Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
биоресурс лаб. жинағы.doc
Скачиваний:
4
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
4.39 Mб
Скачать

I. Насекомжегіштер отряды (Insectivora bowdicth, 1821).

Бұл отрядқа жататын аңдар – шағын және орта мөлшері қарапайым сүтқоректілер шаруашылықта маңызы бар жұпар тышқан туысынан жұпар выхухоль (Desmana moschata Linnaeus, 1758). Жұпар терісі бағалы аң, бірақ саны өте аз болғандықтан, оны аулауға 1920 жылдан бастап тыйым салынған. Қазір де ол қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген, оны қорғау үшін Жайық өзені бойында шағын қорықтар ұйымдастырылған.

Насекомжегіштер: жоғарғы қатар – жертесер тәрізділер (землеройковые), солдан оңға: кіші ақтісті (малая белозубка), ұсақ бұрғылау тісті (бурозубка-крошка), кәдімгі кутора (обыкновенная кутора).

Төменгі қатар: европа көртышқаны (европейский крот), жұлдызтұмсықты көртышқан (крот-звездорыл), жұпар тышқан (выхухоль)

II. Қолқанаттылар немесе жарқанаттылар отряды (Chiroptera blumenbach, 1779).

Қолқанаттылар – Арктика және Антрактида құрлықтарынан басқа жерлерде кеңірек таралған, әуеде ұшып тіршілік етуге бірден-бір бейімделген сүтқоректілердің өкілділері. Бұл отрядтың көптеген өкілдерінің ғылым үшін маңызы зор, ал кейбіреулері жұқпалы аурулар таратуға қатысуы мүмкін, мысалы қостісті жарқанат – кожай двухцветный (Vespertilio murinus Linnaeus, 1758), ал кеңқұлақ жарқанат – широкоухий складчатогуб (Tadarida teniotis Raginesgue, 1814) сирек кездесетіндіктен Қазақстанның «Қызыл кітабына» тіркелген.

Солдан оңға: жарқанаттар (летучие мыши) қанішер жарқанат (летучая мышь-вампир), үлкен жалған қанішер жарқанат (большой ложный вампир), кәдімгі қанатша (крыланы обыкновенный), балғабасты (молотоглав).

III.Кеміргіштер отряды (Rodentia bowditch, 1821).

Кеміргіштер - әр түрлі орта жағдайында тіршілік етуге бейімделген жануарлар.

Кеміргіштердің шаруашылықта алатын орны ерекше. Олардың біразы аса бағалы терісі үшін ауланса, кейбіреулері ауыл, орман шаруашылықтарының зиянкестері, әр түрлі ауруларды таратушылар болып саналады.

Қазақстанда кеміргіштер отрядының бағалы терісі үшін ауланатындарға мыналарды жатқызуға болады:

    1. кәдімгі тиін (обыкновенная белка) – Sciarus vulgaris Linnacus, 1758;

    2. дала суыры (степной сурок) – Marmotа bobas Muller, 1776;

    3. сұр суыр (серый сурок) – Marmota baibacina Kastschenko, 1899;

    4. көк суыр (сурок мензбира) – Marmota menzbieri Kaschkarov, 1925;

    5. қызыл суыр (длинохвостый сурок) – Marmota caudata Jacquemont, 1844;

    6. кәмшат (перной бобр) – Castor fiber Linnаeus, 1758;

    7. саз кәмшаты (нутрия) – Myocastor coypus Molina, 1782;

    8. алып көртышқан (гиганский слепыш) – Spalax giganteus Nehring, 1898;

    9. Алтай бұзаубасы (алтайский цокор) - Myospalax.

Кәмшат (черный бобр) – Castor fiber Linneus

IV. Қоянтәрәзділер отряды (Lagomorpha Brandt, 1855).

Бұл отряд өкілдері барлық құрлықта таралған. Кейбір түрлері кәсіптік және әуесқойлық жолмен ауланады. Қазақстанда бұл отрядтың 2 тұқымдасына (қояндар, шақылдақтар) жататын өкілдері мекендейді.

Қояндар тұқымдасынан еті, терісі мен түбіті үшін ақ қоян (Lepus timidus Linnaeus, 1758) кәсіптік жолмен ауланады, ал құм қоян (Lepus tolai Pallas, 1778) жеңіл еті үшін әуесқойлық жолмен ауланады, аталған қояндардың таралуына келетін болсақ, ақ қоян түрлі ағаштар, бұталар өскен орман, су бойындағы тоғайларды мекендейді. Негізінен ақ қоян Қазақстанда солтүстік және таулы солтүстік-шығыс аудандарда мекендейді. Әсіресе, Қостанай, Солтүстік Қазақстан, Көкшетау, Павлодар облыстарында орманды далаларында және Қарағанды, Шығыс Қазақстанның тауларында. Ал Батыс Қазақстан, Орал, Алматы облыстарында кең таралғанымен саны онша көп емес. Ал құм қояны Қазақстанның Батыс, Оңтүстік, Шығыс аймақтарында таралған. Сексеуіл, қоянсүйек, теріскен және басқа бұталар өскен құмды жерлерде, ши, жыңғыл, шеңгел өскен тоғайларда, өзен, көл маңында, шалғындықтарда, ағаш, бұта өскен тау жоталарында мекендейді.

Қоянтәрәзділер отряды Орқоян

(Lagomorpha Brandt) Ақ қоян