Құрылыстық өнеркәсіптік материалдар және құрылыс өндірісінің еңбек гигиенасы

Құрылыстық материалдар

Құрылыстық өнеркәсіптік материалдар еліміздің материалдық-техникалық базасын жасауда, халқымыздың өмірінде мәдениет деңгейін қамтамасыз етеді.

Қазіргі кездегі құрылыс қарқынының дамуы,құрлыс материалдарын шығару,өсудің абсолютті өнімдерін арттыру үлкен күрес мәселесі.

Біздің елімізде цемент өндіру,құрылыстық известь,темірбетон жинау,асбесті-цемент өнімдерін және терезелік шыны щығару үлкен орын алады.

Құрылыс материалдарынын қоданыс аясы,кәдімгі шикізат және технологиялық тәсілдермен алынуда. Қүрылыс материалдарының технологиялық белгілер мынадай негізгі топтарға бөлінеді:тасты табиғи материалдар жеке шығарылатын өнімдер(тас,плита), бос материалдар (құм,гравийщебень);неорганикалық өрме материалдар-табиғи шикізат өртенетіп алынатын өнім,одан олар майдаланатындар;керамикалық материалдар және өнімдері; теплозиялық және акустикалық материалдар және өнімдері;органикалық өріледі заттар жіне өнімдері;жабындық гидрозалиялық материалдар; пластмасалық құрылыс материалдары;лакты бояғыш материалдар;металдық материалдар;орман материалдары.

Қазіргі замаңғы құрылыс материалдарының даму кезеңдері интенсификациялық үдерістер технологиясы,кешенді механикаландырылған және автоматтандырылған өндірістер.

Цемент өндірісі

Цемент - гидравликалық (ылғалды ортада қатайатын) бырыстырылған минералды материал,сумен қосылғаньтасты күйге көшеді.Әртүрлі цементтерді шикізаттан дайындайды,химиялық құрамы жағынан бір-бірінен ажыратылады: портландцемент, пуццоланды,мергальды (бос,құмтәрізді) саз жынысты және құрамын тұз етуші қосындылар (шлак,гипс,боксит,және т.б.)дан тұрады.

Зауытта цемент шикі затына майдаланады,тартады және араластырады.Цемент үшін қоспалар құрғақ немесе ылғалдау әдісімен дайындалады.Ылғалдық әдісте жұқа майдаланған шикізат қоспасы сумен шихтада дайындалады,ол майдаланған құрғақ порошок одан ары шахтада пешке беріледі,онда 1300-1400̊С де күйдіріледі,булану аймағынан өтіп,кальций қосылады және пісіреді,қатты түйіршік алынады.Алынған клинкер қоймаға жіберіледі,одан суынған соң минералдық қоспа енгізіп ауада өндірістің орындарында цементті диірменге ұн сияқты тартылып дайын цемент шығады.

Еңбек жағдайы. Цемент өндірісінде ортада негізгі қолайсыз фактор шикізат шаңы,гигиеналық талаптарды сақтамаудан 1м³ ауада,ондаған жүздеген миллиграмға цехтағы ұнтақтарға дейін максималды түрде ауытқиды. Цемент цех өндірісінде,20 дан 80%-ға дейін тұнған шаңда кремнийдің қос тотығы зауыттағы өңдеулі құрмамына байланысты,қоспа жіне негізгі шикізат 3,2% пуццоланды 67%-ға дейін қышқылға төзімді цемент болады.

Алты валентті хром ерітіндісі шаң құрамына енеді,оның құрамы С₂ О₃

-тің есебінен 0,004-тен 0,008 мг/м³ дейін ауытқиды.Цемент шикізаты хромдық қосылыспен енуі мүмкін,сонымен отқа төзімді төселген кірпішті футеровкалы күйдірілетін пеште,құрамында С₂ О3 FeO болады.Осы соңғысы жоғары температурада алтывалентті қосылысқа айналады,ал кірпіштің үгітілуінен цементтің полуфабрикатымен –клинкері дайын цементке түседі.

Өндірістік цех микроклиматы сәулелік жылумен қыздырылады,оның көзі болып табылатын сыртқы беттік қондырғы:пеш,құрғататын барабан,рекуператорлар.

Жұмыс кезінде жоғары жиіліктегі шудың орташа жиілігі туындайды.Шикізат цехында машина диірмен майдалағыш жұмыс кезінде орташа жоғары жиіліктегі гүрсілдер туындайды.

Шудың дыбыстық деңгейі 90-110 дБА жетеді. Күйдіру цехында шудың негізгі көзі газ ағыны,ол қысыммен айналса пешке берілгенде болады.Пештің бас бөлігінің айналуы жұмыс алаңында,дыбыс деңгейі 110-120дБА жетеді. Диірмен цехында,цементті диірменнің жұмыс жіне шудың редукторындағы дыбыс деңгейі 100дБА,оның максимумдық дыбыстық энергия жиілігі 800ден 1200 Гц жетеді.

Цемент зауыттарындағы кәсіби аурулардың таралатыны тері,пневмакониоз және ету нервісінің невриті кең таралған.Тері ауруына себепкерлер-хром,кобальт,сирек никель цемент құрамында қоспа түріндее болуы мүмкін.Кәсіби аурулардан тыныс мүшелерінің ауруы созылмалы және демікпелер.

Темір бетонды өнімдер мен бетон өндірісі

Бетон - құрлыстық таста материалдардың жасанды түрі,ұтымды таңдалған өрімді материалдық қоспа нәтижесінде және инертті толтырымдар-құм,гравия,щебень т.б. қатаяды.

Өрімді материалдар түрінің өзі цементті,силикатты,гипсті,полумербетондар,олар әртүрлі цементтерден дайындалады.Силикаттар негізгі известь,полимербетондар-оның негізі синтетикалық смола (полиэфирлі,эноксидті,карболидті және т.б.)онда қатты ( құм,гравий,щебень) және жасанды уақ тесіктермен (керамит,аглонорит,термозит) жабылады.Соңғы кездерде кеңінен,бетонға химиялық қоспалар: кальций хлориді,кремний,органикалық сұйықтық,синтетикалық полимерлі қоспа-супрапластификатор қосылады.

Бетондарды дайындау,үлкен бетондық зауыттардағы бетбарастырғыш цехтарда іске асырылады,онда жүйелі түрде дайындау және мөлшерленуі жартылай автоматты таразыда және бетонараластырғыш қондырғыларға тиеді,онда материалдармен сумен араластырылады.Бетонның негізгі массасы темірбетондық өнімдер өндірілуі жүреді.

Темірбетон - қоршалған болатты арматура темірбетонды өнімдердің өндірістік технологиясына бетонды араластырғыштар алу,дәлдік әдістермен арматура дайындау,өнімдерді қалыптастыру,өнімдерді жылы ылғалдылықпе өңдеу.

Қалыптастыру шаралары құрамында:жинау және форманы майлау,арматураны қондыру және тетіктерді отырғызу, қағу формада аралас бетонды тығыздау,жылулы ылғалды өңдеуден соң дайын өнімдерді қыздыру.

Бетонараластырғыш әртүрлі тығыздау әдісі дірілді қолдану кең таралған қолданыста.Дірілдік алаңда өнімді қалыптастыру әрекеті немесе оны бетімен тереңдігімен жне төбесінде вибратор қолданылады.Соңғы кездерде төменгі жиіліктегі ассихронды тербелістер және бетон араластырғыштарды соққылау әдісі қолданылады,ол энергияны үнемдеуге жұмысшыларға діріл әсерінің қауіпсіздігін қамтамасыз етеді.Сонымен қатар бетон өнімдерін: құйма әдісі;центифугалы престеу әдістерін қолдану дамып келеді.Жылдам бекіген бетон қалыптасқан соң, жылумен ылғалдау әдісінде буландыру,автоклавтау немесе электрлі қыздырады.Темірбетон өнімдерінің стендті,касеталы,ағындық агрегат жіне ағынды конвейрлі бірнеше әдістермен әске асырылады.Темірбетонды жинастыру өндірісі стендті соқбалы үдерістер,қозғалмайтын стендті формада орындалады.

Бетон өнімдеріне алынғанға дейін,оның беріктілігі сол орында қалады, жеке шараларда жүйелі түрде бір формадан екіншісіне ауыстырылады.Әртүрлілік стендтеу касетті әдіспен бірнеше өнімдер дайындалады,ол тік формалы-касет.

Арнаулы жұмыс орнына,аңын-агрегатты тәсілмен қалыптард ауыстырып салу шаралары орындалады.Осындай әдіс жоғарғы деңгейлі механикаландыру үдерісі жіберіледі.Ағынды агрегатты конвейерлі темірбетон өнімдерінің өндірістік үдерісінің сипатынан,ал максималды бөлшектеу шаралары мен ағындық линиялар қозғалысының мәжбүллеу ритмінен ерекше.

Еңбек жағдайы . Темірбетонды өнім өндірісіндегі негізгі зияндылық ол шу,діріл,қолайсыз микроклимат және жұмыс аймағындағы шаңмен ( цементті,силикатты,металдық)ластануы, сондай-ақ пісірудегі аэрозоль және аралас зиянды заттар құрамы алдын-ала кесілген материалдар олар сапалы өрмелі толбырлау

Темірбетонды өнімдеріндегі шаң сипатына жоғары дисперсті бөлшектер (70-97,5% дан шаң бөлшектерінің көлемі 5 мк дейін) сонымен қатар кремний қос тотығы ( 20 дан 70%ға дейін) болады. Бөлшектеу,елеу,тасымалдау,төгілмелі материалдарды тиеу кезіндегі шараларда шаң бөлінеді.

Арматура цехтарында темірдің тот қақтарынан механикаландыру кезінде жіне тазалау үдерістерде шаң бөлінеді.

Зиянды химиялық заттар (синтетикалық смоланың мономерлері,қатайтып және жасты фикатормен буынада) синтетикалық смоланы қолданғанда бетонға қоспа жіне майлау формаларында шығарылады.

Қолдан жұмыс істеуде терідегі зиянды заттардың жіне шаңның жанасуы болады.

Жылытылмайтын көлік-шикізат цехында,шикізат қоймасында микроклимат ауа райы жағдайына байланысты.

Қалыптандыру цехында температура мен ылғалды ауа қатаюкамераларының жұмысшы орындарында жақын орналасуымен анықталады,өйткені өнімдерді түсіру,тиеу кезінде –жылу және ылғал болудың көзі.

Цехтардағы шу,үздіксіз агрегат қондырғылары ( шар диірмені,прокат станы,бетонараластырғыш қондырғылар)біртекті тұрақты алып жүру сипаты.

Цехтардағы шу режиміғ штамп жіне престердің үзілісті әсеріғол біртекті импульсті сипатта қалыптандыру цехында,ұондырғылардың 2-4 одан да көп діріл алаңдарында шу біртекті уақытына қарай бірден тербелу деңгеймен айырылады.

Дірілдің діріл қалыптастыру үдерісі серпімділікте сұйық бетонда жеңіл таралады, ол жұмыс орнына немесе қол жұмысты сайсанда берілуі мүмкін. Діріл параметрлері виброгрегаттардың дірілдің сапасы және токсикалық күйіне байланысты.

Бетон мен темір бетон зауыттар жұмыскерлер арасында кәсіби аурулардың түрі болуы мүмкін,кәсіби дерматоз және пневмокониоз,ал қалыптаушы бетоншыларда-дірілдік аурулар,есту нервісінің невриті

Асбесті өнімдер өндірісі

Асбестоцемент - жасанды материалдар,ол біртекті цемент материалдарының қатаюынан асбест пен бетоннан шығады.Асбестен қабырға,жабындылық (шифер) өнімдері,труба,электроизолияциялық таңбалар шығады.

Асбестцемент өндірісіндегі шикізат материалдары-асбест,цемент,су,бояғыштар.Асбест талшықты құрылысты материалдар,өте жіңішке серпімді талшық.Ал бояғыш заттары темірлі сутек,охра,хром тотығы,ультра марин т.б.

Асбестцемент өндірісі дайындалатын және фабрикациялық бөлімдерден тұрады.

Асбестің дайындау бөлімінде,асбест расиушка,алдымен жүрмелік,содан соң турбулентті сұйық ағыны (гидропушитель) немесе ауада (дезинтегратор). Одан соң асбест арнаулы аппараттарда (галендаханеме немесе турбоалаластырғыш) цементпен,сумен,бояғыштармен араласады.

Фабрикациялық бөлімде асбестцемент сузпензиясымен сүзіледі;қалыпты өнімдер дапрақты-трубоформобты машиналарда өндіріледі. Полуфабрикаттар арнаулы камерада қатайған соң өндірісте жиналады,іріктеледі және механикалық өңдеуден өтеді.

Асбестцемент өнімдерін негізгі дайындау үдерісі кешенді механикаландырылған: басқарылуымен іске асырылуы оқшауланбаған пультте алыстан іске асырылады. Механикаландырудың жетілмеуі себепті, кейбір жұмыстары қолмен істеледі.Жұмыстың ең ауыры

Еңбек жағдайы. Асбестоцемент өндірісіндегі негізгі қолайсыз факторлары-шамадан тыс ауаның шаңдануы өнім материалдарының сұйықтықпен жанасуы,соның ішіндегі сілтілі алтывалентті хром қосылыстары,метеорологиялық қолайсыз жағдайлар,механикалық бөлімдердегі ауа ортасымен араласқан майлы аэрозольдер,қарқынды шу.

Шаңның асбест пен цементке оның концентрациясы қолмен тиеу жұмыстарына қатынасқан жұмысшыларға әсері,асбест пен цементтің мөлщері (дозировка) әсері,тіпті қайрау,жону кезіндегі токарь станоктардан құрғақ шыққан өнімдерде ерекше әсер етеді.

Өндірістің негізгі цехтарында ауа температурасымен салыстырмалы ылғалдылық метеорологиялық жағдайымен қосылып қолайсыздық туғызады.

Трубофеормевкалы машиналармен жұмыс істеудегі туатын шудың дыбыс деңгейі 95дБА дейін дыбыстық энергиялық жиілігі 200-2500 Гц ке дейін.

Ұзақ уақыт жұмыс істеуде жұмысшыларға асбест құрамды шаң,жоғарғы тыныс жолдарына тудыратын аурулар-созылмалы бронхит,асбестоз және бөлшек плеврит сияқты плевралық өзгеріс кальцификат. Сонымен бірге соңғы жазбалық сипаттамаларда терінің кәсіби аурулары асбесті сүйел, тіпті асбесттен туатын онкологиялық қауіптің көптеген түрлеріде кездеседі.

Керамикалық өнімдер өндірісі

Құрылыстық керамика - күйген тастәрізді күйінде саз немесе аралас қосынды минералдар.Оның саналы шикізаты керамикалық өнімдер өндірісінде әртүрлі саздармен оның қосындыларын (кварц,дала шпаты,пегматит,шормот)алады кірпіштің және басқа әртүрлі керамикалық өнімдердің дайындалу әдістері көптүрлі,бірақ көп жағдайда оның құрамына мынадай үдерістер кіреді:шикізатты шығару, шикізат араласқан өңдеуі мен құрамын қаліптендіру немесе пресстеу,кептіру және күйдіру.

Сазды шығару,қазіргі кезі толық механикаландырылған.Олар экскаватор басқа механизмді машиналар көмегімен өндіріледі. Керамикалық өнімдерді дайындаудың 3 түрлі әдісі бар:сазды пластикамен өңдеу және жылжымалы ылғалды майдалау (тарту);сазды порошоктар дайындау және саз ұнтағын кептіру; ұнталған ылғал сулы сазды араластыру.

Штамповка әдісімен өнімді қаліпке келтіру арнаулы престе және формалы гипсті каліптеу.Қатты сұйық отынмен формовкадасы соң,өнімді қаліпке келтіру немесе туннелді кептіргішке салу,

Ең соңғы жұмыс өнімді 850-1350 ̊С температурада күйдіру.Туннелдік пештер тек үздіксіз күйдіру тиімді көп кеі таралған санаулы электрлі,таспалы және көп каналды пештер.

Еңбек жағдайы. Құрылыстық керамикалық өндірісте өнеркәсібінде,өндіріске негізгі қолайсыздықтар: шамоттың (саздан жасал5ан бұйым)сауа шаңымен ластануы,жоғары температура және инфрақызылды сәулеленуі;қарқынды шу,қол жұмысына байланысты денеде түсетін ауыртпалық.

Ауаның шаңмен ластануы барлық өндірістік шаралардың үдерісінде,әсіресе шикізат өнімдерін шығаруда (майдалау,үгіт,елеу). Шаң 1м³ ондаған,жүздеген миллиграмм концентрацияда болуы мүмкін. Зауыттағы ауа шаңының ластануы себебі: құрал-жабдықтардың қымталып жабылмауы (ұнтақтағыш,диірмендік, эеванттар,бункелердің):дұрыс оларды пайдаланылмауынан порошок,ұнтақтардың шашылуы,құлап кетуі;жабдықтардың өте жоғары қысымда жұмыс істеуі.Шаң түзілуде,әрине қолмен орындалатын жұмыстардың тиеу түсіруде ауыр болуы.Саз шаңы және шомор өз мөлшерінде 67-70% болуы,1 ден 20 % ке дейін ,кейде 30-40% бос кремнийдің қос тотығының болуы,шаң жоғары дисперстілігінен сипатталады. Керамикалық қос тотығының болуы,отынның толық жанып кетпеуі оның құрамында көміртегінің қос тотығы,күкірт газының болуы.Негізгі өндірістік қызған цехтардағы радиациялық жылудың ба болуы микроклимат жалпы дайындау,пайдалану цехтардағы жабдықтардың жұмысында шу туады,ол өз құрамына қарай жоғарғы орта,төменгі жиілікте болады. Кейбір жеке жұмыс орындары бөлшектеу,диірмендердегі шу рұхсат ерілген деңгейден асып кетеді.

Табиғи радионуклидтер құрамының көп болуы,ол жергілікті шикізат өнімдерін қолданудан оның радиоактивтілігі жоғары.Кірпіштің радиоактивтілігі К-40-мен анықталады,концентрациясы 3,5 Бк/кг.

Өндіріс көрсеткіштері бойынша жоғарғы деңгейлік аурушаңдық шеткі аурушаңдық шеткі нерв жүйкелеріндеғ тірек-қимыл аппараттарында, тыныс алу мүшелерінде. Өндірістегі мүмкін болатын жағдайларда тыныс мүшелерінің кәсіби аурулары.