Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
учебник Криминалистика.docx
Скачиваний:
2
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
697.85 Кб
Скачать

§3. Құжаттардың бастапқы мәтінін қалпына келтіру

Көрінбейтін және нашар көрінетін мәтіндерді анықтау. Құжаттағы мәтін қасақана жою нәтижесінде (өңдеу, жуу, қырып өшіру), сондай-ақ табиғи себептерге (қолайсыз жағдайларда құжаттарды сақтау нәтижесінде мәтін штрихтарының өңінің кетуі, уақыттың өтуіне байланысты штрихтардың өшіп жойылуы т.б.) байланысты көрінбеуі мүмкін. Осындай құжаттарды зерттегенде құжат қағазы мен штрихтар арасында түсі бойынша айырмашылық (контраст) болса түс бөлу және ажырату әдістері, қарама-қайшылықты күшейту тәсілі қолданылады.

Көрінбейтін мәтінді инфрақызыл және көрінетін люминесценцияны қоздырту жолымен, сондай-ақ штрихтардың көрінбейтін оптикалық қасиеттері арқылы инфрақызыл және ультракүлгін сәулелерінде суретке түсіруде көрініс табу жолымен анықталады.

Сызылған, бояу төгілген және бояу жағылған жазуларды анықтау. Мұндай құжаттарды зерттеу әдістемесі штрих заттарының физика-химиялық қасиеттерінің әртүрлілігін және штрих бедерін анықтауға негізделген.

Айқындалып отырған мәтін штрихтарының түсі мен кедергінің түсі әртүрлі болса, құжатты зерттегенде дақ түсіне сәйкес келетін түсті жарықфильтр қолданылады. Сонымен қатар, түсажыратқыш және контрасты күшейту әдістерімен фотоға түсіріледі, диффузды-көшірме әдісі де қолданылады.

Кедергі заты инфрақызыл сәулелерін сіңірмеген жағдайда, ал анықталатын жазу оларды сіңіретін затпен орындалса, онда құжаттағы көрінбейтін жазуларды анықтау үшін электронды оптикалық құралдар немесе инфрақызыл сәулелерде фотоға түсіру әдісін қолдануға болады.

Штрих заттарының және кедергінің көшірілу мүмкіндігі (қабілеттілігі) әртүрлі болса, көрінбейтін мәтін бірнеше ылғалдандырып көшіру әдісі немесе басқа да лабораториялық әдістерді қолдану арқылы анықталады.

Жанған құжаттардағы мәтіндерді қалпына келтіру. Жанған құжаттардың мәтінін қалпына келтіру мүмкіндігі жоғары температураның әсеріне ұшыраған қағаз бен штрихтардың жағдайымен анықталады. Егер қағаз бірнеше ұсақ бөлшектерге бөлінсе мәтінді қалпына келтіру мүмкін емес, ал егер оттегі аз мөлшерде болғанда жанса парақтың тек сыртқы, шеткі жағына жақын жерлері бүлінеді. Қағаздың қалған бөлігі кеуіп, күйіп көмірлене бастайды. Күйген құжатқа ұқыптылықпен қараған жағдайда ғана, ондағы жазылған мәтінді анықтауға мүмкін болады. Бұл кезде суретке түсірудің арнайы әдістері қолданылады, атап айтқанда шағылысқан ультракүлгін және инфрақызыл сәулелерінде түсіру, люминесценция көрінісін зерттеу, сонымен қатар, химиялық әдістер қолданылады.

Жыртылған құжаттардағы мәтіндерді қалпына келтіру осы құжаттардың барлық немесе бірнеше бөліктері болған жағдайда ғана жүзеге асырылады. Құжат бөліктері жақсылап толық қаралып, қағаздың түсіне, штрихтарға, қағаз шетінің сипатына, ондағы бүктеулердің бар-жоқтығына және басқа да ерекшеліктердің болуына байланысты топтарға бөлініп іріктелінеді. Бөліктерден бір бүтін қағаз құрау үшін қағаз бөліктері шыныға орналастырылады. Алдымен сырттары (шеттері) тегіс рамкалары жиналады, содан кейін қағаз бөліктерінде жалпы бөліп тұратын сызықтар болған жағдайда кағаздың ішкі бөліктері жиналады.