4.1 Бағдарламалық қамтаманы өңдеудің еңбек сыйымдылығын анықтау.

Автоматтандырылған ақпараттық жүйенің еңбек сыйымдылығын анықтау үшін ең алдымен, орындалуға қажетті деген негізгі жұмыстардың тізімін құрап алу керек. Орындалатын жұмыстардың кезеңдері мен еңбек сыйымдылығы төмендегі 4.1-кестеде келтірілген.

4.1-кесте - Орындалатын жұмыстардың кезеңдері мен түрлері және олардың еңбек сыйымдылығын бағалау

Кезеңдері	Берілген кезеңдегі жұмыс атауы	Еңбек сыйымдылығы, сағ
Дайындау	Деректер қорлары туралы ақпарат жинақтау	50
	Тапсырманы анықтау	20
	Деректерді талдау	40
	Бағдарламаның құрылымын анықтау	10
Орындалу кезеңі	Алгоритмді өңдеу	20
	Веб-интерфейсті өңдеу	40
	Бағдарламаны жазу	90

Кестенің далғасы

Қорытынды	Бағдарламаны өңдеу	100
	Бағдарламаны талдау	40
Барлығы		410

4.2 Бағдарламалық қамтаманы өңдеуге кеткен шығындарды есептеу және оның тиімділігін анықтау

Автоматтандырылған ақпараттық жүйені өңдеуге кеткен шығындарды анықтау және сметалық жобасы келесілерден құралады:

• материалдық шығындар;

• еңбек ақысының шығындары;

• негізгі қорлардың амортизациясы;

• басқа шығындар.

Егер автоматтандырылған ақпараттық жүйені өңдеуде электр қуаты пайдаланылатын болса, онда 4.2- кестесінде берілген пішінде есептеуге болады.

4.2-кесте - Электр қуатының шығындары

Электр жабдық-тар атауы	Паспорт-тық қуаты, кВт	Пайдалану қуатының коэффициенті	Жүйені өңдеуге кететін жабдықтың жұмыс уақыты, сағ	Электр энергия-сының бағасы теңге/кВт*сағ	Сомасы, теңге
ДК	0,300	0,8	410	14,59	1435,66
Монитор	0,080	0,9	410	14,59	433,65
Принтер	0,264	0,9	5	14,59	17,45
Барлығы					1886,76

Электр қуатына кететін жалпы шығын (4.5) формуласы бойынша есептеледі:

Ш_{эл.қуат}=М_і*К_і*Т_і*Б_і, (4.5)

мұндағы, М_і – і электр аспабының паспорттық қуаты, кВт;

К_і – і электр аспабының пайдалану қуатының коэффициенті(К_i = 0.7-0.9);

Т_і – өңдеуге кететін жабдықтың жұмыс уақыты, сағ;

Б_і – электр қуатының бағасы, теңге/кВтсағ;

і - электр аспабы.

Ш_эқ=0,300*0,8*410*14,59+0,080*0,9*410*14,59+0,264*0,9*5*14,59=1886, 73теңге.

Бағдарламалық қамтаманы өңдеуді студент атқарады, сондықтан жұмыстың еңбек ақысын есептегенде еліміздегі жоғарғы оқу орындарындағы орташа шәкіртақының мөлшерін аламыз. Еңбек ақысына кететін жалпы шығындар 4.3 кестесінде берілген бойынша анықталады.

4.3-кесте - Еңбек ақысының шығындары

Қызметкердің категориясы	Квалификациясы	Жүйені өңдеудегі еңбек сыйымдылығы, Сағ	Сағат құны, теңге/сағ	Сомасы, теңге
Бағдарламаны өңдеуші	Студент-бағдарламалаушы	410	155	63550
Барлығы	-	-	-	63550

Еңбек ақысына кететін (Ш_ең.ақы) жалпы шығындар (4.6) формуласымен анықталады:

Ш_{жал.ең.ақы}=С_құны*Т_уақ, (4.6)

мұндағы, С_құны – жұмысшының сағат құны, теңге;

Т_уақ – жүйені өңдеуге кеткен уақыт, сағ.

Бағдарламалаушының жалпы жұмыс уақыты 4.1 кестеден анықталып, 410 сағатты құрайды. Өңдеушінің орташа сағаттың еңбекақысы (4.7) формуласымен есептеледі:

С_{өңд.ең.ақы}= С­_{орт.ең.ақы}/Т_{орт.қор} (4.7)

мұндағы С­_{орт.ең.ақы} – жүйені өңдеушінің орташа айлық еңбек ақысы (шәкіртақы мөлшерінде), теңге;

Т_{орт.қор} – орташа айлық жұмыс уақытының қоры (жуықтап алғанда айына 100 сағат мөлшерінде).

Бағдарламалаушының бір сағаттық жұмысы мынаған тең:

С_{өңд.ең.ақы}= 15500/100=155 теңге

Жалпы еңбек ақыға кететін шығын көлемі:

Ш_{жал.ең.ақы}=155*410=63550 теңге.

4.4-кесте - Амортизациялық төлемдерді есептеу

Жабдық атауы	Жабдық құны, теңге	Амортиза-цияның жылдық мөлшері, %	Жабдықтың тиімді жұмыс істеу уақытының қоры, сағ/жыл	Жүйені өңдеу кезіндегі жабдықтың жұмыс уақыты, сағ	Сомасы, теңге
Өңдеушінің компьютері	84900	25	2080	410	4183,77
Барлығы						4183,77

Амортизациялық төлемдердің жалпы көлемі (4.8) формуласы бойынша анықталады:

Ш_амор.= С­_{жаб.құны} *Т_{жұм.уақ}* С_{амор.жыл} /100* T­_{тиім.уақ} (4.8)

мұндағы, С­_{жаб.құны} – жабдықтың құны, теңге;

С_{амор.жыл} – жабдықтың амортизациясының жылдық мөлшері, %;

Т_{жұм.уақ} – өңдеуге кететін жабдықтың жұмыс уақыты, сағ;

T­_{тиім.уақ} – жабдықтың тиімді жұмыс уақытының жылдық қоры.

Амортизациялық төлемдердің көлемі:

Ш_амор.=84900*25*410/100*2080=4183,77 теңге.

Басқа да шығындарға әкімшілік-басқарушылық және оқыту персоналына, жылуға, жарықтандыру мен ғимараттың ағымдық жұмыстарына, кеңселік, жолақылық және тағы басқа тұрмыстық шығындарға кететін шығындар жатады. Бұл шығындар еңбек ақысының 70-75% көлеміндегі мөлшерде алынады.

Ш­_басқа=0,7* Ш_{жал.ең.ақы} =0,7*63550=44485 теңге.

Есептелген нәтижелер бойынша автоматтандырылған ақпараттық жүйені өңдеуге кетеін шығын көлемі 4.5 кестеде келтірілген.

4.5-кесте - Бағдарламаның модулін өңдеуге кететін шығындар

Шығындар атауы	Соммасы, теңге
Материалдық шығындар	1761.03
Еңбек ақысының шығындары	63550
Негізгі қорлардың амортизациясы	4183,77

Кестенің жалғасы

Басқа шығындар	44485
Барлығы	113979,8

Автоматтандырылған жүйені өңдеуге кететін шығын 113566,67 теңгені құрайды.

Өңделген қосымшаның мүмкін болатын бағасын анықтау

Қосымшаның мүмкін болатын бағасының (келісімді бағасы) мөлшері тапсырыс беруші және орындаушының экономикалық қызығушылықтарына сай болуы керек. Қосымшаның құны оның сапасы мен өңдеу жылдамдығына да тікелей байланысты есептелуі керек [23].

Қолданбалы жүйенің келісімді бағасы (4.9) формуласы бойынша есептеледі:

С­_{кел.бағ}=Ш_жалпы*(1+Р/100) (4.9)

мұндағы, Ш_жалпы – жүйені өңдеуге кеткен барлық шығындар (4.5 кестесінен алынды), теңге;

Р – жүйенің рентабельділігінің орташа деңгейі, % (келісім бойынша 20-30% мөлшерінде).

Осыдан шығып, жүйенің келісімді бағасы келесідей болады:

С­_{кел.бағ}=113979,8*(1+25/100)=142474,75 теңге.

Берілген бөлімдегі барлық есеп нәтижелерін қарай отырып, бағдарламалық өнімді енгізу, экономикалық көзқараспен тиімді деген қортынды жасай аламыз. Ал құрылған жұмыстың шығыны 142474,75 теңге шамасында болады. Сондықтан ұйымның сайтын дипломдық жұмыс бойынша өңдеу 37525,25 теңге мөлшеріндегі қаржыны үнемдеуге мүмкіндік береді. Бұл бағдарламалық өнім қызметкерді, оның ақпараттарды өңдеуге кететін уақытын қысқарту арқылы еңбек өнімділігін арттырып және жұмысын жеңілдете алады.