41.Этнопедагогикалық зерттеулердің ерекшеліктерін сипаттаңыз. Нақты мысалдар келтіріңіз.

Этнопедагогика – арнайы ғылым ретінде ХХ ғасырдың бас кезінде зерттеле бастады. Оған белгілі орыс ғалымы Г.С.Виноградовтың (1926) еңбегі жатады. Өкінішке орай, кейінгі жылдардағы зерттеу жұмыстарына жасаған талдауымыздан Г.С.Виноградовтың ғылыми еңбегі жөнінде толыққанды мағлұматтар берілмей, ғалым еңбегіне тиісті (объективті) баға берілмей келгенін байқадық. Біздің байқауымызша, Г.Виноградовтың басты мақсаты тек қана орыс халқының педагогикалық мұралары жөніндегі ғылыми пікірлер мен анықтамаларға тоқталып, жеке педагогикалық пікірімен шектеліп қалмай, әр халықтың ұрпақ тәрбиесі жөніндегі өзіндік тәжірибе қалыптасқандығы жөніндегі К.Д.Ушинский айтқан идеяларды дамыта түседі. Өз ретінде, ғалым Ресей Федерациясының құрамындағы аз ұлттар, әсіресе Сібір, Қиыр шығыс және Солтүстік мұзды мұхит жағалауында мекендейтін саха, эвенки, ительмен, эскимос, ненец, ханты, манси, чуваш, кояк және басқа ұлттар мен ұлыстардың этнотәлімдік мұралары жөнінде баяндап өтеді .  Этнопедагогика ғылымы жөнінде зерттеулер біршама жүргізілгенімен оның қажеттілігі мен маңыздылығы туралы көптеген ғалымдар мен ағартушылар еңбектерінде (Э.Кей, М.Монтессори, П.П.Блонский, Л.Н.Толстой, Келльнер Л) айтылған.  Халық педагогикасының адамгершілік құндылықтары гуманистік педагогика бағытын ұстанушы ғалымдардың (К.Роджерс, А.Маслоу, М.Франкк, У.Келли) еңбектерінде көрініс тапқан. К.Роджерстың пайымдауынша білім мен тәрбие жүйесі педагогикалық талаптарды орындаумен қатар, ұстаз бен шәкірт арасындағы ежелден қалыптасып келе жатқан шынайы ізеттілік, парасаттылық һәм адамгершілік құндылықтарға негізделгені шарт деп санаған [65].  Швед ғалымы Э.Кей (1910) жас ұрпақтың танымдық-шығармашылық тұрғыда өсіп-жетілуіне және өзінің тұлғалық жеке қызығушылықтарының іс жүзіне асырылуына халықтық дәстүрлер, оның ішінде отбасы тәрбиесінің педагогикалық маңызы зор екенін атап өткен [44,94].  Белгілі ғалым П.Блонский этнопедагогика проблематикасын «халықтың демократиялық тәлім-тәрбиесі» деп санап, өзінің тұжырымын былай жеткізеді: «...слово нация имеет значение народ, мы могли бы назвать такое воспитание глубоко национальным...Народное демократическое воспитание, получаемые в народной трудовой школе, обладает всеми достоинствами национального воспитания... Но если трудовая школа исходит из окружающего ребенка народного трудового быта, то индустриализм решительно и полно вводит ребенка и подростка в общечеловеческую культуру..» [45,105].  Дегенмен көптеген ғалымдардың пікірінше этнопедагогика пәнаралық ғылым қатарына кіретіні және оның басқа дүниелермен біртұтас дамып келгені белгілі болды. Көрнекті чуваш ғалымы Г.Н.Волковтың этнопедагогика саласы бойынша ұзақ жылдар бойы жүргізген зерттеуі – жалпы этнопедагогика ғылымының методологиялық негіздерін айқындау мәселесінің шешілуіне тарихи маңызын тигізді. Оның ойынша, әр этностың қоғамдық өміріндегі халықтық тәлім-тәрбиелік дәстүрлер көптеген жылдар бойы арнайы ғылым саласы ретінде мойындалмай келгеніне қарамастан, оның классикалық педагогика ғылымының негізгі зерттеу объектілерінің бірі болды деген пайымдауы көңілге қонады [14,32]. Г.Волковтың жалпы бұрынғы посткеңестік мемлекеттер кеңістігіндегі этнопедагогика ғылымының патриархы болып танылуының (Г.С.Виноградов, А.Ф.Хинтибидзэ т.б ғалымдардан бұрын) үлкен бір себебі – ғалымның Я.А.Коменский идеяларын негізге алғандығынан дейміз. Көпшілікке белгілі Я.Коменскийдің «Чех дидактикасы» (1657) атты чех (славян) халықтарының этнопедагогикалық мұраларына негізделіп жазған еңбегі, европа халықтарына «Ұлы дидактика» деген атаумен таралғаны белгілі. Ал, Г.Н.Волковтың тұңғыш еңбегі «Чуваш халық педагогикасы» (1956) деп аталған. Я.Коменскийдің негізгі ойы чех халқының тәлім-тәрбиелік ерекшеліктері мен артықшылықтарын өзге ұлттардан биік қою емес, қайта оның көп жылғы ғылыми еңбегінің нәтижесі – чех халқының педагогикалық мұраларын ғылыми-эксперименттік тұрғыда зерттеу объектісі ретінде қарастыруында. Мұндай зиялылық мәдениет һәм гуманистік қасиет көрінісі - ұрпақ тағдырын тереңінен ойлайтын ғалымдар үшін шынайы үлгі болып қала бермек.  Аталмыш гуманистік құндылықтар ортағасырлық ойшыл, ұстаз-абыз Қайқауыс данышпанның «Қабус-нама» (европаша – Кодекс Куманикус) (ХІ ғ) еңбегінде ерекше көрініс тапқан. Европада ХІ-ХҮ ғ.ғ араб тілінде жазылған ғылыми еңбектер (астрономия, медицина, алгебра, география т.б) сол дәуірдің ең озық жетекші идеялары һәм классикалық туындылары ретінде танылғаны тарихтан белгілі. Сондықтан, Қайқауыстың әлемге әйгілі туындысын (араб тіліндегі көп еңбектер европа тілдеріне аударылған) Я.А.Коменскийдің білмеуі мүмкін емес. Кітаптағы Қайқауыс ұстаз-абыздың негізгі педагогикалық мақсаты – атасы һәм немере арасындағы шынайы сүйіспеншілік, терең сезім, рухани сабақтастық, талап һәм тілек және ұрпақ тағдыры мен тәлімгерлік болжамнама құндылықтарын көреміз.  Демек, Г.Волковтың Ресей Федерациясындағы аз ұлттар қатарына жататын чуваш халқының педагогикалық мұралары мен ой-пікірлерін зерттеуге бағышталған ғылыми еңбегі, біріншіден: жоғарыда айтылған дүниелермен тығыз байланыста қарастырылғаны, екіншіден: посткеңестік мемлекеттердегі көпұлтты халықтардың сан ғасырлар бойы дамып, қалыптасып өзіндік өмірлік тәжірибе жинақтаған педагогикалық мұраларының ғылыми тұрғыда жүйелі зерттелу мүмкіндігін туғызды демекпіз. Этнопедагогика ғылымы жөнінде алғашқылардың бірі болып А.Ф.Хинтибидэе көлемді зерттеулер жүргізді. А.Хинтибидзэнің ойынша, әр халықтың, әсіресе тау (кавказ) халықтарының ұлттық тәлім-тәрбиелік ерекшеліктеріне қоршаған орта және халықтың әдет-ғұрыптары зор ықпал етеді деп санайды. Ол өзінің туған халқының (грузин, мегрелдер т.б) сан ғасырлар бойы жинақтаған ұлттық дәстүрлерінің (әсіресе халық ауыз әдебиеті, нақыл сөздер, тау халықтарының әдет заңы т.б) ұрпақ тәрбиесінде үнемі басты назарда ұсталынуы тек қана отбасы дәстүрі ғана емес, сонымен қатар қоғамдық талап пен тілек ретінде қабылданғанын баса айтады. Көрнекті ғалым З.П.Васильцова украин халқының этнопедагогикалық ерекшеліктеріне тоқтала келе, халық педагогикасының асыл мұраларын бала санасына сіңіру украиндердің аса қастерлейтін дәстүрі болғанын атап өтеді .Татар ғалымы Я.И.Ханбиков халықтық педагогика элементтері халық тұрмысында кешенді тұрғыда жүзеге асырылу тек маман-тәрбиешілердің ғана тәлімгерлік қызметі ғана емес, сонымен бірге жалпыхалықтық зор жауапкершілік болғаны абзал деген .