5. Күшті электролиттердің эквивалентті және талғамды адсорбциясы. Ион алмасу адсорбциясы

Күшті электролиттер адсорбциясының негізгі типтері:

Эквивалентті,

Талғамды (арнайы),

Ион алмасу.

Эквивалентті адсорбция:

Катиондар мен аниондардың адсорбциялық қабілеті бірдей;

Молекулалар толық адсорбцияланады;

Әлсіз электролиттер үшін тән болады;

Өте сирек кездеседі.

Талғамды адсорбция:

Ерітіндіден иондардың біреуі артық түрде адсорбцияланады;

Панет-Фаянс ережесіне бағынады;

Адсорбент табиғатына тәуелді.

Панет-Фаянс ережесі:

Қатты адсорбент бетінде оның құрамына кіретін және кристалды торды жетілдіреалатын иондар ғана адсорбцияланады.

Ион алмасу адсорбция – бұл ерітінлі мен адсорбет беті арасында иондардың алмасу процесі жүретін адсорбция.

Иониттер – бұл ерітіндіден алмасу әдісімен иондарды сіңіре алатын қабілеті бар полярлы сорбенттер.

Ионеттер классификациясы:

Катиониттер- бұл ерітіндімен катиондар бойынша алмасатын қышқылдық типтегі заттар;

Аниониеттер – бұл ерітіндімен аниондар бойынша алмасатын негіздік типтегі заттар;

Амфотерлік ионттер (амфолиттер)- бұл бір мезгілде катионды және анионды топтары бар, ерітіндімен әрі катиондар, әрі аниондар бойынша алмасатын заттар.

Гидролиттік ион алмасу адсорбциясы – бұл адсобенттің ерітіндіге бейтарап тұздың жұтылған ионының орнына Н⁺ и ОН^- беріп, ортаның рН-н өзгерте жүретін ион алмасу адсорбциясы.

Иониттердің регенерациясы:

Катиониттеррді қышқыл ерітіндісімен өңдеу;

Аниониттерді сілті ерітіндісімен өңдеу.

Иониттердің медицина мен фармацияда қолданылуы:

• Су, антибиотиктер, белоктар, витаминдерді тазарту;

• Дәрілік заттарды өсімдіктерден бөліп алу;

• Қанның ұйығыштығын ескерту

• уланғанда асқазан-ішек трактіге иониттердің жоғары дисперсті формасын тікелей енгізу арқылы токсиндерді байланыстыру;

• организмдегі иондық байланысты теңестіру.

ҰСЫНЫСТАР:

Дәріске дайындық кезінде берілген тақырыптың фармация мен фармацевтикалық препараттар технологиясымен байланысына аса көңіл бөліңіз.

Фармация үшін беттік құбылыстардың мәні дәрілік формалардың көпшілігі – беттік қабаты үлкен дисперстті жүйелер (ұнтақтар, суспензиялар, эмульсиялар, жақпа майлар) болып табылатындығымен анықталады, сондықтан олардың терапевтік әсерінің тиімділігін жоғарылату және дәрілердің сақталу шарттарын таңдау үшін беттік құбылыстар туралы білім қажет-ақ.

Дәрілік өндірісте беттік құбылыстарға жататын адсорбция, жұғу, адгезиялар үлкен роль атқарады.

Фазалардың жылжымайтын бөліну бетіндегі адсорбция процестері дәрілік өндірісте кеңінен қолданыс табуда. Осындай қолдануға мысалдар ретінде дәрілік заттарды қоспалардан тазарту, фракциялау жатады. Дәрілік, тағамды, улы заттардың тірі организмінің жасушалары мен тіндерімен өзара әрекеттесуі адсорбция процесінен басталады, сондықтан беттік құбылыстар дәрілік және биологиялық белсенді әсер ету механизмін түсіну үшін маңызды роль атқарады.

Бірінші сұрақты талғағанда сұйықтық бетінде молекулалардың ерекше белгісіне көңіл бөліңіз. Неліктен сұйықтық тамшысының шар тәріздес болатынын түсіндіріңіз. Беттік керілушамасының физикилық мәнін түсінуге тырысыңыз. Берілген шаманың күштік және энергетикалық сипаттамаларына назар аударыңыз.

Заттардың құрылысы бойынша беттік активті заттарды таңдай білуді үйреніңіз. Органикалық қосылыстардың гомологтық алғашқы қатарында беттік активтіліктің болмайтынын түсіндіріңіз.

Физикалық және химиялық адсорбцияға салыстырмалы сипаттама беріңіз.

Фазалардың жылжымалы бөліну бетіндегі адсорбцияны Гиббс теңдеуі,ал фазалардың жылжымайтын бөліну бетіндегіадсорбцияны- Лэнгмюр мен Фрейндлих теңдеулерінің сипаттайтынын есте сақтаңыз . Фрейндлих теңдеуінің эмпирикалық болып табылады ,ондағы адсорбция процесін нақты практикалық зерттеуден кейін ғана коэффициенттерді табуға болады.

Қатты дене бетіндегі адсорбцияны талдауда адсорбциялық түрлі теорияларды өзара салыстырып қараңыз. Панет-Фаянс ережесін сақтаңыз – ол коллоидті химияны зерттеуде керек болады.

Жұғу процестерін қарастырғанда жұғу инверсиясы құбылысына аса көңіл бөліңіз. Осы құбылыстың дәрілік заттардың технологиясына қолданылуына мысалдарды табығыз.

Адсорбция заңдылықтарының сондай-ақ, жаңашыл фармацияда қолданылатын негізгі әдістердің бірі - дәрілік препараттар анализінің хроматографиялық негізінде жатыр.

Негізгі ережелердің анықтамаларын есте сақтауға тырысыңыз, физика-химиялық шамалардың физикалық мәні мен өлшем бірліктерін түсінуге тырысыңыз.

Тақырыпты зерттеу кезінде конспект құрастырыңыз және бақылау сұрақтарына жауап беріңіз.

КӨРНЕКІЛІК МАТЕРИАЛ: