50. Отбасы, еңбек тәрбиесіндегі халықтық педагогиканың көзқарастарын меңзейтін, мақал-мәтелдерді жазыңыз.

Отбасы – баланың азамат болып өсуінің негізі болып табылатын, адам үшін ең жақын әлеуметтік орта. Отбасы белгілі дәстүрлердің, жағымды өнегелердің мұралар мен салт-дәстүрлердің сақтаушысы. Отбасында бала алғаш рет өмірмен, қоршаған ортамен танысып, мінез-құлық нормаларын игереді. Баланы дүниеге әкелген соң, оны тәрбиелеу отбасының ең басты қызметі болып табылады. Отбасы тәрбиесі – бұл жалпы тәрбиенің ең басты бөлігі. Ата-ана және отбасы мүшелері жас нәресте дүниеге келген күннен бастап, оның өміріне қамқорлық жасап, болашағын жоспарлайды және саналы азамат болып өсуі үшін қажет жағдай жасайды. Бұған баланың қажеттігін толық қанағаттандыру, оны дене және ой еңбегіне үйрету, күн тәртібін дұрыс реттеуге , салауатты өмір сүруге, адал болуға тәрбиелеу, жақсылықты үйретуге, жамандықтан жиренуге үйрету, бойында жастайынан мәдени құндылықтар мен адамгершілік қасиеттерді қалыптастыру жатады. Әр халықтың бала тәрбиесіндегі өзіндік ерекшеліктері арқылы сол халық отбасы тәрбиесінің де өзіне ғана тән мәдени құндылықтары қалыптасады. Қазақ отбасы тәрбиесінің өзіне тән ерекшеліктері оның халықтық педагогика мұраларының мазмұны мен түрлерінде бейнеленген. Тәрбиенің түрлері өте көп. Қазақ отбасында тәрбие түрлерін жүзеге асырудың мақсаты - жан-жақты жетілген азамат тәрбиелеу болды. Сонымен қатар отбасы тәрбиесінде еңбек тәрбиесінің алар орны ерекше. Қазақ халқы еңбекті бүкіл тәрбие жүйесінің күретамыры деп қарастырды. Еңбекке асыл мұрат деңгейінде қарады. Еңбек тәрбиесі деп баланы еңбекке сүйіспеншілікпен, еңбек адамдарына құрметпен қарауға, халық шаруашылығының салаларындағы еңбек түрлеріне баулу, еңбек іс – әрекетінің барысында олардың дағдысы мен іскерлігін қалыптастыру, болашаққа мамандық таңдауға дайындауды түсінді. Отбасында еңбекке тәрбиелеу, баулу мен кәсіптік бағдар беру баланың қоғамға пайдалы , өнімді еңбекке тікелей қатысуы оқуға деген сапалы көзқарасты тәрбиелеудің, жеке адамды адамгершілік және зиялылық жағынан қалыптастырудың негізгі көзі болып табылады. Сондай-ақ, қазақ халқының бала тәрбиесінің бұл түрі отбасында мақал, өсиет айту, өнеге көрсету арқылы жүзеге асқан. Мысалы, еңбек тәрбиесі туралы мақал-мәтелдер:

1. Еңбек етсең емерсің.

2. Еңбегі аздың өнбегі аз.

3. Еңбегі ештің күні кеш, тұзы сор.

4. Еңбегі жанғанның тоқтысы егіз туады.

5. Еңбегі көптің өнбегі көп.

6. Еңбегімен ер сыйлы,

Өнбегімен жер сыйлы.

7. Еңбегіне қарай — құрмет,

Жасына қарай — ізет.

8. Еңбегінен ел таныр.

9. Еңбегің егіз болса, байлығың сегіз болады.

Еңбегің қатты болса, татқаның тәтті болады.

10. Еңбегің сайлы болса, ішің майлы болар.

11. Еңбегің өнімді болса, көңілің сенімді болар.

12. Еңбек адамның екінші анасы.

13. Еңбек - адамның көркі, адам - заманның көркі.

14. Еңбек — ата, жер — ана.

15. Еңбек бейнет емес, зейнет.

16. Еңбек деген байлық бар ерінбеген жететін, жоқшылық деген жебірді жермен

жексен ететін.

17. Еңбек ептілікті сүйеді.

18. Еңбек ер атандырады.

Қорыта келе, қазақ отбасындағы арнайы жазылып бекітілмеген «заңдары», ұлттық рухани құндылықтары әке мен ұлдың, шеше мен қыз баланың, әке мен қыздың , қыз бен жеңгенің, келін мен ененің арасындағы өзара қарым- қатынастары әрқайсысын әдептілікке тәрбиелеудің ерекше қымбат үлгісі іспетті.