1. Жолаушылар вагонының шанағын пайдалануда туатын ақаулардың сипатын талдау және оларды жою әдістері

Жoлaушылaр вагоны жөндеу базасының ұйымы 1995 жылдан басталды. Вагон бөлімшесі өз құрамында ағаш шанақпен жолаушылар вагоны жөндеуін, ал 1958 жылдан бастап заманауи вагондар шығарған вагон жинау цехына ие болды. 1958 жылдан бастап тасымалдау көлемінің өсуіне байланысты №3 вагондық бөлімшеге 12 вагондық депо атағы берілді.

Жүк және жолаушылар вагондарын жөндеуде маманданған 12 вагондық депо 1959 жылы салынып бітті. Депо құрамына ағымды – ағыту жөндеуінде ҚСМ және жолаушылар вагонын жөндеу бойынша пайдалану цехы кірді. КСРО Министірлігі Кеңесінің №282 11.04.77ж бастап Қаулысына және ТЖМ Қаулысына сәйкес №12 вагондық депо №6 депо өзгертілді. 1986 жылы ТЖМ №25-Ц 02.06.86жылдан бастап Қаулысына және №86-Н 29.06.86 жылдан бастап Қаулысына сәйкес жолаушылар тасымалы басқармасын жетілдіру мақсатында жолаушыларды күтуді түпінен жақсартуды қамтамасыз ету. Вагон жинау цехы (ВЖЦ) №7 жабдықталған жолаушылар вагоны депосы Алматы -2 станциясы жолаушылар вагонын жөндеу бұрынғы көлемін сақтаумен қолданысқа берілді.

1971 жылы алты майлау позициясымен майлау цехы жайғастырылды, бірінші қайта құру жүргізілді. 1980 жылы электргенераторлы цех пен ЦМВ тоңазытқыш құрылғысын жөндеудің цехына жанама салумен қайта құрастыру жүргізілді. 1982 жылы климатты құрылғымен вагонды жөндеу игерілді. 1982 жылы вагон депосында Алматы -1 станциясы бәсеңдеткіш-карданды жетектерді жөндеу цехы салынды және элементтерін ауыстырумен жөндеу ұйымдастырылды. 1987 жылы жылжымалы құрамның автотіркегіш құрылғысын тексеру мен жөндеуі жүргізілген автотіркегіштің бақылау пункті (АБП) пайдалануға берілді. 1991-1992 жж. Жолаушылар вагонының жөндеуі бірінші көлемде капиталдық жөндеу игерілген.

1995 жылы желтоқсанда депоны қайта құрудың бастамасы салынды, "В" тармағы- "Алматы-1 станцисында вагондық жолаушылар депосын қайта құру" қарастырылған "ҚР теміржол көлігінің қуаттылықтарын дамыту жобасы" жасалды.

05.12.1995жылы 25 жыл мерзімде несие бөлінген ҚР үкіметі мен жапондық фонд арасында экономикалық ынтымақтастық сәйкес несиелік келісімге қол қойылды. Қазақстан өз тарапынан ортақ қаржыландыру бөлді. 13.12.96 жылы тендер өткізіліп, ЧОРИ КРП фирмасы бас мердігерімен келісімге қол қойылды. Жоба бойынша жұмыстар 1997 жылы маусымда басталды.

"Алматы-1 станцисында вагондық жолаушылар депосын қайта құру" құрылысына 48 ай жіберілді. Зауыт вагонның деполық және капиталдық жөндеуін қамтамасыз ету керек: тұтастай металдан ашық вагон: деполық - 500, ауыр - 200; тұтастай металдан ауаны салқындатқыш: деполық -350, капиталдық - 100; жатын вагондар: деполық-50, капиталдық-50; тұтас металдық купелік вагондар: деполық-50, капиталдық-100; тұтас металдан мейрамхана вагондары : деполық-50, капиталдық-50; барлығы жылына вагонды деполық жөндеу 1000, вагонды капиталдық жөндеу -500 дана. Еңбек ресурстары бойынша зауыт 1300 жұмыс орнымен қамтамасыз етеді. Вагонның жолаушылар саябағы тозуы мен жолаушы тасымалдаудың жүзеге асырылуының жоғары дәрежелігімен жылына 10-280 вагонмен саябақты толтыру қажет. Сонымен бірге теміржолдарда саймандар жетіспеушілігі шетелдік өндірушілердің жылжымалы құрамды сатып алу үшін, Алматы вагон жөндеу зауытының негізінде жеке вагонын жасау алғышарт болды.

1997 ж. 17 сәуірде "Алматы-1 станцисында вагондық жолаушылар депосын қайта құру" тарауы бойынша ОЕСF несие бойынша Қазақстан Республикасы президенті Н.Ә.Назарбаев қатысқан құрылыс ашылуы өтті.

01.06.99 жылғы №206-ЦЛ бұйрығымен №26 вагондық депо филиалының вагон жөндеу цехы ахуалы Алматы вагон жөндеу зауытына өзгертілді.

«Алматы вагон жөндеу зауыты» Акционерлік Қауымдастығының білімі.

04.06.2001 ж. №756 «ҚР 2001-2005 жж. теміржол көлігін қайта құру бағдарламасын» қабылдау жөнінде ҚР Үкіметі Қаулысына сәйкес және 2003 жылы 20 қарашадан бастап «Жолаушылар тасымалы» ААҚ директорлары кеңесі отырысы хаттамасына сәйкес Алматы вагон жөндеу зауыты «Жолаушылар тасымалы» ААҚ филиалын жабу жөнінде және «Алматы вагон жөндеу зауыты» АҚ (№11894-1901-АҚ 21.05.2002 жылдан бастап заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу жөнінде куәлік) құру жөнінде шешім қабылданды. 25.12.2003 жылы «Алматы вагон жөндеу зауыты» АҚ Алматы қ. Заң басқармасында №59960-1910-АҚ тіркелді. Алматы вагон жөндеу зауыты Алматы қаласы солтүстік-шығыс бөлігінде, Түрксіб ауданы маңында Алматы-1 станциясына жақын орналасқан. Трактты т/ж зауыт жолы тікелей станциялық т/ж жолдарына шығады.

"Алматы вагон жөндеу зауыты" Акционерлік Қоғамының негізгі қызметі жолаушылар вагондарын жөндеу қызметінің барлық түрлерін ұсыну, оның ішінде деполық, капиталдық, капиталдық-қалпына келтіру, капиталды мерзімін ұзарту, сондай-ақ қалпына келтіру және ресурстарды орынды пайдалануда қауіпсіздік пен сапасының қажетті деңгейін қамтамасыз ете отырып жолаушылар вагондарының тораптары мен артық бөлшектерін дайындау болып табылады.

Жалпы шекарасының ауданы «АВЗ» АҚ тұрады          - 114 661 м².

Ғимараттың жалпы ауданы тұрады                                    – 43 446,7 м², оның ішінде:

Өндіріс цехтары               – 35 901,2 м²

Әкімшілік ғимараттар         – 1 950,5 м²

Әскери-тұрмыстық ғимараттар        – 3 020,4 м²

Қосалқы орындар    – 2 574,6 м²

Зауытты басқару құрылымы

Өндірістік –деспетчерлік бөлім (құраушылар, комплект қоймасы):

1. Жөндеу комплектілі цех: (Бас технолог маман, жетекші экономикалық нормалаушы инженер), механикалық өңдеу учаскесі, дайындау және жөндеу учаскесі (комплектілі), ұсталық пресс учаскесі

2. Дөңгелек- арбалы цех: (Бас технолог маман), арбалық учаскесі, доңғалақ дөңгелек учаскесі, көтеру учаскесі, жиынтық учаскесі, тәжірибелік учаскесі.

3. Вагон жинау цехы: (Бас технолог маман), КҚКЖ учаскесі, КЖ-1,2 учаскесі, бояу учаскесі, ағаш ұсталық учаскесі, темір ұсталық учаскесі, ЦРПВ.

4. Электр генераторлық цех: (Бас технолог маман, жетекші экономикалық нормалаушы инженер), Көтеру учаскесі, жөндеу және қалыпқа келтіру учаскесі, аккумуляторлық учаскесі.

5. Ағаш өңдеу цехы : (Бас технолог маман, жетекші экономикалық нормалаушы инженер), жөндеу учаскесі, дайындау учаскесі, қорғау беттері мен полимер учаскесі.

Өндірістік аудандар, технологиялық құрылғы бар болуы вагонды жөндеуден бөлек электр қозғалтқыштың барлық түрінің және әуе компрессорларының капиталдық жөндеуін, металл бұйымдар, (терезе, есiк, дивандар, сөрелер, шкафтар, үстелдер, жылтыр қағазбен тыстау) ағаш, айнадан вагон бұйымдарын жасау, пластмассадан, (алюминий ) түстi металдардың майда бөлшектiң құрғатуы, (металл токарь, қырғы, бұрғылайтын, сүргiлейтiн, қыратын жұмыстар, өте дәл электржелiндiк өңдеу) металдарды механикалық өңдеудiң кез-келген түрлерi, дәнекерлегiш - балқытып қаптастыру жұмыстары, ( ұсталық жұмыс) металдарды қысыммен өңдеу, (тегіс никельмен қаптау, хромдау, никельдеу, мыс басу) металл бұйымдарды полимерлi қаптау, стандартты емес жабдық, гальваникалық қаптау жүргізуге мүмкіндік береді. Металдық бұйымдарды гальваникалық қаптау (хромдау, тегіс никельдеу, жылтыр никелдеу, мыс басу), металл ұйымдарды полимерлі қаптау, пластмасса, түсті металдардан (алюминий) тетіктердің дайындалуы. Ағаш, шыныдан (терезе, есік, диван, сөрелер, шкаф, үстел, ламинадтау) вагон бұйымдарын дайындау, ағаш кептіру. Металл механикалық өңдеудің кез келген түрлері ( жонғыш, фрезерлі, металл бұрғылайтын, сүргiлейтiн, қыратын жұмыстар, өте дәл электржелiндiк өңдеу), дәнекерлеу –балқыту жұмыстары, қысыммен металды өңдеу ( ағаш ұсталық пресс жұмыстары).

Зауыттың әрі қарай дамуынаң өндірістік бағдарламасы қарастырады:

1. жабдықтың қазiргi техникалық қаражаттарын енгiзу және жөндеудiң сапасын жоғарылату үшін жаңа технологиялар, вагонның түйiндерiн қайтарымсыз жұмысы мерзімін ұзарту, және жолаушылар вагондары қозғалысы қауiпсiздiгін қамтамасыз ету;

2. өндiрiстiк қорлармен, зауыттың қызметiмен басқарылатын вагондарды жөндеу технологияны жетiлдiруге мүмкiндiк туғызатын өндiрiспен автоматты басқару жүйесiн (АБЖ) енгiзу;

3. Орындалған жұыстарды ескерумен және материалдық және еңбек ресурстарын қолдануда заманауи ақпарттық технологиялар мен басқару шешімдерін енгізу;

4. Жұмысшылар мен мамандардың біліктілігін арттыру, зауыт кадрларын дайындау мен техникалық оқыту кабинетін техникалық құралдармен қамтамасыз ету;

5. Техникалық қауіпсіздік пен еңбекті қорғау қызметін оқыту технологиялық саймандарымен қамтамасыз ету, санитарлық нормалар мен талаптарды сақтауда, экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде ҒЗТКЖ бойынша шаралар жүргізу.

ҚХР өндірістік жолаушылар вагонын жөндеуге әзірлей отырып, технологиялық процестерді және басқа да нормативтік-техникалық құжаттамамен.

"Алматы вагон жөндеу зауыты" АҚ вагон жасауға шығысымен жолаушылар вагоны жаңаруының өндіріс дамуы:

"Алматы вагон жөндеу зауыты" АҚ даму бағдарламасы вагон жасауға шығысымен зауыттың қуатын толық игеруді, жолаушылар вагондарының ауыр түрлерін жөндеу КЖ-2 және КҚКЖ. Вагондар жүйесі мен торабын жаңарту және жаңғырту:

1. ағаш терезе жиектемелерін шыны қаптармен алюминий терезелерге ауыстыру;

2. жаңа тамбур есіктерін дайындау және қондыру;

3. вагонның жылу қазанын дайындау мен ауыстыру;

4. вагонның ағаш дивандарын жасау және металдық дивандармен ауыстыру;

5. биодәретханаларды қондыру арқылы дәретхананы жаңарту;

6. мүгедектерді тасымалдау үшін вагонды қайта жабдықтаумен жаңарту;

7. вагон асты құрылғыны бір облысты шатыр агрегатына орналастырумен кондиционерлі ауа жүйесімен ауыстыру;

8. азон бұзушы R-12 хладонды экологиялық қауiпсiз R-134-ке вагонасты ауыстыру, кондиционерлі ауа жүйесінің ретрофориті

Вагондардың шанағының шатыры мен металдық қабырғаларының сыртқы зақымдары пайдалану процесі кезінде салыстырмалы түрде сирек және басты түрде маневрлі жұмыстар кезінде кездейсоқ соққылар нәтижесінде болады. Сондықтан шанақтың қызмет ету уақыты мен жөндеу уақыты негізінде коррозиялық зақымдарға қарсы ішкі қабаттарының төзімділігімен анықталады.

Шанақтардың ішкі қабаттарының күйін тексерумен антикоррозиялық қабаттар вагонның барлық қызмет көрсету уақытында шанақты қорғамайтыны және 1 жыл тот мықты купелік емес вагондырыдың қаптамасын 0,025-0,06 мм, изотермиялық және мейрамхана вагондарды- 0,06-0,07 мм тереңдікте зақымдайтыны анықталды. Коррозияның тереңдңгінде 1 мм дейін шанақтың төзіміділігі бұзылмайды. Алайда көрсетілген тоттанудың интенсивтілігінде дәретханаладың металл едендерінде және терезе асты белдікте 12-18 жыл пайдаланудан соң тез өтетін коррозиялық зақымдаулар пайда болады.

Қорғау қабаттарын қайта орнатқанда шанақтың ішкі беті вагоннан барлық жиһазды, барлық ішкі құрылғыны, қабырға қаптауышын, кепілдік ағаш бөлшектерін алып тастайды. Оқшауланған және жалаңаштанған қабаты батыралы арынмен тазалауға итермелейді. Бұл жұмыстардың жалпы сомасы жаңа вагонның құнының үштен бірін құрайды. Жолаушылар вагонының дәретханаларында еденін бірінші капиталдық жөндеуде (КЖ) ашады.

Егер шанақтың ішкі беттерін тексеруде жоғары коррозиялық зақымдар анықталса, онда зақымдалған аумақтарды алып тастайды және жаңа металл тақталарын жабыстырады. Жолаушылар вагонында коррозиямен қалыңдығы 30 % жоғары, ал рефрижераторлы және жүк вагондарында 50 % зақымданған аумақтарды көлденең және бойлық арқалықтармен және тіреулермен шектелген аймақтарда кесіп тастайды. Периметрі бойынша пайда болған қаптамаға сәйкес металдан тақта орнатады, сыртынан жабыстырады және ішішнен бақылау тігісін жүргізізеді. Тігістерді тазартатын машинамен шанақтың бетімен тазартады. Мұндай тақталарды егер бір секцияда орнласқан екі коррозиямен зақымданған аумақтардың ауданы 2 м² аспаса қояды.

Коррозиямен зақымданған шанақтың жақтауының бөліктері электрдоғалы балқыма қаптамамен немесе жабыстырылған қаптамамен дәнекерлейді немесе жаңаларымен ауыстырады. Шағын шанақта жапырылуларды түзетеді. Болмашы тесіктерді жабыстыруға алдын ала ішкі құрылғылар бөлшектерін алып қоятын тақталарды жасайды және дәнекерлеу орны айналасынан 200 мм кем емес қашықтықта жылу оқшаулауды алып тастайды.

Жолаушылар вагонында неғұрлым коррозияға бейім орындарда (дәретханаларда, тамбурларда, вагон-мейрамхана асханасында) еденнің жоғарғы төсеніші ретінде шыны пластиктен арнайы тұғырықтар белгілейді . Ағаш қаңқасының бөлшектері, ағаш - талшықты тақталар, тігілген төбесі мен еден тақтайы, егер оларда шірік,сызаттар және басқа да зақымданулар бар болса, орнын жаңасымен немесе жөнделгенмен ауыстырады. Мырышталған жоғарғы қабатпен жабдықталған рефрижераторлы вагонның ағаш еденінің төсеніші толығымен ыстық шайырлы 1,5-2 мм қалыңдықта құйып, содан кейін 0.8-1 мм қалыңдықта мырышталған болат беттерін орналастырады. Байланыс орындарын дәнекерлеу тігістерімен бір құлыпқа біріктіреді. Периметрі бойынша беттер шанақтың тік қабырғаларына орайды. Кейде цинктелген металл қабаттар орнына еденнің резеңке қабатын орнатады.

Жолаушылар вагонында өрт қауіпсіздігін жоғарылату үшін қызметкерлер мен долаушылар орны арасында, сонымен қатар бесінші және алтыншы купе арасында өртке төзімді шымылдық орнатады.

Жолаушылар вагоны шанағының зақымдары мен жөнделуі.

Тұтасметалдық жолаушылар вагонының техникалық күйі мен ұзақ мерзімділігін анықтайтын басты фактор коррозияға төзімділігі жағынан тіреулер шанағының, еденнің қаптамасы, қабырға, шатырдың элементтері күйі болып табылады.

Вагон созылмалы уақыт ішінде тез өзгеретін жағдайларда пайдаланылады. Жүріс кезінде және тұрақтарда вагон әртүрлі температуралар әсеріне ұшырайды, әртүрлі ылғалда ауамен және басқа факторлармен жанасады, бұл шанқтың тірегі мен қаптамасасының жоғары коррозияға ұшырауына әкеледі.

Қабырға, еден және шатырдың пайдалану кезінде сыртқы беттернің зақымдалуы сирек және бастысы маневрлі жұмыстар кезінде кездейсоқ соққылар, антикоррозияық беттерінің бұзылуы мен сызат кесірінен. Бұл шанақтың сыртқы бетінің зақымдары уақытында анықтауға және қорғау қабатының қалыпқа келуі жеңіл қолжетімді, сондықтан шанақтың төзімділігі ұзақ емес.

Шанақтың ішкі беттерінің күйін тексеру үшінші капиталдық жөндеуге түсетін вагондардың 80 % -ы дәретхана асты еденнің беттерінің коррозиялық тозуы бойынша шанақты қалыпқа келтіруді талап етеді, 20 % шамасында вагондар бүйір қабырғалардың қаптамалы беттерінің әсіресе тез өтетін коррозиялық зақымдар пайда болатын терезе асты белдіктің төменгі бөлігінде қалыпқа келтіруді қажет етеді.

10-15 жыл пайдаланудан соң күйі консольді бөліктерде жабу арқалықтары өз қорғау қабілеттерін жоғалтқанын, ал дәретханаларда беттерінің қалыңдығы бастапқы 3 мм-ден 0,6...0,8 мм құрайтындықтан еден қабатының (2.1 сурет 1 аумақ) беттерінің толық ауыстыруын талап етеді.

Шанақтың ортаңғы бөлігінде еденнің гофрлі бетінің қалыңдығы бастапқы 2 мм-ден 0,7-1,0 мм құрайды. Еден қабаттың төменгі жағында және терезеге қарсы саңылауларда (2 аумақ) коррозияланады. Терезе аралық және терезе үсті панельдерде және шатырда қорғау жабынының қабаты негізінде сақталады, және тек жеке орындарда зақымдар байқалады. Бүйір қабырғалардың коррозиялық зақымдары ортаңғы бөлігінде 200 мм биіктікте терезе үстінде (4 аумақ) және терезе аралық 3 аумақта бақыланады.

Бұл қосымша ылғалдың сырттан шанақтың қабатына жіңішке қалыңдықтары арқылы жанасуымен түсіндіріледі. Одан бөлек тіреулер мен стрингерлер, сонымен қатар дәнекерленген тігістер мен тігіс төңірегінде аумақтарда саңылаулық коррозия дамиды. Металлдың барлық құрылымдық қалыңдығының (2 мм) зақымдануы сонымен қатар ені 20...25 мм терезелік саңылаулар периметрі бойынша бақыланады.

2.1 –сурет. Жолаушылар вагонының шанағының неғұрлым зақымдалған аумақтарының орналасуы

Коррозияның интенсивті пайда болуының себептері болып табылады: аса ылғалдылық және шанақ қабығының элементтерінің ішкі бетіне тұрақты конденсат жиналуы; терезелік қабаттардың жіңішке қалыңдықтарынан атмосфералық шөгулер кіруі; коррозияға қарсы материалдар қолданылатын металл беттерді қорғау жеткіліксіз ұзақтығы; құрылымдық болаттар қолданылатын коррозияға жеткіліксіз төзімділігі.

Бірінші көлемінің капиталдық жөндеуін (КЖ-1) орындау кезінде шанақтың бетінің коррозияллық деңгейін анықтау мен техникалық күйінің бақылауы неғұрлым коррозияға ұшыраған орындарды соғып қараумен қаарйды және коррозиялық тозу деңгейін ультрадыбысты қалыңдық өлшеу көмегімен анықтайды. 30 % аса қималарда коррозиялық зақымдаулар анықталған аумақтарда шыққан зақымдарды жою үшін ішкі қаптама мен жылу оқшаулау құрастыруын жүргізеді.

КЖ-2 өндірісі кезінде терезелік саңылаулардың жоғары деңгейіне дейін бүйір қабырғалардың және еденнің металл беттеріне дейін ішкі құралымдарын жинауды орындайды.

Капиталды-қалыпқа келтіру жөндеуінде (КҚКЖ) шанақтың ішкі және сыртқы беттерін кезекті бытыралы арынмен тазалауымен металға дейін жалпы ішкі құрылғының толық жинауын жүргізеді. Жинау жұмыстарын жүргізгеннен соң шанақтың беттерін ластанудан, коррозия өнімдерін және ескі лак боялатын беттерін тазартады және олардың техникалық күйін анықтайды.

Коррозиялық зақымдауларға қалыңдықтары (30 % астам) ұшыраған және оларды қалыпқа келтіру тақталарды коюмен немесе барлық секцияны ауыстырумен жүзкеге асады. Тақталарды қою егер коррозиямен зақымданған аумағы 1 м² аспаса, жүзеге асырылады. Бір секцияда бір артық емес орналасудан қойылады. Егер зақымданған аумақ 1 м² –ден асатын болса немесе екінші тақта қоюды талап етсе, онда түгел секцияны ауыстыруды жүргізеді.

Жолаушылар вагонының неғұрлым коррозияға бейім орындарында( дәретхана, тамбур, мейрамхана вагоны асханасында) жөндеу кезінде еденнің үстіңгі төсеніші ретінді шыныпластикадан арнайы поддондар орнатады. Ұзындығы 100 мм аса және ені 3 мм аса ойықтар мен тесіктер жойды олардың периметрі бойынша пісірумен тақталарды қою арқылы жүзеге асады. Шанақтың терезелік саңылауларын жөндеуді жарамсыз бөліктерін кесу мен терезе периметрі бойынша тақталарды жабыстыру жолымен жүргізіледі.