Стафилококкты улануды шақыруға себепші азық-түліктер

Сүт және сүт өнімдері (ұйып қалған сүт, осындай сүттен алынғансүзбе, ірімшік)

Маститпен ауырған сиырдан алынған сүт қайнатылып, жас малдарға беріледі. Мұндай сүттер фермада жеке жиналып, жалпы көпшілік тамағына жіберілмейді, қолданылмайды. Сау малдан сауылған сүт бірден салқындатылып, сол күйінде сүт зауытына жеткізіледі. Ауру мал толық емделгенше, оңашаланады.

Кремді кондитерлік бұйымдар

Стафилококты улануға құрамында қант мөлшері төмен болатын қайнатылған кремді өнімдер себепші болады. Кең тараған кремдер арасында майлы, кілегейлі кремдер ылғалдылығы мен қант мөлшеріне байланысты микробтарға қолайлы орта болып, тұрақтылығы да осы көрсеткіштеріне байланысты.

Балық консервілері(шпроттар, майдағы нәлім, т.б.)

Стафилококк факультативті анаэроб болғандықтан, қалбырдағы консервілерде көбею кезінде энтеротоксин түзіп, бірақ газ түзбейді, сондықтан қалбырда бомбаж болмайды. Балық зауыты қызметкерлері арасында қолдың іріңді аурулары кездескен жағдайда, олар шикізат пен дүмбіл азықтардыңзақымдалу көзі болуы мүмкін.Сонымен қатар, стафилококктың өсімдік майына түсу мүмкіндігін де ескеру қажет.

Етжәнеетөнiмдерi

Iрiңдi аурулары, күйiк, жарақат, (мастит, эндометрит, абсцесстер) пневмониясыбармалдыңсойылукезiндежәне iрi қарамалдың iшегiндестафилококтар (10-15%) кездеседi, солареттi бөлшектеу, тасымалдаутазалап, өңдеудемикробтарментұқымдануымүмкiн.

Стафилококтықтамақтануланудыңалдыналушаралары:

1. Эпидемиологиялықжағынанқауiптiлiктуғызатынтағамдықкәсiпорын (сүтзауыты, балалартағамынөндiруорындары, кремдi кондитерлiкцехтарқоғамдықтамақтандырумекемесi) жұмысшыларыменқызметкерлерi терiнiңжарақатымен iрiңдi аурлары, жоғарғытынысжолдарындағы iрiңдiкауруларыменбактериятасымалдаушылыққакүнделiктi медициналықтексеруденөтiп, деркезiндеанықтап, жұмыстаналастату;

2. Тағамобьектiлерiне, шұжықдайындау, кремәзiрлеу сияқты жауаптыцехтарғакөзі нашар көретін(жақыннан көргіштік-близорукость) адамдарды жұмысқақабылдамайды;

3. Қызметкерлердiңжекебасгигиенасыменмекеменiңсанитариялықжағдайынжақсартып, қамтамасызету;

4. Қызметкерлердiңтамақтануланудыңпрофилактикасыжөнiндегi гигиеналықбiлiмдерiнжетiлдiрiпотыру;

5. Тағамдықөнiмдердi дайындаудасоңғыжетiлдiрiлгенмеханизацияланғанқұрал-жабдықтардыпайдалану;

6. Кез-келгентағамдықөнiмдайындаудажылуменөңдеурежимiнқатаңқадағалау;

7. Шикiзатпендайынөнiмдердiңсақталужағдайы, температурасыментұтынумерзiмiнқадағалау.

Ботулизм

Ботулизм–жедел сапронозды, фекальды-оральды жолмен жұғатын,ботулоток-синтүзілуіненнерв жүйесін зақымдап, офтальмоплегиялық, көлденең жолақты және бірыңғай салалы бұлшық еттердің парезі мен параличінен бульбарлық синдромдармен өтетін ауру.

Этиологиясыменпатогенезi.

Ботулизмқоздырғышын 1896 ж. Ван-Эрменгемспоратүзетiнанаэробтытаяқшаныашты.БотулизмқоздырғышыBacillaceae туыстығына,Clostridium тұқымдасынажататынспоратүзетiнанаэробтытаяқшағажатады. ГерманияменГолландиядаботулизмауруыкөпжағдайдашұжықөнiмдерiнентараған. АлРесейде 1818 ж. алғашретЗенгбуштамаққашұжық,ысталғанбалыққолдануданкейiнботулизмгетәнклиникалықкөрiнiстердi анықтаған. Бiраққазiргi кездеосымикробпензарарланғанкез-келгеназық-түлiктер–балық, етөнiмдерi, консервiлер, шұжықтараурушақыруымүмкiн.

Қазiргi кездеClostridium botulinum –нiң 8серотипi белгiлi: А,В,С1,С2, Д,Е,Ғ,G. Бiрақәртиптiңтоксиндерi антигендiкқасиетiменерекшеленедi, әрқайсысытиiстi антитоксикалықсарысуменғананейтралданады. Е,В,Ғтиптерiнiңкейбiрштамдарытоксинменқатартоксиннiңулыемес iзашарыпротоксинтүзедi, оларасқорытужолындағыферменттердiң (трипсин, пепсин) жәнемикробтыңпротеазаларыәсерiненбелсендi күйiнеөтедi.

Ботулизмқоздырғышытабиғаттасуқоймасы, топырақта, жылықандыжануарлар iшегiндекеңтараған, олар тасымалдаушы ретінде өз нәжістерімен қайтадан сыртқы ортаға таратып, споралары көптеген жылға дейін сақталып жатады. Таяқшакейкездесұйықортадагазтүзiп(СО2,Н2), ортанылайландырып, майдыңәлсiзкүйiктi иiсiншығарыпкөбейедi.Кейбiрботулизмшақырғаназықтарсапалысияқты, консервiлердебомбажболмайсыртынанөзгерiсбайқалмаса, кейдеазықжұмсарып, түсi өзгерiп, әсiресеконсервiлердебелокты, тағыбасқазаттардыңгидролизi менмикробдамуынангазтүзiлiп, құтыныңқақпағы iсiнiп, томпаяды(бомбаж). Сондықтан, үйжағдайындадайындалғанконсервiленгеназықтар- көкөнiстерменсаңырауқұлақтарәзiрлеудеқышқылдықтыңтөменболуынанқауiптiлiкжоғары. Ботулиндiктаяқшаныңспораларықоршағанортаныңтүрлi факторларына, төменгi жәнежоғарытемператураға, химиялықагенттергеөтетұрақты, қоршағанортада, топырақта, азық-түлiктерде10жылғажуықсақталады. Споралар100⁰С 5-6сағ, 120⁰С 10-20мин. толығыменжойылады. Тоңазытқышкамерасында -16⁰С –табiржылғажуықсақталады. Спораларөсуiнастұзының(8%) жәнеқанттың(55%) жоғарыконцентрациясы, рН 4,5 қышқылдыортатежейдi. Ботулизмтаяқшасыныңоңтайлыөсутемпературасы 25-30⁰С, ал 15-20⁰С-таөсуi баяулап,4⁰С-таөсуi тоқтайды.Токсинтүзуастұзының 11%мөлшерiндетоқтайды. Егеразықтыңқұрамындатоксинжиналса, консервiлеу-тұздау, мұздату, маринадтаутоксиндi залалсыздандыраалмайды. Ботулотоксин табиғи улардың ішіндегі ең улысы (летальдық доза дене салмағына 1 кг/5-50нг).Ол улы нейротоксин мен гемаггютинин кешенінен тұрады. Токсиндержоғарытемпературағасалыстырмалытүрдетұрақсыз, қайнатукезiнде 10мин., 80ӘС-та 30мин. жойылады. Кейбiрштамдардыңтиптерi термотөзiмдi болғандықтан, 120⁰С-таавтоклавта 20мин. ұстауарқылығанажоюғаболады.

Патогенез. Ботулотоксинасқазанменащы iшектiңжоғарғыбөлiмiненқанғаөтiп, ағзаларғасiңiп, басқатiннiңклеткаларына, алдыментоксингееңсезiмтал сопақша мидың ядролары мен жұлынның ганглияларын зақымдайды. Токсинбасмиыныңтiнiнеенiп, бульбарлыпараличтiңклиникалықсимптомдарыншақырады. Параличтiңсалдарынаншеткi нервжүйесi зақымдалып, синапстағыацетилхолиннiңбөлiнуi баяулапнемесемүлдемтоқтап, нервтенбұлшықеткенервимпульстарыныңберiлуi тоқтайды. Ботулотоксиннервжүйесiменқосатамырлықутәрiздi тамыртарылтқышәсеретедi.

Клиникасы. Инкубациялықкезең 2-30сағат, кейде8-10күнгесозылады. Токсиннiңкөпдәрежедетүсуi жәнеаурудыңауырағымменөтуi инкубациялықкезеңдi(2 сағат) қысқартады. Ауружеделбасталып, мионеврологиялық синдромдар: әлсiздiк, бұлшықеттiңәлсiреуi, басауыру, басайналу, тәбетнашарлап, ауызқұрғап, құсу, лоқсу, асқазанастыауырсынады, iшөтуi сирекбайқалады. Iшекпарезi салдарынан iшi кеуiп, метеоризм, денеқызуыкөбiнесеқалыпты, кейде 37,5-38⁰С-қакөтерiледi. Сосынботулизмгетәнневрологиялық, көздiңкөруiнебайланысты офтальмоплегиялық симптомдар 2-5 тәулiктебайқалып, науқастың көзді қозғалтқыш нервінің зақымдалуымен көрудiңнашарлауы, көздезаттардыңқосарлануы, көзқарашығыныңкеңеюi(мидриаз), жарыққареакцияныңжоғалуы, қитарлану(страбизм), птоз, нистагм, аккомодацияныңбұзылыстарынашағымданады.Ботулизмнiңалғашқыкүнiнденемесекөрубұзылыстарыменқатартiл, жұтқыншақ, өңеш, жұмсақтаңдайдыңпарезiненжұтынуменсөйлеудiңбұзылыстарыбайқалып, афония, сөйлегендетiлi күрмелiп, сөзi түсiнiксiзболады. Кейжағдайдабетнервiнiңсалдануымүмкiн. Көбінесе ас қорыту жолының жедел қабыну көріністері байқалмай, сезiмталдықпенесi сақталады. Ауырағымындакөкет (диафрагма) пенқабырғааралықбұшықеттерiнiңзақымдалуынантынысалудыңайқынбұзылысыбайқалып, тыныс және жүрек жетiспеушiлiгінен өлiмгеәкеледi.

ЕМI.Деркезiндедифференциалдыдиагностикажүргiзiп, клиникалықдиагнозқойғасынспецификалықантитоксикалықботулингеқарсысарысуменемдесе, летальдықжағдайдыболдыр-майды.Токсин типін анықтау үшін поливалентті антитоксикалықА,С,Е типтерінің сарысуынан10000 ХБ(халықаралық бірлік),В типінің сарысуынан 5000ХБ бұлшық етке енгізеді (барлығы 35000ХБ). Әсері байқалмаса 5-10сағаттан кейін сол дозаны тағы қайталайды. Одан да нәтиже көрінбесе, көк тамырға енгізеді. Күмәнді тағамды жеген басқа адамдарға профилактикалық мақсатта 1000-2000 ХБ дозасын тағайындайды. Белсенді иммунитет қалыптастыру үшін, сары сумен бірге әр типтен 0,5 мл ботулиндік анатоксин 3-5 күн интервалында 3 рет енгізеді. Қоздырғыш токсинінің түрін анықтаған соң, тиісті моно-антитоксин мен анатоксин енгізіледі. Серотерапиямен бірге қосымша антибиотикотерапия жүргізіледі.Асқазанды калий перманганатының әлсіз ерітіндісімен шайып, басқа да іш жүргізетін дәрі-дәрмектер тағайындалады.