20. А. Аксіялагічны аспект мастацтва.

Даўно вядома і ўсімі прызнана, што мастацтва адыгрывае ў жыц­­ці кож­най канкрэтнай асобы і грамадства ў цэлым велізарную ро­­лю. Такім чы­нам, з усёй паўнатой паўстае пытанне аксія­ла­гіч­на­га альбо каш­тоў­нас­нага боку мас­тац­­тва. Мастацтва, арыен­тую­чы­ся на каш­тоўнасці, спасцігаючы і асвятляючы рэальнасць у суадне­се­насці з імі, адпаведна арыентуе на гэта і сваіх рэцыпіентаў.Умоўна каштоўнасці, якія спасцігае і на якія накіроўвае мас­тац­тва, мож­на падзяліць на дзве групы. Першыя — гэта каш­тоў­нас­ці уні­вер­саль­ныя, як правіла, агульначалавечага і агульна­быційнага ха­рактару. Іх яшчэ мож­на назваць ан­та­ла­гіч­нымі альбо вы­шэйшымі. Да другой групы ад­носяцца г. зв. ла­каль­ныя каш­­тоўнасці. Гэта тое, што з’яўляецца важ­ным, дарагім, святым для асоб­ных чалавечых груп і канкрэтных лю­дзей.Цікава, што ўяўленні як аб другіх, лакальных каштоўнасцях, так і ў не­каторай ступені аб першых, універсальных, могуць пас­ту­по­ва змя­няц­ца на працягу гістарычнага часу, што адпаведна зна­хо­дзіць выяўленне ў тво­рах мастацтва.Так, у еўрапейскай антычнасці галоўнымі, вышэйшымі даб­ро­та­мі лі­чыліся прыгажосць, суразмернасць, ісціна; у хрысціянскім ся­рэд­ня­веч­чы найбольш уплывовай была трыяда «вера — надзея — лю­боў»; у эпо­ху Адраджэння найвышэйшы статус набылі даброты фар­туны, цела, ду­шы; рацыяналістычная эпоха больш за ўсё вітала ро­зум; у часы, калі стаў уплы­во­вым ан­тырацыяналізм ніцшэянскага кштал­ту, на сцягі сталі ўздымацца сты­хійныя парыванні чалавека, яго сіла і здольнасць уладарыць. Свед­чан­ні змены каштоўнасных ары­ен­тацый чалавецтва можна было б мно­жыць і множыць. Рэальнасць з яе супярэчнасцямі і негатыўнымі момантамі, мас­­тацкі асэн­саваная ў свеце вышэйшых каштоўнасцей, здольная ча­­сам да аку­му­ля­вання ў сабе нейкай прасвятляючай, гар­ма­ні­зую­чай энергіі. Ачы­шчэн­не, прымірэнне, суцяшэнне, якія нясе мас­тац­тва, Арыстоцель назваў у сва­ёй «Паэтыцы» ка­тарсісам. Ён пры­сут­­ні­чае ў самых розных жанрах. Ад­нак ка­тарсіс аслаблены альбо зу­­сім адсутнічае ў тых творах, дзе гас­па­­дарнічаюць скепсіс і та­таль­­ная іронія. Асабліва шмат такіх твораў спа­ра­дзіла мастацтва ма­­дэр­ніз­му.