3.2Пайданы есептеу

Кез келген кәсіпорын жұмысының маңызды көрсеткішінің бірі пайда болып табылады. Шын мәнінде бұл кез келген бизнесменнің осы үшін, өз ісін ашуы. Пайда өндіріс кезінде орын алған,өз өнімдерін жүзеге асыруға жұмсалған шығындардан кәсіпорынның алатын табыстарын арттырудан қалыптасатын пайда.Қарастырылатын ұғымдарды түсімдермен шатастыруға болмайды. Пайда өндіріс барысында кәсіпорында жүзеге асырылған барлық шығындардың жалпы түсімінен шегеру жолымен айқындалады.

Таза пайда дегеніміз не?

Таза пайда теңгерімдік пайдадан бюджетке(мысалы үшін салық) барлық міндетті төлемдер шегерілгеннен кейін қалады. Таза пайдадан сақтық қоры мен айналым капиталы қалыптасады,сонымен қатар өндіріске қаржы салу жүзеге асырылады.

Бұл көрсеткіштің мәніне мынадай параметрлер әсер етеді:

• Салық міндеттерінің көлемі;

• Өзіндік құнның мөлшері;

• Түсім көлемдері және т.б.

Пайда кәсіпкердің қызметін жүзеге асыру үшін жасалады,яғни өндіріске жұмсалатын шығындар мен өнмідерді жүзеге асыруға жұмсалатын шығындар шегерілгеннен кейінгі қалған қаражат құралдары болып табылады.

Қызметтің осы екі қаржы көрсеткіштері есептеудің белгілі формуласы болып табылады.

Пайда мына формула бойынша есептеледі:

Пайда = кіріс-шығындар

ПР= TR - TC

ПР- пайда

ТR- кіріс

TC- шығындар

Кіріс – бұл ақшаның жалпы сомасы, ал пайда шығындарды шегеруден қалған табыс.

Шығындар –бұл тағайындалған немесе жұмсалған ақшалар немесе ресурстар және белгілі бір тауарларды және қызметтерді сатып алу.

Тұрақты шығындар = еңбек жалақыларына жұмсалатын шығындар+ жалға алу+амортизациялау+ мүлікке салынатын салықтар

Ауыспалы =шикізатқа+ материалдарға+ электр энергиясына жұмсалатын шығындар

Жалпы шығындар =Тұрақты шығындар +Ауыспалы шығындар

Кіріс шығындар пайда

Мысал : ПР= TR- TC =15000000-500000=1000000

12

3.3 Өтелу мерзімінің есебі

Өтелу мерзімі –бұл қаржы салумен түрлендірілетін кірістер қаржы салуға жұмсалатын шығындарды жабу үшін, қажетті уақыт кезеңі.

Қаржы салу-бұл пайда табу мақсатында күрделі қаржы жұмсау.Қаржы салу несиелерінен инвестор(несие беруші) үшін, тәуекел дәрежесімен ерекшеленеді-несие мен пайыздарды жобаның пайдалылығына қарамастан, белгіленген мерзімінде қайтару қажет.

Мысалы: егер де жоба 2 млн.теңге қаржы салуды талап ететін болса,және де бұл салынатын қаржы жылына 1 млн.теңгемен қайтарылатын болса,онда жобаның өтелу мерзімін 2 жыл құрайды деп айтуға болады.

Өтелу мерзімінің формуласы:

Т= К/П

Т- өтелу мерзімі

К- күрделі қаржы жұмсау

П- жылдық пайда

Өтелу мерзімі = күрделі қаржы жұмсау/ жылдық пайда

1.Мысалы:Т сомасын жұмсау= 4000000тг, жылына сіздің табысыңыз 1000000тг, онда Т=4000000/1000000=4 жылда

2.Формула бойынша қаржы салудың өтелу мерзімін есептеу мысалы.

Өтелу мерзімін қалай есептеу қажеттігін едәуір толық түсіну үшін, келесі мысалды қарастыруға тура келеді. Айталық, кәсіпорын мөлшері 50 млн.теңге құрайтын бір жолғы инвестиция жасады делік.Жылдық таза кіріс – 20 млн тг. Өтелу мерзімін анықтау үшін, келесі әрекет жасауымыз қажет:

50:20=2,5.

Осылайша,инвестиция 2,5 жылдан кейін өтеледі.

13