50.Полипропиленнің асқын тотықты қосылыстармен тігілу реакциясына мысал келтіріңіз.

Термопласттардың, негізінен полиэтиленнің, этилен

мен пропилен сополимерлерінің, полисилоксандардың тігілуі жылуға тұрақтылығын, беріктігін, жарылуға қарсылығын және химиялық тұрақтылығын жоғарылатуға негізделген. Тігілу процесі алдын ала алынған термопласттардың органикалық пероксидтермен қыздыру нәтижесінде жүргізіледі. Органикалық пероксидтер ретінде: дикумил пероксиді немесе ди-трет-бутилдің пероксидтік қосылыстары. Қыздыру кезінде пероксидтердің термиялық ыдырауы жүреді, екі бос радикал түзіледі:

Бұл радикалдардың бір бөлігі полимерлі молекулалардаң сутектің активті атомын бөліп алады. Бұл полимерлі радикалдардың түзілуіне әкеледі:

Полимерлі тізбектің бойында радикалдардың алмасуы кезінде және түзілген жұп радикалдардың бір-біріне жақын орналасуынан макрорадикалдардың рекомбинациясы жүреді, бұл кезде макротізбектердің арасында көлденең көміртек-көміртек байланыстары пайда болады:

51. Реактопластар мен термопластар негізіндегі пкМның қатаю механизмін салыстырыңыз.

Қатаю деп реакцияға қабілетті сұйық олигомерлердің қатты ерімейтін, балқымайтын үш өлшемді қайтымсыз полимерге айналуын айтады. Қатаю-әр түрлі пласмассалар, герметиктер, желімдер, лактар және бояулар өндірісінің негізгі технологиялық процестерінің бірі.

Қатаю олигомерлердің функционал топтарының бір-бірімен химиялық әрекеттесуінен немесе арнайы қосылған реагенттер-қатайтқыштардың әсерінен жүреді. Олигомерлердің және қатайтқыштың құрылымына, процестің жағдайына байланысты қатаю механизмі полимерлену, поликонденсациялану және аралас болып келеді.

Қатаю екі сатыдан тұрады. Бірінші сатыда қоспаның ерігіштігі мен аққыштығы жойылып,макромолекула үшөлшемді тор түзеді. Қатаюдың екінші сатысында жүйенің құрылымы орнығады. Қатаю кинетикасы температураға едәуір тәуелді.

Термореактивті полимерлер үшін қатайтқыштың болуы міндетті емес, себебі торлану процесі полимер макромолекуласы құрамындағы функцияналдық топтар арқылы да жүре алады. Бірақ, бұған қарамастан реактопласттарды қатайту үшін қатайтқыштар қолданылады. Қатайтқыштың қосылуы полимердің механикалық және басқа да қасиеттерін жақсартады. Қатайтқыштар олигомермен әрекеттесіп, үш өлшемді тордың құрамына кіреді. Олигомердің функционал тобының табиғаты мен құрылымына байланысты қатайтқыш ретінде әр түрлі полифункционалды қосылыстар қолданылады. Қатайтқыш рөлін кейбір еріткіштер де атқара алады.

Фенолформальдегид шайырының қатаюы:

Резолды олигомерлер метилол топтары арқылы әрекеттесіп, қыздыру кезінде балқымайтын, ерімейтін үшөлшемді өнім, резит түзеді.

Резолдармен салыстырғанда новолакта мұндай топтар жоқ. Новолакты уротропинмен қосып ((СН₂)₆N₄) қыздырғанда олар резол түзілу сатысынсыз резитке айналады.

Термопластты полимерлер басым түрде балқу температурасынан жоғары температурада өнделетін сызықты полимерлер болып табылады. Термопласттардың қатаю механизмі реактопласттардан өзгеше болып келеді, себебі олардың құрамында реакцияға қабілетті функционалдық топтар жоқ. Термопласттарды үшөлшемді құрылымға келтіру үшін қатайтқыш ретінде асқын тотықтар немесе полимерге сай мономер қолданылады. Қатаю процесі радикалды полимерлену механизмі арқылы жүреді.

Термопласттар балқымасына толтырғыштарды еңгізеді, немесе армирлеуші талшықтарды термопласттар балқымасымен сіңіреді. Салқындату барысында материал толтырылғын полимердің монолитті құрылымына көшіп қатаяды. Термопластты материалдар екіншілік өндеуге ұшырайды, сондықтан термопластты полимерлер негізіндегі ПКМ-ды термореактивті полимерлер негізіндегі материалдарға қарағанда жөндеу және утилизациялау әлдеқайда оңай. Термопласттар балқымасы жоғары тұтқырлыққа ие, сондықтан толтырғышты сіңіруде жоғары қысымды пайдаланады, материалды сіңіруде адгезия және біркелкі сіңірілу маңызды үрдіс болып табылады.