29. Ойлаудың формалары: ұғым, пікір, ой қорытынды (индукция, дедукция, аналогия).

Ойлаудың негізгі формалары болып ұғым, ой-қорытындысы, дедукция, индукция, пікір жатады.Ойлау ой операцияларымен қоса ой формаларынан тұрады. Ойдың бастапқы формасы болып ұғым есептеледі.Ұғым дегеніміз – заттар мен құбылыстар туралы ой.Ұғымда заттардың жалпы және негізгі қасиеттері бейнеленеді. Ұғымдар дара және жалпы болып бөлінеді. Мәселен, «Семей қаласы», «Ғ.Мұратбаев» дара ұғым болса, «кітап», «адам», «жұлдыз» жалпы ұғым.Шындық заттардың қарапайым байланысы пікірлерден көрінеді.Пікір- бұл бір зат туралы мақұлдау не оны бекерге шығаруда көрінетін ойлаудың формасы.Ойлаудың күрделі формаларының бірі – ой қорытынды. Ой қорытындылар дегеніміз бірнеше пікірлерден жаңа пікір шығару тәсілі. Қорытынды шығару үшін оны белгілі бір тәртіпке бір-бірімен байланыстыруымыз қажет. Қатар тұрған кездейсоқ пікірлерден қорытынды шықпайды.Ой қорытындылардың үш түрі болады:

1. Дедукциялық

2. Индукциялық

3. Аналогиялық

Дедукция дегеніміз – жалпыдан жекеге қарай жүретін ой қорытынды.

Индкуция дегеніміз – жекеден жалпыға қарай жүретін ой қорытынды.

Аналогия дегеніміз – ұқсастық бойынша ой қортытындыларын

30. Ойлаудың түрлері: заттық-әрекеттік, көрнекі бейнелік, абстрактілі- теоретикалық, интуитивті және шығармашылық.

Ойлау кезеңіне байланысты: дискурсивті, интуитивті болып бөлінеді. Көлемдік ауқымына орай ойлау әрекетінің түрлері – дискурсивтік, өз кезең, кезегімен өрістей дамыған ойлау процесі; интуитивтік – желісі қарқынды, кезеңдері нақтыланбаған, мазмұны толық ұғылмаған ойлау процесі.Егер ойлауды шешетін тапсырманың ерекшелігіне және жаңалығына қарап қарастыратын болсақ, онда ойлауды шығармашылық және елестету деп бөлуге болады. Шығармашылық ойлау жаңа ойлауды жасауға бағытталған, оның нәтижесінде қандай да мәселе, проблеманың соңы, қайталанбас шешімі табылып, не бұрынна бергі шешімнің жетілген әдісі жүзеге келеді.Шешілетін мәселелердің сипатына байланысты ой әрекеті теориялық және пратикалық болып бөлінеді. Ойлау түрлерін классификациялауға байланысты психологияда кең тараған бағытттардың бірі – шешілуі тиіс болған мәселенің мазмұнын негізге алу, осыдан ой алу.

1. заттық- әрекеттік – ойлаудың көрініс сипаты, қалыптасқан дағыдайды жаңалай өзгертудегі ой ісі белгілі бір затқа тікелей бағытталған нақты әрекетпен бірге жүреді. Бұл 3 жасқа дейінгі сәбилерге тән.

2. Көрнекі бейнелі – ойлау заттар мен құбылыстардың тікелей өздері емес, олардың есте қалған елес, тұрпаттарын пайымдаумен орындалады. Бұл 4-7 жастағы балаларға тән.

3. Сөзді логикалы – ойлау қызметі тілдік құралдарға сүйеніп, ойлау процесі өзінің тарихи және онтогенездік дамуының соңғы кезеңдерінде пайда болған.