- •Мазмұны
- •Қазақстандағы биологиялық алуантүрлілік жағдайын қысқаша талдау
- •Өсімдіктер әлемінің биоресурстары
- •1 Өндірістік өсімдіктер ресурсы
- •2 Ауыл шаруашылық өсімдіктер ресурсы
- •3 Көгалдандыру, астық және фитомелиоративтік ресурстар
- •XV Балды өсімдіктер
- •Қазақстанда өсімдіктер ресурстарын тиімді пайдалану және бұл саладағы ғылыми-зерттеу жұмыстарының бағыттары, этаптары
- •Қазақстандағы әртүрлі пайдалы өсімдіктерді зерттеу және меңгеру тарихы
- •Қазақстан өсімдіктері ресурстарын зерттеудің негізін қалаған ғалымдар және ресурстанулық зерттеу жұмыстарынын болашағы
- •Дәрілік өсімдіктер және оларды денсаулық сақтау практикасына енгізу
- •Қазақстанда жыл сайынғы дәрілік шикізат дайындау мөлшері
- •Дәрілік өсімдіктердің химиялық құрамы
- •Құрамында алкалойдтары бар дәрілік өсімдіктер
- •2.Пиролидинді және пирролизидинді алкалойдтар.
- •3. Пиридинді және пиперидинді алкалойдтар.
- •4. Конденсацияланған пирролидинді және пиперидинді сақиналы алкалойдтар.
- •5. Хинолизидинді алкалойдтар.
- •6. Хинолинді алкалойдтар.
- •7. Изохинолинді алкалойдтар.
- •8. Индольді алкалойдтар.
- •Қастауыштың эргоалкалойдтарының негізгі топтары
- •9. Хиназолинді алкалойдтар.
- •11. Дитерпен алкалойдтары.
- •Шыны майлы өсімдіктер және эфир майлы өсімдіктер және олардың шаруашылықтағы маңызы
- •1. Seseli buchtormense (Бұқтырма либанотусы - порезник бухтарминский).
- •2. Ferula akitscҺkensis (ақышкен сасыр - ферула акичкенская).
- •3. Heracleum dissectum - (тілік балдырған - борщевик рассеченный).
- •1. Nepeta sibirica (Сібір көкжалбызы - котовник Сибирский).
- •Salvia sclarea (мускат шалфейі - шалфей мускатный).
- •3. Hyssopus macranthus - (ірігулді сайсағыз - иссоп крупноцветный)
- •4. Thymus marchallianus - (Маршалл жебірі - тимьян маршаллиевский).
- •5. Mentha arvensis (дала жалбызы - мята полевая).
- •1. Achillea millefolium (кәдімгі мыңжапырақ - тысячелистник обыкновенный).
- •2. Chamonillа recutita (дәрілік ромашка - ромашка обыкновенная).
- •3. Tanacetum vulgare (кәдімгі түймешөп - пижма обыкновенная).
- •4. Ajania fastigiata (калқан аяния - аяния щитковая).
- •5. Artemisia santolinifolia (Сантолин жапырақ жусан - полынь сантолиолистая).
- •Балды өсімдіктер
- •Әртүрлі өсімдіктер тозаңындағы витаминдер мөлшері
- •Кейбір өсімдіктердің тозаңдарының аминқышқылдарыны құрамы
- •Қайыңның тозаңымен пергасының құрамы (%)
- •Қазақстандағы ресурстанулық аудандастыру және Қазақстандағы зерттеу жұмыстарының болашағы
- •5. Шығыс Қазақстан.
- •Қазақстан жануар әлемі және олардыҢ ресурстары.
- •Аңшылық жасаудың ресми нормасы (2006 жылы)
- •I. Насекомжегіштер отряды (Insectivora bowdicth, 1821).
- •II. Қолқанаттылар немесе жарқанаттылар отряды (Chiroptera blumenbach, 1779).
- •III.Кеміргіштер отряды (Rodentia bowditch, 1821).
- •Кәмшат (черный бобр) – Castor fiber Linneus
- •IV. Қоянтәрәзділер отряды (Lagomorpha Brandt, 1855).
- •V. Жыртқыштар отряды (Carnivora bowdich, 1821).
- •Иттер тұқымдасы (Canidae Carаy,1821).
- •Аюлар тұқымдасы (Ursidae Ceray, 1826).
- •Аюлар тұқымдасы (Ursus linnalus6 1758). Қоңыр аю (бурой медведь) (Ursus arctos Linnalus, 1758).
- •3. Жанаттар тұқымдасы (Procyonidae Banaparte, 1850).
- •Жанат - еноты (Procyon Storr, 1780).
- •4. Сусарлар тұқымдасы (Mustelidaе Fischer, 1817).
- •Сусарлар -куница (Mustelidai Fischer)
- •5. Мысықтар тұқымдасы.
- •1. Мысықтар туысынан терісі бағалы және сол үшін пайдалы аңдарға жататындары:
- •2) Қамыс мысығы (камышовый кот) – Felis chaus Guldenstaedt, 1776.
- •3) Сілеусін (рысь) - Felis Lynx Linnalus, 1758
- •2. Барыстар туысы (Uncia Gray, 1854).
- •3. Қабыландар туысы (Acinonyx Brooks, 1828).
- •VI. Жұптұяқтылар отряды.
- •1) Қуысмүйізділер тұқымдасы (полорогие) (Bovidae, Gray, 1821).
- •Арқар (баран) - Ovies ammon Linnacus, 1758.
- •Жабайы дала қойы немесе Үстірт арқары (муфлон) – Ovis orientalis Gmelin, 1774.
- •Бұғылар тұқымдасы (олени) – Cervidae Gray, 1821.
- •2) Құдырлар тұқымдасы (кобырчовые) – Moschidae Grаy, 1821.
- •3) Жабайы шошқалар (қабандар) тұқымдасы (свиньи) – Suidae Gray, 1821.
- •VII.Тақтұяқтылар отряды.
- •Ескекаяқтылар отряды – Pinni – Pedia Jlliger, 1811.
- •Қазақстанның негізі кәсіптік ауланатын және сирек кездесетін жануарларын есепке алу қажеттілігі туралы және оның тәсілдері
- •Ителгілерді маршруттық есепке алу нәтижелері (Березовиков,2003)
- •Ителгілерді автомобильмен есепке алу нәтижесі (Березовиков, 2003)
- •1996 Жылы 10 – 11 мамырдағы Маңғыстау облысындағы ителгілерді авиация көмегімен жүргізілген есептеудің нәтижелері (Березовников 2003)
- •2. Қазақстанның қазіргі ихтиофаунасының қалыптасуы.
- •Қазақстанның құстар әлемі
- •Биологиялық алуантүрлілік тепе-теңдікте сақтап пайдалану туралы
- •Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
I. Насекомжегіштер отряды (Insectivora bowdicth, 1821).
Бұл отрядқа жататын аңдар – шағын және орта мөлшері қарапайым сүтқоректілер шаруашылықта маңызы бар жұпар тышқан туысынан жұпар выхухоль (Desmana moschata Linnaeus, 1758). Жұпар терісі бағалы аң, бірақ саны өте аз болғандықтан, оны аулауға 1920 жылдан бастап тыйым салынған. Қазір де ол қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген, оны қорғау үшін Жайық өзені бойында шағын қорықтар ұйымдастырылған.
Насекомжегіштер: жоғарғы қатар – жертесер тәрізділер (землеройковые), солдан оңға: кіші ақтісті (малая белозубка), ұсақ бұрғылау тісті (бурозубка-крошка), кәдімгі кутора (обыкновенная кутора).
Төменгі қатар: европа көртышқаны (европейский крот), жұлдызтұмсықты көртышқан (крот-звездорыл), жұпар тышқан (выхухоль)
II. Қолқанаттылар немесе жарқанаттылар отряды (Chiroptera blumenbach, 1779).
Қолқанаттылар – Арктика және Антрактида құрлықтарынан басқа жерлерде кеңірек таралған, әуеде ұшып тіршілік етуге бірден-бір бейімделген сүтқоректілердің өкілділері. Бұл отрядтың көптеген өкілдерінің ғылым үшін маңызы зор, ал кейбіреулері жұқпалы аурулар таратуға қатысуы мүмкін, мысалы қостісті жарқанат – кожай двухцветный (Vespertilio murinus Linnaeus, 1758), ал кеңқұлақ жарқанат – широкоухий складчатогуб (Tadarida teniotis Raginesgue, 1814) сирек кездесетіндіктен Қазақстанның «Қызыл кітабына» тіркелген.
Солдан оңға: жарқанаттар (летучие мыши) қанішер жарқанат (летучая мышь-вампир), үлкен жалған қанішер жарқанат (большой ложный вампир), кәдімгі қанатша (крыланы обыкновенный), балғабасты (молотоглав).
III.Кеміргіштер отряды (Rodentia bowditch, 1821).
Кеміргіштер - әр түрлі орта жағдайында тіршілік етуге бейімделген жануарлар.
Кеміргіштердің шаруашылықта алатын орны ерекше. Олардың біразы аса бағалы терісі үшін ауланса, кейбіреулері ауыл, орман шаруашылықтарының зиянкестері, әр түрлі ауруларды таратушылар болып саналады.
Қазақстанда кеміргіштер отрядының бағалы терісі үшін ауланатындарға мыналарды жатқызуға болады:
кәдімгі тиін (обыкновенная белка) – Sciarus vulgaris Linnacus, 1758;
дала суыры (степной сурок) – Marmotа bobas Muller, 1776;
сұр суыр (серый сурок) – Marmota baibacina Kastschenko, 1899;
көк суыр (сурок мензбира) – Marmota menzbieri Kaschkarov, 1925;
қызыл суыр (длинохвостый сурок) – Marmota caudata Jacquemont, 1844;
кәмшат (перной бобр) – Castor fiber Linnаeus, 1758;
саз кәмшаты (нутрия) – Myocastor coypus Molina, 1782;
алып көртышқан (гиганский слепыш) – Spalax giganteus Nehring, 1898;
Алтай бұзаубасы (алтайский цокор) - Myospalax.
Кәмшат (черный бобр) – Castor fiber Linneus
IV. Қоянтәрәзділер отряды (Lagomorpha Brandt, 1855).
Бұл отряд өкілдері барлық құрлықта таралған. Кейбір түрлері кәсіптік және әуесқойлық жолмен ауланады. Қазақстанда бұл отрядтың 2 тұқымдасына (қояндар, шақылдақтар) жататын өкілдері мекендейді.
Қояндар тұқымдасынан еті, терісі мен түбіті үшін ақ қоян (Lepus timidus Linnaeus, 1758) кәсіптік жолмен ауланады, ал құм қоян (Lepus tolai Pallas, 1778) жеңіл еті үшін әуесқойлық жолмен ауланады, аталған қояндардың таралуына келетін болсақ, ақ қоян түрлі ағаштар, бұталар өскен орман, су бойындағы тоғайларды мекендейді. Негізінен ақ қоян Қазақстанда солтүстік және таулы солтүстік-шығыс аудандарда мекендейді. Әсіресе, Қостанай, Солтүстік Қазақстан, Көкшетау, Павлодар облыстарында орманды далаларында және Қарағанды, Шығыс Қазақстанның тауларында. Ал Батыс Қазақстан, Орал, Алматы облыстарында кең таралғанымен саны онша көп емес. Ал құм қояны Қазақстанның Батыс, Оңтүстік, Шығыс аймақтарында таралған. Сексеуіл, қоянсүйек, теріскен және басқа бұталар өскен құмды жерлерде, ши, жыңғыл, шеңгел өскен тоғайларда, өзен, көл маңында, шалғындықтарда, ағаш, бұта өскен тау жоталарында мекендейді.
Қоянтәрәзділер отряды Орқоян
(Lagomorpha Brandt) Ақ қоян
