43. Сүз төзелешен һәм ясалышын өйрәтү методикасы.

Башта сүз төзелеше, сүзләрнең ясалыш төрләре турында мәгълүмат һәм гамәли күнекмәләр бирелә. Шуның белән сүз төркемнәрен өйрәнергә җирлек туа. Сүзләрнең төзелешен, аның тамырын һәм кушымчаларын белми торып, укучы сүз төркемнәрен грамматик билгеләрен үзләштерә алмый.

Сүз төзелешен яхшы белү сүз төркемнәрен һәм орфографияне яхшы үзләштерергә дә ярдәм итә. М:каенлык, үләнлек кебек сүзләрдә укучы элек тамырны таба (каен, үлән), аннары, аларга –лык,-лек кушымчалары кушып ясалуын һәм ул сүзләрнең ясалма булуын, -лык,-лек кебек ясагыч кушымчаларның ничек язылуын белә. 5 сыйныфта сүз төзелеше турында мәгълүмат бирелә һәм сүз төркемнәре өйрәнүгә, синтаксисны үткәндә, теге яки бу сүз төркемнәренең җөмлә кисәге булып килүенә бәйләп, системалы рәвештә кабатлана һәм тирәнәйтелә.

Сүзләрнең ясалышы турында укучыларга башлангыч мәктәптә үк өлешчә мәгълүмат бирелә. Шуңа күрә түбәндәге таблица ярдәмендә, аларның белемнәрен актуальләштерү юлы белән, танып белү бурычы куела.

Тамыр сүз Ясалма сүз кушма сүз парлы сүз тезмә сүз кыскартылма сүз

Бакча бакчачы өчпочмак бала-чага тимер юл ТР

Кеше кешелек аккош өс-баш җир җиләге колхоз

44. Татар телен укыту методикасының лингвистик нигезләре.

Лингвистик принциплар системалылык, функциональ, тел-һәм сөйләмне аеру, стилистик аермалар принцибы , өйрәнелә торган тел күренешләрен дөрес сайлап алу, татар теле материалын ситуатив-тематик оештырудан гыйбарәт.

45. Татар методист-педагогларының ана телен укыту буенча хезмәтләре.

1916 ел Г.Ибраһимов “Татар телен ничек укытырга?”; 1918 ел М.Корбангалиев һәм Г.Баттал “Ана теле методикасы”; 1959 ел М.Ш.Галлямова “Башлангыч мәктәптә татар теле методикасы”; 1954 ел М.Фазлуллин “Татар теле методикасы”; 1968 ел Б.М.Мифтахов “Татар теле синтаксисын укыту методикасы”; М.И.Мәхмүтов “Хәзерге дәрес”; К.Л.Биктаһиров, С.Г.Вәгыйзов, Р.Г.Вәлитова, Ф.С.Вәлиева, М.З.Зәкиев,Х.Р.Курбатов, Б.М.Мифтахов , М.И.Махмутов, Г.Ф.Саттаров, Ф.С.Сафиуллина, М.А. Фазлуллин, В.Х.Хаков, В.Н.Халгиндин, Р.Ф.Шакирова, Ф.Ю. Юсупов, Г.Әхәтов, Л.Җәләй һ.б.

46. Лексикологияне өйрәтү методикасының лингвистик нигезләре. Лексик күнегүләрнең төре.

Лексикология бүлеге мәктәп программасына бары тик 1970 еллардан башлап

Кына өйрәнелә башлый. Бу бүлектә татар теленең сүз байлыгы өйрәтелә:

синонимнар, антонимнар, омонимнар, фразеологик әйтелмәләр һ.б.

Мәктәптә лексикологиягә өйрәтүнең методик принципларыннан лексик-фонетик,

лексик-сүзьясалыш, лексик-грамматик, функциональ-семантик принциплар, сүзләрне

сайлап алу принцибы һ.б. атап үтәргә кирәк. Төп һәм ярдәмче алымнарга лексик-

этимологик анализ; сүзлекләр белән эшләү; сүзлек диктанты яздыру; мәкаль, табышмак һәм җырлардан синонимнар, антонимнар, омонимнар таптыру; лексик уен элементлары кертү һ.б. керә.

Татар теле дәресләрендә синонимнарны текстлар да «күрергә» өйрәтү,

аларның актив сүз хәзинәсен әледән-әле синонимнар белән баету – татар теле

укытучыларының төп бурычларыннан берсе. Шул унайдан татар балаларын телнең

синонимик байлык белән таныштыру, сөйләм телендә, гамәлдә кулланырга, башка

тел күренешләреннән аера белергә өйрәтү, аларның актив сүз запасын баету

мөһим көнүзәк проблемаларның берсе булып тора.