Ежелгі дәуір

«Тарих» сөзінің мағынасы антика кезеңінде ерекше күрделілікті көрсетеді.

І ден: Еуропа мемлкетінің дамуында белгілі бір уақытты қамтитын антика шеңберінде шамамен бір мыңжылдықты құрайды. (б.з.б. 5ғ-б.з. 4-5 ғ.) 3 тарихнамалық дәстүр бар; грек, рим және иудейлік. (эллинизм дәуірінен бөлек авторлар грек тілінде жаза бастады.)

ІІ ден: Бұл кезеңге жеткіліксіз деректер арқылы сұйенеміз. Бұл деректер көпшілікке белгілі тарихнама тарихына арналған еңбектерде «тарих» түсінігіне арнлаған бөлек фразаларға көңіл бөлінген.

Антикалық кезеңде «тарих» сөзінің мағынасы «мәтін» деп, грек те, латын тілдерінде де басым болды. Ал «тарихи білім» және таризхи шындық екінші рөлде қалып отырды.

Логографтар - тарихи мәтінді жазушылар. Ақындық, прозалық шығармашылық түрде қалыптасты. (Геродот, Фукидит)

Тек эллиндік кезеңде ғана «тарих» сөзі шығармаларда пайда бола бастады. Мысалы, Гекатей Милетский Геродотты «тарихшы» деп атай бастады.

Римде-анналдар. Жыл сайын үлы понтификтің резиденциясы алдында ірі шенеуніктердің есімдері мен иаңызды оқиғалар жазбасында: ай тұтылған, күн тұтылған күндер, көріністер бағаның төмендеп көтерілуі, соғыстар т.б. оқиғаларды жазып отырған.

Римдік таризи проза-(қара сөз) б.з. б.ІІ-І ғ. Ерте империя кезеңінде қалыптасты. «Риториклық тарих» ретінде. Көркем әдебиетке жақын. Тек жалпы көрінісін ғана көрсетеді.

Тарихи ақиқат:

Бұл жерде «шынайылық» пен «жалған» арасындағы ерекшелікті көрсетеді. Яғни,

Тарих-шынайылықты көрсетеді. Ал басқа жанрдағы әдебиеттер қияли әдебиеттер.Мысалы, Аристотельдің поэтикасы «тарихшы мен ақын арасындағы ерекшелік біреуі қара сөзбен немесе екіншісі өлең түрде жазуда емес, біреуі болған жағдайды айтса, екіншісі болуы мүмкін жағдайды айтады» дейді.

Тарихи білім

Ионийлік философтардың бірі Фаллес «тарих-ол зерттеу» десе, Грецияда б.з.б. 4 ғасырда Платон: «тарих ол-білім, таным» деп көрсетеді.

Орта ғасыр

Алғашқы ғасырларда антикалық римдік тарих түрінде жазды.

Сократ Схоластик тарихты қарапайымдылық пен шынайы мазмұндаудың заңына бағынып жазамын» деген.

Орта ғасыр кезеңде:

1. Көркем әдебиет және тарих арасындағы проблемалар тоқтады. Тек 12-13 ғасырларларда қайта қозғалды.

2. Азаматтық ораторлық қнердің тоқтағанынан және оның орнын «уағыздау» басып, тарих және риторикалық айырмашылық мәселесі де өзектілігін жоғалтты.

3. 8 ғасырдвн бастап, «хроника» пайда болды. 12 ғасырға дейін «тарих» сөзі қайта өзектілігін жоғалтты.

Тіптен 12 ғасырда «тарихшыларды» путаналарға теңеп, ақындар мен жазушыларды жексұрын адам ретінде сипаттаған. Бұл кәсіппен айналысатын адам күлкілі және ақымақ көрінетін. Осындай сипаттамаларды ағылшын-француз схоластигі Иоанн Солсберийский өзінің «Метологика» атты шығармасында көрсеткен.

Алайда, 13 ғасырда Фома Аквинский бөл ойға қарсы шығады. І орынға (көркем) тарихи мәтіндердің көркемдің ерекшеліктерін жоғары бағалау кең етек жайды. Мысалы, Гервасий Кентярберийский «англосаксондық хроникаларды» көрсетті. Онда тарих пен хрониканың арасындағы ерекшеліктерді көрсетті.Яғни, тарихшы да, хронист те бір мақсатқа, ақиқат жазуға талпынады. Алайда, тарихшы толық әрі шебер жазса, хронист қарапайым және қысқы етіп жазады.