Тақырып 4. Қазақстан Республикасының азаматтық құқығының негіздері (2 сағ.)

1.  Азаматтық құқықтың ұғымы. Азаматтық құқықтық қатынастардың пайда болу, өзгеру, және тоқталу негіздері.

2.  Азаматтық – құқықтық қатынастардың субъектілері мен объектілері.

3.  Азаматтық құқықтарды жүзеге асыру ұғымы, әдістері және шектері.

4.  Меншік құқығының пайда болуының және тоқтатылуының негізгі тәсілдері.

5.  Азаматтық - құқықтық шарттардың түсiнiгi. Шарт пен мәміленің ерекшеліктері.

Семинардың мақсаты: азаматтық құқықтың мәнін түсіну үшін азаматтық-құқықтық реттеудің пәні және әдісін, азаматтық құқықтық қатынастардың анықтамасын, оның ерекше белгілерін және құрамдас элементтерінің мәселесін қарастыру қажет.

Қазақстан Республикасының бір тұтас құқық жүйесі бірнеше салаға бөлінетіндігі бәрімізге мәлім. Сол салалардың бірі болып табылатын – азаматтық құқық. Азаматтық құқық сала ретінде елімізде қалыптасып келе жатқан нарықтық экономиканың бірден – бір негізі десек те болатын шығар. Өйткені, бұл саламен реттелінетін құқық қатынастарының шеңбері кең. Азаматтық құқықтың мәнін түсіну үшін азаматтық-құқықтық реттеудің пәні және әдісін, азаматтық құқықтық қатынастар анықтамасын, оның ерекше белгілерін және құрамдас элементтері мәселесін қарастыру қажет.

Азаматтық құқықтар мен міндеттердің иесі ретінде азаматтық құқықтық қатынастардың субъектісі болу тек жеке тұлғаларға ғана емес, олармен қатар заңды тұлғаларға да тән қасиет.Осы құқықтық қатынасқа қатысушылар белгілі бір құқықтарға ие және соған сәйкес міндеттерге ие. Осы құқықтар мен міндеттер не нәрсеге бағытталған болса, сол нәрсе, оның объектісі болып табылады. Азаматтық – құқықтық қатынастардың субъектілері мен объектілерінің түрлерін қарастырыңыз.

Үшінші сұраққа дайындалу үшін азаматтық құқықты жүзеге асырудың негізгі қағидаларын анықтаңыз. Субъективті азаматық құқықты жүзеге асыру оның мақсатына сәйкес жүргізілуі керек және құқықты асыра пайдалануға жол берілмейтіндігін түсіндіріңіз.

Төртінші сұрақты дайындау барысында меншіктің құқықтық мазмұнына көңіл бөлу керек. Меншіктің құқықтық мазмұнын қарастыруда Р.Коуз қалыптастырған меншіктің «құқықтар шоғыры» теориясымен танысу қажет.

Меншіктің құқығының мазмұны оны иемдену, шаруашылық пайдалану мен экономикалық жүзеге асыру процестерінің сипаттарымен ашылады. Меншіктің күрделі де, көп жақты құрылым екендігін түсінуге тырысыңыз. Бұндай құбылыстың бірнеше формалары болады. Меншіктің негізгі формалары мен түрлеріне сипаттама беріңіз, олардың анағұрлым маңызды белгілері мен айырмашылықтарын атап өтіңіз. Қазіргі таңда жеке меншіктің тек дара емес, сонымен қатар ұжымдық үлестік формада да болатындығына көңіл бөліңіз. «Жекешелендіру» және «мемлекетсіздендіру» түсініктерінің мәнін ашыңыз. Әлемдік тәжірибеде орын алған жекешелендірудің жолдарын, әдістерін және формаларын сипаттаңыздар. Қазақстандағы жекешелендірудің ерекшеліктерін көрсетіңіздер: кезеңдерін, әдістерін, нәтижесін.

Бесінші сұраққа дайындалу кезінде «мәміле» мен «шарт» ұғымын анықтап алыңыз. Азаматтық заңдармен реттелінетін шарттардың түрлері сан алуан. Сонымен қатар, тараптар, азаматтық заңдарында көрсетілмеген шарттарды да жасауы мүмкін, егер олардың мазмұны азаматтық құқығының жалпы негіздері мен мәніне қарама – қайшы келмесе. Азаматтық заңдармен реттелінетін шарттардың түрлеріне тоқталып, шарттың жасалу жолдарын көрсетіңіз.

Пысықтау сауалдары

1.  Азаматтардың құқық қабілеттілігі мен әрекет қабілеттілігі дегеніміз не?

2.  Азаматтық заңдардың жүйесі қандай?

3.  Азаматтық құқықтарды қорғау мен жүзеге асыратын органдарды атаңыз.

4.  Интеллектуальдық меншік құқығы дегеніміз не?

Баяндамалар тақырыптары

1.   Толық серiктестiктің құрылу тәртiбi және олардың құзыретi.

2.  Сенiм (коммандиттiк) серiктестiгiнің ісін басқару мен тоқтату.

3.  Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктің құрылу тәртiбi және жарғылық капиталы.

4.  Қосымша жауапкершiлiгi бар серiктестiктің құрылу тәртiбi және олардың құзыретi.

5.  Акционерлiк қоғам ұғымы және олардың түрлері.

Әдебиеттер тізімі

Негізгі әдебиеттер

1.  Жайлин Ғ.А. Қазақстан Республикасының Азаматтық құқығы. Оқу құралы (Жалпы бөлім). – Алматы:  Жеті жарғы,  2012. – 304 бет.

2.  Қазақстан  Республикасының мемлекеті мен құқығының негіздері.  Оқыулық    2 кітаптан тұрады  / Құрастырған  Е.Баянов. 2- ші кітап. – Алматы,    2009. – 384 бет .

3.  Тулеугалиев Ғ.И. Қазақстан Республикасының Азаматтық құқығы: Жоғары оқу орындарына арналған акад. Курс. 1 – том. – Алматы: «Жеті жарғы», 2001 – 376 бет.

4.  Ынтымақов С.А. Азаматтық құқық. – Алматы, 2007.

5.  Азаматтық құқық. М.К.Сулейменов., Ю.Г.Басин. – Алматы, 2004.

Қосымша әдебиеттер

1.     Қазақстан Республикасының 27 желтоқсан 2013 жылғы Азаматтық кодексі (жалпы бөлім).

2.  Сулейменов М.К., Басин Ю.Г. Азаматтық құқық. – А., 2000.

3.  Оспанов Қ.И. Құқық негіздері. – Алматы, 2006.

4.  Тәжібаева Ж.М. Құқық негіздері. – Астана, 2005.

5.  Спанов А.К. Құқық негіздері. – Астана, 2006.