14. Триггерлер

14.1. Триггерлердің жалпы сипаттамалары

Екі орнықты күйі бар, сыртқы басқарушы сигналдың көмегімен бір күйден екінші күйге шұғыл өтетін электрондық құрылғыны триггер деп атайды.

Триггердің бір орнықты күйден келесі орнықты күйге ауысу процессі аударылып түсу немесе төңкерілу деп аталады. Аударылып түсу процессі нәтижесінде аса қысқа уақыт мезетінде ток және кернеу өз мәндерін шұғыл ауыстырады. Токтің және кернеудің мәндерін шұғыл өзгерту үшін оң кері байланысты қолданады.

Триггерлердің кірісі, оларға берілетін сигналдарға байланысты екіге бөлінеді: ақпараттық және көмекші. Ақпараттық сигалналдар триггердің күйін басқарады. Көмекші кіріске берілген сигалналдар триггерді берілген күйге баптау, оны синхрондау міндетін атқарады.

Триггерлердің шығыстары және кірістері сигналдарына сәйкес мына латын әріптермен белгіленеді: S, R, D, Q, J және т.б.

Триггерлер функционалдық мүмкіншіліктеріне байланысты бірнеше топқа бөлінеді:

1. «0» және «1» жекеленген қондырғылы триггер (RS-триггер);

2. ақпаратты бір кіріс бойынша ғана қабылдайтын, яғни күттіретін триггер (D-триггер);

3. санайтын кірісі бар триггер (D-триггер);

4. әмбебап триггер (JK-триггер).

Ақпаратты қабылдау қабілетіне байланысты триггерлер екі топқа бөлінеді:

1. асинхрондық триггерлер;

2. синхрондық триггерлер.

Асинхрондық триггерлер ақпараттық сигналдарды кірісіне пайда болған кезде дереу сезіп қабылдайды. Синхрондық триггерлер арнаулы тексеретін С кірісінде рұқсаттайтын сигнал болған жағдайда ғана ақпараттық сигналдарды қабылдайды. Синхрондық триггерлер өз ішінен С  кірісі бойынша статикалық басқармалы және динамикалық басқармалы болып екі топқа бөлінеді.

Статикалық басқармалы триггерлер С  кірісіне «1» (тура С  кіріс) немесе «0» деңгей (инверсиялық С  кіріс) берілген кезде ақпараттық сигналдарды қабылдайды.

Динамикалық басқармалы триггерлер С  кіріс сигналы «0» ден «1»  ге (тура динамикалық С  кіріс) немесе «1» ден «0»  ге (инверсиялық динамикалық С  кіріс) өзгерген кезде ақпараттық сигналдарды қабылдайды.

Құрылу принципіне байланысты статикалық басқармалы триггерлер бір және екі баспалдақты болып екіге бөлінеді. Бір баспалдақты триггердің ақпараттық жадысының да бір ғана баспалдағы болады. Екі баспалдақты триггердің ақпараттық жадысының екі баспалдағы болады.

Триггерлер электрондық есептегіш машиналарда, автоматика мен телемеханикада ақпараттарды сақтау, логикалық және цифрлік сигналдарды санау, импульстерді жиіліктері бойынша бөлу және оларды потенциалдық деңгейлерін ауыстырып қосу және т.б. көптеген мақсапен қолданады.

14.2. Асинхрондық rs  триггерлер

Қазіргі электроникада триггерлер логикалық элементтерге негізделіп микросұлбалық технология бойынша жасалады. 14.1а,бсуретте ИЛИНЕ, ИНЕ логикалық элементтерге негізделіп құрылған асинхрондық RS  триггерлердің сұлбасы берілген. Ал 14.1ә,всуретте олардың шартты белгілерін көрсетілген.

14.1  Сурет

Егер және кірістеріндегі сигналдар «0» болса ( , ), онда тура шығысында «1» символы пайда болады ( ). Осы кезде инверсиялық шығысындағы сигнал «0»  ге тең болады. Осылайша, ИНЕ элементтің кірістерінің біреуінің ( мен қосылған) сигналы «0»  ге тең болады. элементтің кірістерінің екеуінде де сигнал «0», сондықтан . Демек, , жағдай орындалса, екінші орнықты күй , қалыптасқанын көреміз. Ал егер , жағдай орындалса, бірінші орнықты күй ( , ), ал , болған жағдайда да екінші орнықты күй қалыптасқанын байқау қыйын емес ( , ). Жалпы , комбинация үшін тыйым салынады.

Бұл қарастырған триггер RS  триггер деп аталады. Мұндағы кірісі орнықтырушы, кірісі қайталап орнықтырушы кіріс деп аталады. болған жағдайда, триггердің «1» күйі орнығады ( , ), ал болса, онда триггердің күйі ауысып «0» орнықты күйге көшеді ( , ).

14.1бсуретте көрсетілген ИНЕ логикалық элементтерге негізделіп құрылған RS  триггердің жұмыс принципі 14.1асуреттегі триггерге ұқсас. Оның өзгешелігі  инверсиялық кірісі бар. Демек, болған жағдайда триггердің «1» күйі орнығады, ал егер болса, онда триггер күйін шұғыл ауыстырып, «0» орнықты күйге көшеді. Бұл сұлбаның кіріс сигналдары үшін , комбинацияға тыйым салынады.