2. Қазақстанда психология ғылымының дамуы

Психология ғылымы Қазақстанда іргелі ғылыми зерттеулер соңғы 70 жылдар көлемінде ғана өркен жайып, дами бастады.

Отызыншы жылдары қазақ психология ғылымының жекелеген мәселелері Ә.Садықовтың (1898-1983), С.Қожахметовтың (1910-1945), С. Балаубаевтың (1902-1972) педагогикамен астарласа жазған бірнеше кітапшалары мен мақалалары жарық көрді. Сол жылдары «Жаңа мектеп» журналының беттерінде қазақ психологтарының аға буын өкілдерінің бірі- С. Балаубаевтың бірнеше мақалалары басылды. Мәселен, оның «Қиын балалар» атты мақаласында жасөспірімдердің психологиясындағы кейбір ұстаз бен ата-анаға тәрбие процесінде қиындық келтіретін кейбір жайттар талдауға алынып сөз болады. Бұл мақалада жасөпірімдердің ағзасында болатын жыныстық жетілулерінде туындайтын биологиялық өгерістер, сондай-ақ, кейбір ақыл-ойы кеміс, балалардың түрлі топтарға бөлінетіндігі жөнінде кең түрде ой қозғалады.

1938 жылы Т. Тәжібаев сол кездегі Лениградтан Алматыға диссертация қорғап келгеннен кейін психологиялық тақырыпта төл еңбектер жарық көре бастады.

Қазақстанда 1935-1945 жылдар аралығында бүкіл әлемге белгілі Ресейде педагогикалық психологияның негізін салушылардың бірі профессор А.П. Нечаев (1870-1948) қызмет етті. Ғалым көп жылдар адамның еске сақтау ерекшеліктерін тәжірибе жүзінде тексеріп, оны мектеп практикасына ендіруді көздеді. Яғни, психологияның қолданбалы салаларын (жас, педагогикалық психология) дамытуға зор үлес қосты.

Қазақстанда психология ғылымының қалыптасуына Ұлы Отан соғысы жылдарында елімізге Ресей және Украинадан уақытша көшіп келген белгілі ғалымдар қызмет етті. Олар қазіргі ҚазҰПУ- да профессор-психолог М.П. Рубинштейн, Қызылордада белгілі украин психологы, кейін академик болған Г.С. Костюк, Қостанайда профессор В.Я. Резник жұмыс жасады.

Республикада психология ғылымы әсіресе, соғыстан кейінгі жылдарда елеулі қарқынмен дами бастады. 1947 жылы қазіргі ҚазҰПУ-дың психология кафедрасы құрылды. 1947-1953 жылдары ҚазМУ- да логика жзәне психология мұғалімдерін даярлайтын бөлім ашылды. Республика үшін психолог мамандарды даярлауда профессор Т. Тәжібаевпен бірге соғыс жылдары Саратовтан келген профессор И.Л. Стичинский (1896-1969) зор үлес қосты. Республикада психология саласында диссертация қорғаған – Е.Суфиев, Ә. Темірбеков, М. Мұқановтар болды. М. Мұқанов «Совет жауынгерлерінің ерлік істерінің психологиялық ерекшеліктері»(1953), Ә. Темірбеков мектеп оқушыларының отаншылдық сезімінің қалайша қалыптасатындығын зерттеді (1953),

3. Қазақстанда қазіргі кездегі психологияның дамуы

Қазіргі кезде психология ғылымы қарқынды даму барысында. Психология ғылымының дамуына үлес қосып жүрген ғалымдар Ж.Ы. Намазбаева, С.М. Жақыпов, Х.Т. Шерьязданова, Қ.Б. Жарықбаев, С.Қ. Бердібаева.

Соңғы кездері,әсіресе, жариялық, демократиялық бетбұрыстар Республиканың егемендік алып, тәуелсіздігін жариялаған тұста психологиялық зерттеулердің жиынтықты тақырыптары қолға алынып, оларды ұлт өміріне орайластыра жүргізудің қажеттілігін сезіне бастады. Психология ғлымында Ж.Ы. Намазбаева кемтар балардың психологиясын зерттеуде көптеген ғылыми зерттуелер жүргізіп келеді Белгілі ғалым С.М. Жақыповтың негізгі идеясы бірлескен танымдық- диалогтық іс-әрекет мәселесін оқыту процесінде жүзеге асыру мәселесінде кеңінен қолданып келеді. Сондай-ақ, балалар психологиясында көптеген зерттеулер жүргізген, Қазақстанда «Өзін-өзі тану» курсы бойынша қарымды жұмыстар авторы Қ.Т. Шерьязданова қазіргі кезде де психология ғылымының дамуына үлес қосуда.

Қазақстанда этнопсихология мәселесіне зор ынтамен қарайтын белгілі ғалым Қ. Б. Жарықбаев қазірде өзінің ғылыми жұмытарын жалғастырып, «Жантану» атты еңбектің авторы болып табылады.

Қазақ халқының өнері айтыста суырып салмалықтың табиғатын ғылыми негідеген ғалым С.Қ. Бердібаева психология ғылымының дамуына өз үлесін қосуда.