9 Сурет. – абж тп құрылымы

Басқару обьектісінің ақпараттық қуатын өсіру (кіріс/шығыс айнымалыларының саны), шеңбер есебінің кеңейтуі, басқарудың жоғары деңгейінде болатын, сенiмдiлiк көрсеткiштерiн жоғарлатупрограммалық- техникалық кешенін күрделi құрылым пайда болуына алып келедi.

Қазіргі ТП АБЖ, кеңседе атқарылған дербес компьютерлер базаларыныңорындалуында инжиниринг станциясын іске қосады. Олардың көмегімен контроллерларға инженерлік қызмет көрсету жүзеге асырылады:программалау, жөндеу, күйге келтіру. Кейбір ТП АБЖ инжиниринг станциясы сол сияқты жұмыс сианциясында инженерлік қызмет көрсету өндіруіне рұқсат береді.

Бақылау сұрақтары:

1. ТП АБЖ не үшін деңгейлерге бөлінуі қежетті?

2. ТП АБЖ-ның иілгіштік және әр түрлі құрылымы неге байланысты?

3. Инжиниринг станциясы не үшін қолданылады?

4. Жоспарлаудың басқарудеңгейіндене орындалады?

10 Дәріс. Технологиялық процесстің автоматтандырылған жүйесін техникалық қамтамасыз ету

Қарастырылатын сұрақтар:

1. ТП АБЖ-ның жалпыланған сәулеті

2. Бағдарламаланатын логикалық контроллер

3. ТП АБЖ контроллерінің классификациясы

ТП АБЖ-ның қазіргі сәулеті өте күрделі және тармақты болып табылады және оның бөлiгi болып табылатын, нақты технологиялық процесстен бағынышты болады. Жалпы, ТП АБЖ архитектурасының дамуы және құрылуы жайлы ортақ заңдылықтары болады.

ТП АБЖ архитектурасында контроллерлер атқарушы механизмдер(төменгі механизм) мен датчиктер деңгейлерінің аралығында және үрдісті басқарудың жоғарғы деңгейлерінде орын алады. Жүйеде контроллерлердің негізгі функциялары-алғашқы ақпаратты жоғары деңгейге беру, өңдеу және жинақтау, сонымен қатарбағдарламаланған басқару алгоритмдеріне сәйкес басқарушы әсерді өндіру және осы әсерлерді атқарушы механизмдерге беру.Көбіне қазіргі бақылауыштар секциялы-блоктық қағидатымен жасайды.Әрбір логикалық модуль физикалық түрде өзімен бірге монтажды жәшікте немесе дара монтажды шинада бекітілетін жеке блокты көрсетеді.Модульдер арасындағы коммутация біртұтас монтаждық кросс арқылы жүзеге асырылады.

Мұндай конструктив пайдаланылатын модульдердің санын кең түрде варияциялайды және шешілетін есепке контроллердің физикалық архитектурасын оптималды түрге келтіру. Жаңғырту және жөндеу қызмет көрсетуінде мұндай құрылыс ыңғайлы. Қажет кезінде барлық жүйенің архитектурасын өзгертпей, тек жеке модульдерді алмастыруға болады.

Контроллердің негізгі функционалдық элементтері мыналар:

- корпус;

- қоректендіру көзі;

- процессорлік модуль;

- енгізу-шығару модулдері (ОБЖ модулдері);

- байланыс модулдері және интерфейстар (коммуникациялық модульдер);

- мамандырылғын модульдер.

ТП АБЖ контроллерінің классификациясы

ДК базасындағы контроллер (РС).Соңғы уақытта бұл бағыт айтарлықтай дамыды, ол бірінші кезекте келесі себептермен түсіндіріледі:

- сенімділіктің жоғарылауы РС;

- қарапайым және өндірістік атқаруда көптеген ДК модификацияларының болуы;

- ашық архитектураны пайдалану.

Локальді-бағдарламаланатынконтроллер (PLC). Қазіргі уақытта өндірісте бірнеше локальді контроллерлер түрі қолданылады: қондырғыларға орнықтырылған және оның ажырамас бөлiгi болып табылатын. Мұндай контроллер ЖТҚ (ЧПУ) станогын қазіргі заманғы аналитикалық құралдар көмегімен, автомашинистпен және басқа да құрылғылар көмегімен басқара алады.

Контроллерлердің желілік кешені (PLC, NETWORK). Барлық өнеркәсіп салаларында өндірістік процесстерді басқару үшін көбіне желілік ТП АБЖ қолданылады. Келесі компоненттермен ТП АБЖ-нің ең төменгі құрамы түсіндіріледі:

- контроллерлер жиынтығы;

- операторлардың бiрнеше дисплейлiк жұмыс станциялары;

- контроллерлерді өзара байланыстыратын және жұмыс станцияларымен байланыстыратын жүйелік (өнеркәсіптік) желі.

Таралған кiшi масштабты басқару жүйелерi (DCS, SMOLLERSCALE).Орындалатын функцияның күрделілігі және көбіне контроллердің қуат бойынша желілік кешенінен ТП АБЖ-ның микропроцессорлық класы асып түседі.Бұл класс негiзiнен автоматтандырылатын өндiрiстiң көлемi бойымен шектеулі қатарға ие болады.

Толық масштабты таралған басқару жүйелерi (DCS, FULLSCALE).

Бұл автоматтандырылған өндірістік обьектілердің көлемі бойынша да,өндірісте орындалатын функциялары бойынша да шегі жоқ контроллер құралдар классының өндірісін қамту бойынша және мүмкіндігі бойынша қуатты. Жалғыз мұндай автоматтандырылған өндіріс жүйесі үшін бүтін үлкен масштабты кәсіпорын қызметі қолданылуы мүмкін.

Коммутаторлар, концентраторлар және интеграторлар. Қазіргі экономикалық шарттар салдарынан қаржы қиындықтары көбіне өнеркәсіпте барлық өндірістің автоматтандыру кешенін немесе оның жаңартуын кедергілермен өткізеді. Өндiрiсте ең әлсіз орынды таңдауға және тап оны жаңарту, бұл ретте, АБЖ-нің жұмыс iстейтiн iшкi жүйелерiмен үйлесiмдiлiк қамтамасыз етілуі қажет.

Коммуникациялық сервер. Бұлтүрдегi серверлердiң негiзгi функциялары- әр түрлi өнеркәсiптiк және жергiлiктi желі және бiр желiден басқасына мәлiметтердiтасымалдауды қамтамасыз етуiн қолдау.

Бақылау сұрақтары:

1. Бақылауыштар дегеніміз не және олар не үшін арналған?

2.Бақылауыштардың негізгі функцианалды элементтерін санап шығыңыз?

3. АБЖ ТП бақылауышының жіктелуін көрсетіңіз?

4. Жергілікті-бағдарламаланатын бақылауышта не түсіндіріледі?

5 Коммутаторлар, концентраторлар және интеграторлар не үшін қызмет етеді?

11 Дәріс. ТП АБЖ-ті бағдарламалық қамтамасыз ету

Қарастырылатын сұрақтар:

1. БҚ жіктелуі

2. БҚ қамтамасыз етуі

3. Операциялық жүйелер, БҚЖ

4. Қолданбалы БҚ

5. Технология ОРС

ТП АБЖ бағдарламалық қамтамасыз етуіжүйелі және қолданбалы деп бөлінеді.

Қазiргi уақытта кең таралған технологиялық процесстің автоматтандыружүйесін жасауда,SCADA - бағдарламаларымен немесе оператор пульттерiнiң конфигуратор деп аталатын дисплейлiк оператор пульттерi өлшеуiш ақпаратвизуализациясыменпрограммапакеттерін алады.

SCADA – бұл SupervisoryControlAndDataAcquisition терминнiң аббревиатурасы – диспетчерлiк басқару және мәлiметтердiңжиыны.

Соңғы уақытта бұл жүйелер дәл атауға ие болды: MMI/SCADA, мұндағы MMI (ManMachineInterface) адамды-машиналық интерфейстiң бар болуын анықтайды. Бұл пакеттер толық жоғары сапалы компьютерлік желі және жұмыс станциясында және ЖК-ның әр түрлі саласында туындайтын пульт операторларының бағдарламалық қамтамасыз ету рұқсат етіледі.80-жылдардың ортасына дейін басқарудың микропроцессорлық жүйесін шығаратын фирмалар тек осы жүйе саласында қолданылатын өздерінің жабық SCADA- бағдарламаларын шығарды.80-жылдардың екінші жартысынан бастап бірқатар шетелдік фирмалар,ал 90-жылдардан бастап көптеген Ресейлік фирмалар микропроцессорлық жүйелердің көп түрлі кең класстары үшін қолдануға болатын, драйвер интерфейс,протокол жиынтықтары бар бар универсалды, ашық SCADA – бағдарламаларды өндіруге бастады. Қазақстандық нарықта InTouch, FactoryLink, iFIX, TraceMode, WinCC, MasterSCADA сияқты SCADA бағдарламаның ондаған түрлері кең қолданыс тапты.

БҚ құрылымы. ТП АБЖ бағдарламалық қамтамасыздандыруы – қазіргі заманғы жүйенің аппараттық қамтамасыздандыруы сияқты маңызды бөліктерінің бірі болып табылады. БҚ дұрыс жобалау мен қолданудан, автоматика жүйесінің сенімділік және сапаның барлық негізгі көрсеткіштері толығымен байланысты болады.