3.13 Қолданылатын әдебиеттер тізімі

1. Абрамов, Н.Н. Надежность систем водоснабжения/ Н.Н. Абрамов.- М.: Стройиздат, 1979.- 231 с.

2. Багров О.Н. и др. Системы полного оборотного водоснабжения в цветной металлургии. - М.: Металлургия, 1978.-143 с.

3. Андотьев С.М., Жильцов В.М., Левин Г.М. и др. Особенности промышленного водоснабжения – 2-е изд. - Будивельник, 1981.- 248 с.

Тәжірибелік/семинарлық және зертханалық сабақтарды өткізу жоспары және оларға дайындалудың әдістемелік нұсқаулықтары

Берілген әдістемелік нұсқаулар «Энергия тасымалдаушылар өндіру және орналастыру жүйесі» курсы жұмыс бағдарламасы құрастырылған, 050717 «Жылуэнергетика» мамандықтарының күндізгі білім беру негізінде және дәріс сабақтары бойынша теориялық білімдерін бекіту мақсатында берілген.

Энергия тасымалдаушыларды, соның ішінде жиірек кездесетіні – суықты қолдадынуға арналған жобалармен шығын жабдықтарының кейбір тәжірибелік мәселелерің шешуді есептеу жумыстарын орындау арқылы білімдерін бекіту және тереңдету тәжірибелік сабақтардың мақсаты болып табылады.

Әдістемелік нұсқаулар есептеу жүйелерінің құбылыстары мен жоғары аталған тақырыптарды сонымен қатар әдебиеттерге үлкен назар аудару теориялық сұрақтарды оқыту мәселелерін қамтиды.

Жеке сұрақтарды нақты және терең оқыту үшін және осы мәселелерді шешу кезіндегі көмек ретінде қосымша әдебиеттерді қолдануды ұсынады. Өздік жұмыстарын орындау кезінде оқылатын құбылыстар мен үдірістер жөнінде дұрыс түсініктерін қалыптастыру қажет.

Әдістемелік нұсқаулар тек қана әрбір тақырыпқа арналған маңызды сұрақтары қамтылғанын ескеру қажет.

Әдістемелік нұсқаулар әрбір тақырыпқа арналған үлгілер мен міндеттерден құралады. Сонымен қосымшалар мен негізгі жұмыстардың диаграмаларында көрсетілген.

Әдістемелік нұсқауларда аталған үлгілер мен міндеттер жылу трансформаторының жылу сорғылары, тоңайзытқыш қондырғылары анықтаудың сұрақтарын қарастырады.

Жеке қондырғылар аппаратары мен жүйелердің тиімділігін анықтау толығымен эксергетикалық талдау әдісіне суйенеді. Ол тек қана ПӘК-ң энергетикалық есептерін шығарып қана қоймай, жеке аппаратардағы машиналармен элементтер қондырғылары энергияны жоғалтуды анықтайды. Жұмысқа қабілеттілікті анықтау (энергияның кез-келген түрі) қайсы қоршаған ортадағы термодинамикалық параметрлердің біршама шегілуі эксергиялық әдістің негізгі принциптік міндеттеріне негізделеді.

Негізінен қоршаған орта ұғымы белгіленген параметрі бар, жер бетіндегі атмосфераның орта статистикалық қалпын көрсетеді (әдістемелік нұсқаулардағы қоршаған ортаның параметрлері Tо =293 (20°С) және р =0,1 МПа деп белгіленеді.

Эксергияның кез-келген саны (кез келген түрі) қоршаған ортаға қатысы бойынша максимальді жұмысқа деген қабілеттілікті игереді, қайсы, қоршаған ортаның шарттары бойынша берілген энергия сандарының арқасында максималды жұмыс іске асады.Бұл жұмыстың максималдық саны энергия деп аталады. Эксергия Е және энергия Э арасындағы қатынас жұмысқа қабілеттілік коэффициентімен анықталады τ:

Е = Эτ.

Механикалық және электрлік энергияға τ = 1. Жылуға:

τ _q = (Т – Т_о.с)/Т = 1 - (Т_0.с/Т),

мұндағы Т_о.с – қоршаған ортаның температурасы, К;

Т – жылу температурасын беру (немесе бермеу) температурасы, К.

Осылайша, жылу эксергиясы (ағынның жылу) деп берілген Т температура деңгейіндегі жылу мөлшерін Т_ос қоршаған орта температуралық деңгейіне қайтқыш аударымдағы алынуы мүмкін болған жұмыстың максималды мөлшері аталады.

Жылутехникалық процестер үшін, Т> Т_ос болғанда өтетін, ­ жұмыс қабілеттілігі коэффициенті әрқашан оң және бірден кем (0<τ<1).

Төмен температуралық процестер үшін (криогендердің және тоңазытқыш) суытқыш объектілерден суық және жылу бұрып әкеут алыну Т< Т_ос болғанда өтеді және тек қана жұмыс шығынында іске асырылады. Бұл кез жұмыс қабілеттілігі коэффициентінде (τ<0) "минус" танбасымен сипатталады. Осылайша, суық эксергиясын τ анықтау үшін "минус" таңбасын алып бастап, абсолюттік мәнін алуға болады: Е₀ = Q₀ (τ_q)₀, немесе жылу ағынның бағытының өзгеруін ескеру:

Е_о = - Q_о ( - τ_q)_o

Идеалды кайтымды Карно циклында суық алу үшін минималды жұмыс саңы кетеді. Осыдан суық эксергиясы – Т температуралық деңгейінен қайтымды қоршаған ортаның Т_ос температуралық деңгейіне қайтымды жолмен берілген жылу санын ауыстыру үшін жұмысты минималды мөлшерін шығындау қажеттілігі. Жұмысшы дененің үлестік эксергиясы, кДж/кг (су, ауа, фреонды, оттекті, гелийді және с.а.), термодинамикалық параметрлермен сипаттама (р,Т,h,s) бекітілген жағдайда орналыстырып, мына теңдеумен анықталады :

е = h – h_o.c - Т_о.с (s – s_o.c),

мұндағы h және s – бұл жағдайда затттың энтальпия мен энтропиясы, кДж/кг;

h_o.c, Т_о.с, s_o.c – қоршаған орта параметрлерінде заттың энтальпиясы, температура және энтропиясы­.

Алынған мәндер эксергетикалық баланс құрастыру үшін қолданылады.

Эксергетикалық баланс негізінде, бөлек аппараттар және элементтердің артынан қалай біріктіруге болады, дәл осылай құруға және бүтінде жүйеге арналған (ΣЕ_вх =ΣЕ_вых +ΣD, қайда ΣD - эксергия жоғалтулары), эксергия жоғалту анықталады, мағына қайсылардың құру жұмыстары нәтижеліліктен тәуелді болады. Энергетикалық баланс негізінде қондырғының (аппараттың) немесе жүйенің ПӘК-ты анықтауға әрқашан болады:

η = ΣE_вых / ΣE_вх = (ΣE_вх - ΣD) / ΣE_вх = 1 – (ΣD / ΣE_вх)

Нақты құрулардың эксергетикалық ПӘК, аппараттардың және жүйелердің болатын процестердің нәтижелілігі ең дұрыс қайтарады және мүмкін сонымен қатар айқын 0<η<1. Эксергетикалық ПӘК шектерде әрқашан орнында болады және интеграл көрсеткіштер арқылы, эксергетикалық ПӘК айтылғандар және жұмсалған жұмыс. Дәл осылай, егер үшін төмен температуралылардың (криогендердің және тоңазытқыш) құрулардың суйық өнімділікка келеді, эксергетикалық ­ ПӘК осылай анықталады

мұндағы Q₀ – суық өнімділігі, кДж/с;

(τ_q)₀ – суық өнімділігінің коэффициенті;

N – жұмсалған қуаттылық, Дж/c.

Трансформаторлардың кез келген түріне арналған эксергетикалық ПӘК мағыналары ұқсас анықтауға болады, ПӘҚ туралы айту есіне түсіре (алынған) құрудың күшті әсер және жұмсалған энергияны эксергетикалық мөлшерлерде құру жұмысына арналған.