Или (немесе) операциясы:

0+0=0

0+1=1

1+0=1

1+1=0

И (және) операциясы:

0·0=0

0·1=0

1·0=0

1·1=1

НЕ (емес) операциясы:

Логикалық операцияның ТЫЙЫМ (ЗАПРЕТ) деп аталатын бір түрі бар. Оның символикалық белгісі мына түрде жазылады:

. (13.4)

Логикалық элементтердің шартты белгілері

13.1  сурет

ИЛИ (немесе) операциясын атқаратын логикалық элементті, ИЛИ элемент деп атайды оның шартты белгісі 13.1асуретте, ал 13.2асуретте электрлік сұлбасы көрсетілген. Егер ИЛИ элементтің кірістерінің ең кемінде біреуіне «1» сигнал берілген болса, онда шығыс сигналының мәні бірге тең болады ( ). И (немесе) операциясын атқаратын логикалық элементті, И элемент деп атайды оның шартты белгісі 13.1әсуретте көрсетілген.

Егер И элементтің кірістерінің барлығына, бір мезетте «1» сигнал берілген болса, онда шығыс сигналының мәні бірге тең болады ( ). НЕ (емес) операциясын атқаратын логикалық элементті, НЕ элемент деп атайды оның шартты белгісі 13.1бсуретте көрсетілген.

Логикалық ТЫЙЫМ елементтің қарапайым түрінің екі кірісі бар: рұқсаталған ( кіріс) және тыйым салынған ( кіріс). Егер болса, онда шығыс сигналы рұқсаталған кірістің сигналын қайталайды. Егер болса, онда логикалық элементтің шығысында мәніне тәуелсіз «0» символы пайда болады. Логикалық ТЫЙЫМ елементтің шартты белгісі 13.1всуретте көрсетілген.

Біздің жоғарыда қарастырған логикалық элементтерден басқа да екі немесе одан да көп операцияларды орындайтын күрделі (комбинациялық) логикалық элементтер практикада жиі қолданылады. Оларға 13.1гсуретте көрсетілген ИНЕ (жәнеемес) және 13.1дсуретте көрсетілген ИЛИНЕ (немесеемес) логикалық элементтері жатады. ИНЕ логикалық элементі , ал ИЛИНЕ логикалық элементі операцияларын атқарады.

Төмендегі 13.1 кестеде логикалық элементтердің шартты белгілері және олардың атқаратын операцияларының математикалық сипаттары көрсетілген.

13.1 Кесте

Біздің жоғарыдағы 13.1  кестеде қарастырған қарапайым логикалық элементтерден басқа да екі немесе одан да көп операцияларды орындайтын күрделі (комбинациялық) логикалық элементтерден құрылған комбинациялық жүйелердің сұлбалары төмендегі 13.2  кестеде және де 13.1а, бсуреттерінде берілген.

13.2  Кесте

13.1Асурет 3.1бсурет

13.2. И және или логикалық элементтер

Қ арапайым И және ИЛИ логикалық элементтері диодтық кілттерге, ал НЕ элементтері инвертирлеуші қасиеті болуына байланысты транзисторлық кілттерге негізделіп құрылады. 13.2суретте сигналдарды кодалауына және қосылуына байланысты ИЛИ немесе И логикалық элементінің міндетін атқаратын диодтық кілттердің сұлбалары көрсетілген.

Егер сигналдардың кодалауы 13.2әсуретке сәйкес келетін болса, онда 13.2суретрегі сұлба бойынша құрастырылған диодтық кілттің элементтері ИЛИ логикалық элементінің міндетін атқарады.

К

іріс