33. Пластификация. Пкм үшін қолданылатын пластификаторлар мен механикалық қасиеттерінің арасындағы байланысты көрсетіңіз.
Пластификациялауды материалдың иілгіштігін, пластикалық деформациясын, суыққа төзімділігін, беріктілігін жоғарылату үшін жүргізеді. Ол үшін пластификаторларды енгізеді. Пластификаторды енгізген кезде шынылану температурасы төмендейді. Яғни полимерлі материал төмен температурада пластификатор қатысында жоғары эластикалық қасиетін сақтайды. Пластифицирленген материал төмен темп-да жұмсарады.
Сонымен қоса пластификаторларды аморфты және кристалды полимерлерге енгізу оларға әртүрлі әсер етеді. Мысалы, аморфты атактикалық полистирол үшін пластификаторды енгізген кезде аққыштық температурасының қатты төмендеуі байқалады. (пластификатор мөлшері 20% болған кезде Тш =Т ақ). Ал кристалды полимердің аққыштық температурасы пластификатор енгізген кезде аз мөлшерді өзгереді.
Бұл суретте декалинмен пластифицирленген және пластифицирленбеген кристалды полистиролдың термомеханикалық қисығы берілген. Осы суреттен құрамында 48 % декалин бар үлгінің 150° С жұмсарып, -15-пен +150°С температурада жоғарыэластикалық қасиетке ие екенін көруге болады.
Пластифицирленген полимерлердің термомеханикалық қасиеттерін зерттеген кезде нәтижелердің дұрыс шығуы үшін үлгілерді дайындауда үлкен мән беру қажет. Келесідей әдістер қолданылады:
1. алдын-ала өлшенген үлгі еріткіш буында ісінеді. Бұл әдіс ұшқыш еріткіштер үшін жарамды. 2. алдын-ала өлшенген үлгі сұйық пластификаторда ісінеді. Бұл әдіс үлгінің еруін болдырмау мақсатында жүргізеді. 3. алдын-ала өлшенген полимер мен пластификаторды механикалық жолмен араластырып, бөлме температурасында арнайы формаларда таблетка түрінде престейді.
Пластификация нәтижесінде серпімділік модулі азаяды, полимерлердің ағу температурасы және тұтқырлығы төмендейді. Бұл қатаң тізбекті полимерлерді жай әдістермен бұйымдарға өңдеуге мүмкіндік береді. Көп жағдайларда бұл екі мәселені бірден шешуге болады.
Полимер мен пластификатордың химиялық құрылысы, құрылымы және физикалық күйі, олардың үйлесімділігіне, пластификация үрдісіне және оның тиімділігіне әсерін тигізеді.
34.Эпоксидті шайырды қатайту үшін аминді қосылыстарды қолдан. Реакция теңдеуін жаз.
Қатайтқыштар – молекулалары олигомерлердің функционалды топтарымен әрекеттесіп, түзілген полимер құрамына кіретін заттар. Мұндай заттар аз функционалды топтары бар немесе функционалды топтары бір бірімен әрекеттесе алмайтын олигомерлерді қатайтуда қолд.
Эпоксидті олигомерлердің қатайтқыштары әрекеттесу механизміне байланысты 2үлкен топқа бөлінеді:
Тігілетін қатайтқыштар фукционалды топтары бар,эпоксидті олигомердің функционалды тобымен химиялық әрекеттеседі;
Каталитикалық әсері бар қатайтқыштар – эпоксидті топтың көлемді-торлы құрылымды полимеризациялануына әсер етеді.
Тігілетін қатайтқыштар молекулаларында амин-, карбоксилді, ангидридті, изоцианатты, гидроксилді т.б. топтар бар.
ЭШ аминдермен әрекеттескен кезде қосымша өнімнің түзілуінсіз эпоксидті сақинаның үзіліп аминнің қосылуы жүреді.
Эпоксидті олигомерлердің аминмен қатаю процессі төмендегі схема б-ша жүреді:
Немесе:
Аминді
типті қатайтқыштар қатайту үшін 0-150С
темп аймағында қолд. Алифатикалық амин
ретінде 1,6-гексаметилендиамин және
полиэтиленполиаминдер кең қолд.
Ароматикалық аминдерден м-фенилендиамин, 4,4’-диаминодифенилметан, 4,4’-диаминодифенилсульфон қолд. Ароматикалық аминдер алифатикалықпен салыстырғанда аз активті, сондықтан қатаюды 150С не жоғары темп.да жүргізеді.
Аминді
типтің қатайтқышы ретінде дициандиамин
кең қолданылады,ол 2 таутамерлі формада
болады:
Бөлме темп.да дициандиамин эпоксидті олигомермен мүлде ірекеттеспейді, бірақ 150С және өте жоғары темп.да тез қатады.