Лейкоциттердің эмиграциясы; кезеңдері мен патогенезі. Фагоцитоз; оның түрлері, кезеңдері және механизмдері. Фагоцитоздың жеткіліксіздігі; оның себептері мен қабыну кезіндегі маңызы.

Б±л лейкоциттердіњ ќабыну ошаѓына µтуі. Ќан клеткалары пайда болып ќанѓа т‰суі ‰здіксіз ж‰ріп отырады. С‰йек миынан ќанѓа моноциттер т‰седі. Біраќ олар ќанѓа ќараѓанда тіндерде 20 есе кµп болады. Олар тіндерге гормондар мен т.б. заттар єкеледі. Лимфа тіндерінен лимфа мен ќанѓа лимфоциттер т‰седі. Тіндерде олар плазмоциттерге айналып, антидене шыѓарады. С‰йек миынан ќанѓа, одан дєнекер тіндерге ‰здіксіз гранулоциттер т‰сіп отырады. Олардыњ ыдыраѓан заттары пластикалыќ зат ретінде жазылуѓа ќызмет етеді. Ќабыну кезінде лейкоциттердіњ тіндерге шыѓуы жоѓарылайды. Эмиграция ‰ш этапта ж‰реді:

Лейкоциттердiњ эмиграциялану жобасы.

1.Лейкоциттердіњ шетке т±рып, тамыр ќабырѓасына жабысуы.

Веноздыќ гиперемия кезінде ќан аѓуы б±зылады. Лейкоциттер тамыр ќабырѓасына жабысады. Каппилярлардыњ артериялыќ шетінен бастап эндотелийдіњ адгезивті (жабысќаќтыќ) ќасиеті жоѓарылайды. Б±л ќасиет интерлейкин мен лейкотриен Т₄ – тіњ єсерімен жоѓарылайды. Лейкоциттердіњ жабысуы былай ж‰реді:

а) Эндотелий Са⁺ ионын саќтайтын ж±ќа фибринмен ќапталѓан ќабыну ошаѓындаѓы протеолиттік ферменттер осы ќабатќа єсер етеді. Лейкоциттер карбоксиллді тобымен Са⁺ ионы арќылы пленкаме байланысады.

б) Ќабынѓан тіндердегі микротамырлардаѓы ќан ±юы жоѓарылап, фибрин жіптері пайда болады. Оныњ арасында лейкоциттер т±рып ќалады.

в) Лейкоциттер цитоплазмада ультрамикроскопиялыќ б‰ртпелер (выпячивание) пайда болып, олардыњ эндотелийге жабысуына кµмектеседі.

2. Тамыр ќабырѓасынан µтуі.

Нейтрофилдердіњ эмиграциясы заќымданѓаннан кейін 15-30 минуттан кейін басталады. Нейтрофилдердіњ µздері де тамыр ќабырѓасыныњ µткізгіштігін к‰шейтеді.

а) эндотелий аралыќ байланысы кењейеді.

б) псевдоподия (жалған аяқтар пайда болады).

в) клетканыњ цитоплазмасы ќабыну ошаѓына ќарай аунайды ( ауысады). Єрі ќарай базальді мембрана ќабат- ќабат болып айырылады, гель к‰йінен зольѓа µтеді де, лейкоциттер ќабыну ошаѓына ќозѓалады. Лимфоциттер мен моноциттер басќа жолдармен µтеді. Эндотелий клетканы µзініњ ќ±рамына сорып алып, базальді мембранаѓа баѓыттайды. Кейін мембранадан тесіп µтеді, ал эндотелий б‰тін болып ќалады.

3. Лейкоциттердіњ ќабыну ошаѓына жылжуы.

Б±л жаѓдай хемотаксис деп аталады.

Хемотаксис

Лейкоциттердіњ ќабыну ошаѓына ќарай ќозѓалуына хемотаксиндер немесе хемотрактанттар жауапкер. Б±ларѓа жататындар:

1. Комплемент топтары.

2. Лейкотреиндер.

3. Лимфокиндер. (Т,В лимфоциттер).

4. К‰йреген клеткалар ќалдыќтары.

5. Коллаген, калликреин.

6. Иммуноглобулин т.б.

Єр т‰рлі лейкоциттерге (нейтрофильдер, моноциттер, эозинофильдр, т.б.) єрт‰рлі цитотоксиндер єсер етеді. Нейтрофильдерге комплемент топтары, калликреин єсер етеді. Б±л єсерді к‰шейтетін бактериялыќ токсиндер (улар) казеин, пептон, плазмин, трипеин, крахмал, гликоген, т.б. Хемотаксисті тежейтін гидрокортизон, простагландиндер Е₁ жєне Е₂, калхицин. Эозинофильдерге цитотоксиндер хемотаксистіњ эозинифильдік факторы –Лимфокиндер. Хемотаксисті екі жолы бар.

1. Фагоцит цитоплазмасыныњ келісімді ќозѓалысы, ќысќаратын белоктар актин мен миозинніњ ќатысуымен

2. Ракета эффектісі.

1. Хемотаксиндердіњ єсері арќылы фагоциттіњ рецепторын тітіркендіріп, ќысќаратын белоктарды ќоздырады. Мембранада пайда болатын актин байлайтын белок актин торын ќ±райды. Егер Са2 ионы мембранада байланысќан болса, цитоплазма гель жаѓдайында болады. Б±л кезде Mq 2 ќатысуымен актин мен миозин жіптері ќосылып жиырылады. Са2 ионы мембранадан цитоплазмаѓа шыќќан кезде актин торлары б±зылады, ал цитоплазма с±йыќ золь жадайына ауысады, біраз босањсиды. Б±л процесс ‰здіксіз ретімен жџріп отырѓандыќтан фагоцит ќабыну ошаѓына ќарай жылжиды.

2. Екінші механизм. Цитоплазмадаѓы микрот‰тікшелер с±йытылѓан цитозольді бір полюстен сорып алады зольдіњ екінші полюске т‰суі, жиырлуѓа єкеліп соќтырады. Осылайша лейкоцит жылжиды.