың суық мезгiлiнде 22-24^оС-тан, жылдың жылы кезеңiнде 20-25 ^оС аспайды. Салыстырмалы ылғалдылық 40-60%,ал ауа қозғалыс жылдамдығы - 0, 1 м /с құрайды. Микроклиматтың тиiмдi мәндерін ұстау үшiн жылыту және ауаны кондициянерлеу жүйелерімен пайдаланамыз. Бөлмедегі ауа ылғалдылығын арттыру үшiн тазартылған немесе қайнаған ауыз су ауа ылғалдағыштарын қолданамыз.

Жұмыс орындар. Дербес компьюлерi бар жұмыс орындары үшiн табиғи жарық қатысты жарық ойықтары, бүйiрiнен, яғни сол жағынан орналасуы керек. Жұмыс орындарын дербес компьюлермен жайластырудың сұлбасы мониторлары бар жұмыс орындарының арасындағы қашықтық ескерiлуi керек: монитор бүйiр беттердiң арасындағы қашықтық кемiнде 1,2 м, ал монитор экранымен басқа монитордың сырт бөлiгі арасындағы қашықтық кемiнде 2,0 м. Жұмыс беті эргономикасының оның санының есептеуiмен жұмыс беті жабдықталған, өлшем қолайлы орналасуға рұқсат беретiн қазiргi талап жауап беретiн кез-келген құрылым мүмкiн болсын және және атқарылатын жұмысты мiнез. Орынды қолдану ас пернетақтаның орналастыруы үшiн арнаулы жұмыс бетiне жеке негiзгi үстел бет бар. Жұмыс орындары реттелетiн пайдаланады және жұмыс бетiнiң реттелмейтiн биiктiгiмен. Үстелдiң биiктiгi реттеу жоқ болғанда 680 бен 800 мм шегiнде аралығында болуы керек.

Шу және діріл. Жұмыс орындарында дербес компьютерлерді қолданушылар үшін шу деңгейі 50 дБА-дан аспауы керек. Жұмыс орындарында жайларда шулы қандырғыларды орналастыру үшін шу деңгейі 75 дБА-дан аспауы керек. Жайлардағы шу деңгейін төмендету үшін дыбыс жұту коэффицентінің максималды мәні 63-8000 Гц аралығында болатын дыбыс жұтқыш материалдарды қолдануға болады.

Қатпардан 15-20 см қашықтықта тығыз матадан бiргелкi тарттырып iлiнген перделер қосымша дыбыс жұтатын әсер жасайды. Перденiң енi терезенiң енiнен 2 есе артық болуы керек. Гигиеналық зерттеулердің нәтижесінде шу мен діріл жұмыс жағдайын қиындатады және адам ағзасына зиянды әсер ететіні анықталды. Шудың ұзақ әсер етуі адам ағзасында қажетсіз құбылыстардын пайда болуына әкеп соғады: көру және есту қабілетінің төмендеуі, қан қысымының көтерілуі, зейіннің төмендеуі. Ұзақ әрі күшті шу жүрек-қан тамырларының және жүйке жүйелерінің қызметін өзгерістерге ұшыратады. Діріл де адам ағзасына кері әсер етеді, ол адамның жүйке және жүрек-қан жүйелерінің қызметінің,сонымен қатар тіреуіш-қозғауыш аппараттардың бұзылуына себепкер болады. Бұл аурулар бас ауыру, бас айналу, тез шаршау сияқты көрсеткіштерден көрінеді. Дірілдің ұзақ әсері адамды дірілдеу ауруына шалдықтырады, оны тек дамуының ерте кезеңінде ғана емдеуге болады.Дірілдің адамға әсер етуі оның сипаттарына байланысты (амплитуда, жиілік, кезең). Мысалы, дененің жеке бөлшектері және ішкі органдардың жаңғырықтық жиілігі (асқазан, ішкі органдар) 7-8 Гц, көз қарашығының жаңғырықтық жиілігі -80 Гц тең. Берілген жиілікпен жұмыс орнында тербелу өте қауіпті, себебі адам органдарына зақым келуі мүмкін. Дүмпу немесе селкілдеу сияқты аз жиіліктегі және ауыспалы кезеңдегі діріл болған кезде, адам денесіне қауіпті өзгерулер, жарақаттар алуы мүмкін. Жұмыс әрекеттерін орындау қиынға түседі. Баяу төмен жиіліктегі тербелістер теңселу сияқты байқалады. Тербетілу («теңіз ауруы») ішкі органдар мен вестибулярлық аппараттар рецепторларының жоғарғы сезімталдығынан туындайды. Шуды қалыптандыратын нормативтік құжат болып табылады, (3.2 кестеде) берілген.

3.2 кесте – Дыбыс қысымы мен дыбыс деңгейінің жіберілген деңгейі

Дыбыс қысымының деңгейі [дБ] Орташа геометриялық жиіліктегі октавалар [Гц]
63	125	250	500	1000	2000	4000	8000
99	92	86	83	80	78	76	74
Дыбыс деңгейі, дБА
85 көп емес

Сәйкес дірілдің берілген параметрлері көрсетілген, 3.3 кестеден көруге болады.

3.3 кесте – Құрылыс нормалары мен ережелері

Тербелу жиілігі, Гц	Барынша ауыстырылу кезіндегі амплитуда, мм	Тербелу қозғалыстарының жылдамдығы, мм/с
2	1,28	11,5
4	0,28	5
8	0,056	2
16	0,028	2
31,5	0,014	2
63	0,0072	2

Құрылыс нормалары мен ережелері шудан құрылыс-акустикалық әдістермен қорғауды қарастырады:

а) қоршалған құрылыстардың дыбыстық бөлектеу;

б) ғимараттарға дыбыс жұтатаын құрылғылар орнату;

в) аэродинамикалық шуды басуды қолдану;

г) қала аймақтарының дұрыс жоспарлануы және құрылысы.

Сонымен қатар өнеркәсіптік объектілерде шу дауысын төмендетудің негізгі әдістерінің бірі шуды өзінің көздерінен төмендету болып табылады.

Дірілді төмендету әдістері болып мыналар есетеледі:

а) дірілді оның пайда болу көзінен төмендету;

б)конструктивтік әдіс (дірілді сөндіру, дірілді төмендету –материалдардың арнайы түрлерін таңдау, дірілден бөлектеу);

в) ұйымдастыру шаралары;

г) еңбек және демалыс тәртібін ұйымдастыру;

д) жеке қоғау құралдарын пайдалану (тіреуіш жоғарғы қабаттарды қорғау).

Жарықтандыру. Табиғи жарық тұрақты қар жамылғысы бар аймақтарда 1, 2% төмен емес және қалған аумақта 1, 5% төмен емес ТЖЕ табиғи жарық еселiгiмен терезе арқылы қамтамасыз етiледi. Терезеден жарық ағыны қызметкердің жұмыс орынына сол жағынан түседі.

Компьютерлердi пайдалану орындарында жалпы жасанды жарықтандыру жүйелі түрде жүзеге асады. Үстелдiң бетiнде құжаттарды орналастыру аймағында жарықталғандық 300-500 лк болуы керек. Құжаттар үшiн жергiлiктi жарықтандыру шамдары қондырылған. Көз жарығынан төте жылтыраушылық шектелген. Жұмыс орны беттерінен шағылған жарық дұрыс таңдалған шам есебiнен және табиғи жарық көзiне қатысты жұмыс орындарының орналасқан жерiмен шектеледi. Монитор экранында жарықтық жылтырлығы 40 кд / м2 аспауы тиiс. Көз жалпы жасанды жарықтандыруы үшiн соқырлықтың көрсеткiшi баспанаға 20-дан, ал әкiмдiк- қоғамдық орындарда жай жайсыздықтың көрсеткiшi 40-тан аспауы керек. Жұмыс беттерiнiң арасындағы жарықтықтың ара қатынасы 3:1-5:1, ал жұмыс беттерiнiң және қабырғалардың беттерiмен жабдықтардың арасы 10:1 аспауы керек. Дербес компьюлермен жабдықталған жайларды жасанды жарықтандыру үшiн, ЛПО36 түрiндегi жарқаратылған, торларған және жоғары жиiлiктi жiберу реттеу құралғысымен жасақталған шамдарды қолдану керек. Қызу шамдары орнатылғын жергiлiктi жарықтандыру құралғыларын қолдану рұқсат. Шам түрде жаппай орналасуы керек немесе қолданушының көруiн желi үзiлмелi желiлердiң жұмыс орындарынан бүйiрiненi параллель компьютерлердi әр түрлi орналасқан жерде. Периметрлiк орналасқан жерде - шамдарды желi жақынырақ оператор аударылған онының алғы шебiне жұмыс столының үстiнде локализованно орналасуы керек. Шырақтың қорғаныш бұрыштары кемiнде 40 градустар болуы керек. Жергiлiктi жарықтандырудың шамдары кемiнде 40 градустардың қорғаныстық бұрышымен шағылдырғыш непросвечивающийся алуы керек [15]. Жарықтандырудың нормативті мәндерін қамтамасыз ету үшін жайларда терезелер мен жергiлiктi жарықтандыру құралғыларын кемінде жылына екі рет жуып тазалау және күйіп кеткен шамдарды уақытылы ауыстырып тұру қажет. Қабылданған ақпараттың жалпы көлемінен адам 80% көзбен қабылдайды. Келген ақпараттың сапасы көпшілігінде түскен жарыққа байланысты: қанағаттандырарлықсыз сандық немесе сапалы ол тек көзді шаршатып қана қоймайды, сонымен қатар ағзаның толық шаршауына әкеп соғады. Жарықтың дұрыс берілмеуі жарақаттануға мүмкіндік жасайды. Қолданыстың дұрыс іске аспауы жарылысқа, өртке және бақытсыздық жағдайға әкеледі. Дұрыс жарық берілмеген жағдайда, сонымен қатар, өнімнің сапасыздығы артады және өндірілуі төмендейді. Жарықтандырудың үш түрі қолданады – табиғи, жасанды, аралас. Жарықтандыру жағдайын бағалау үшін Е жарықтандыру түсінігін қолданады, онымен люкстарды өлшейді. АОҚ қосалқы станциялары табиғи жарықпен жарықтандырылады, Сыртқы қондырғының реттеп тарату құрылғылары – бір жақтық жарық беріледі. Табиғи жарықтандырудың сандық сипаттамасын бағалау КЕО арқылы пайызбен көрсетіледі. КЕО – ашық аспаннан толық жарық түсіретін, жасалған жарықтың табиғи жарықтандыруға сыртқы көлденең жарықтандыру мағынасымен қатар қатынасы, %:

. (3.1)

Жасанды жарықтандырудағы нормалау кезінде есептелетін факторлар:

1. көзбен жұмыс істеу сипаттамасы;

2. объетінің фонымен байқаудағы ең кіші көлемі;

3. көзбен жұмыс разряды;

4. объектінің фонмен қарама-қарсылығы;

5. фонның ашықтығы (фонның сипаттамасы);

6. жарықтандыру жүйесі;

7. жарық көзінің түрі.

Жарықтандырудан басқа жарықтың мынадай параметрлерін қарастырған жөн:

1. жарықтық ағымның бағыты;

2. жұмысшы жазықтың жарықтығында кесілген шекаралардың және көз алдында болмауы;

3. жарық көзінде көз ауыртатын жарықтың болмауы;

4. көз алдында және көру аймағында жарықтандырудың біркелкілігі және тұрақтылығы;

5. күндізгіге жақын жарықтың оң спекторы.

Егер техникалық-экономикалық себептер бойынша оптимум қамтамасыз ету мүмкін болмаса, онда жарықтандыру жіберілген нормадан аспауы керек.

АОҚ және КРУН тәуліктің қараңғы кезінде жұмыс істеу үшін жасанды жарықтандыру қолданады. Жасанды жарықтандыру жұмысшы және апаттық жарықтандыру болып екіге бөлінеді.

Жұмысшы жарықтандыру – еңбек процесінде жарықтандыруға қажет жарық.

Апаттық жарықтандыру – жұмысшы жарықтандыру істен шыққан кезде жұмысты жалғастыруға арналған жарық.

Жасанды жарықтандыру үшін жарықтандыру нормалары қарастырылады.

Апаттық жарықтандыру ток көздері тәуелсіз ток көздерінен жүзеге асады. Апаттық жарықтандыру үшін қыздыру лампалары бар шырақтар қолданады.