Жұмысшылардың аурушаңдығы

Медициналық тексерулер кезінде көбіне тыныс алу мүшелерінің, ас қорыту, жүрек-қан тамыр жүйелерінің аурулары жиі кездеседі. Олардың пайыздық көрсеткіштері жұмыс өтілі өскен сайын өседі. Мыс балқыту өндірісінде жұмыс істейтін жұмысшы әйелдерде гинекологиялық аурулар, жүктілік пен босану кезінде ақаулар жиі анықталады.

Жұмыс жағдайын сауықтыру шаралары

1.Технологиялық:

• балқытудың автогенді тәсілдеріне өту (оттекті-жалынды, т.б.);

• электрлік балқытуға көшу;

• балқыту пештеріндегі қол еңбегін талап ететін шараларды механикаландыру;

• шлак тесігін ашуды, шпуралық саңылауды жабуды, құю машиналарынан анодты алуды механикаландыру - желобтарды қатқан конвертерлік шлактан тазалау үшін қажет жабдықтарды орнату.

2.Санитарлық-техникалық:

• электротермиялық пештердің үстінен тиімді механикалық желдетуді қарастыру;

• крандардың кабиналарын қымтау, ауаны конденционерлеу;

• жұмыс аймағында қымтаулы бақылау кабинасын, демалыс бөлмесін жасау, онда қолайлы шағын климатты қарастыру.

3. Емдік-профилактикалық;

• алдын ала және кезеңді медициналық бақылауды ұйымдастыру;

• қолайлы жұмыс пен демалыс тәртібін ұйымдастыру.

Машина жасаудағы еңбек гигиенасы

Машина жасаудағы еңбек гигиенасына біздің еліміз де дамыған елдермен қатар қосылуы керек. Ол үшін өнеркәсібі дамыған заманға сай , прогрессивті жетілген өндірістер керек, жаңа инновациялық технологиясы алдыңғы қатардағы үздік елге айналу болып саналады.

2000 жылдардан соң машина жасауда алдын орайтын халық шаруашылығында прогрессивті техникалық ел болуы керек, және тез қарқынды , тез дамитын сьаноктар құрылысы, есептеу техникалық өндіріс,прибор жасау электротехникалық және электронды өндіріс салалары болуы керек.

Машина жасау өндірісі, өндіріс құралдырды жасайды, сондықтан оның техникалық қайта құрылу базасы болуы керек және оны қайта жарақтандыру елімздегі барлық өндірістерде және оны еңбек жағдайына анықтап халық шаруашылығының барлық салаларына енгізу керек.

Машина жасау цехтарындағы негізгі мекемелер, олар дайндау немесе « Ыстық цехтар(құю,ұсталық үлгілік,термиялық) және суық(механикалық құраушы) цехтар болып табылады. Мысалы, кеме жасауда- электрлі дәнекерлеуші іс шаралар; ұшақтар жасауда-тойтарып жамау; ауыр және көлік тасымалдайтын машиналар жасау құрылысында қуатты дамыған құю , ұсьалық т.б. цехтар болуы қажет.

Құю цехы

Металлдарды өңдеуде технологиялық үдерістер ішінде әртүрлі іс шаралар және құю цехтарындағы еңбек жағдайы өте күрделі, көлемді еңбек. Бұл ең басты мәселе, құю цехтарындағы өндірістік технологиялық үдерістер мәні құйылып балқытылған металдан істеп шығарылған тұрақты емес басымырақ жердегі формасы және тұрақты формалы металлдардан шыққан материалдар, металл түрлеріне қарай шойын, болат түсті құймалар.

Құю өндірісіндегі негізгі үдерістер: құймаға арналған материалдарды дайындау,пештерді толтыру,метал құймасын,құймадан шыққан металды қаріпке келтіру, форма беріп істеп шығарылғандарын тазалау,тегістеу. Оған параллель формалық материалдардан форма дайындайды және негізгі желі жасайды. Металды құю, құю пештерінде өндіріледі: шойын вагранкада ( шихталық пеш); болат электродоғалы пеште; түсті металдар олардың құймасы электро пештерден құйылып жасалады.

Қазіргі құю өндірісіндегі технология шойын құюдың 3/2 бөлігі жер формасын, қалғандары прогрессивті технология әдісімен құйылған модельде, құйма қабықшалы формада құю орталыққа тепкіш құймамен қысыммен жасалады.

Жер формалы дайындалу формалы қоспалардан алынады. Оның материалдары жанған топырақ,саз,көмір, олардың бәрі де кептіріледі, араластарылады, себіледі.

Металдық шым, болашақ құйманың желілік моделінің қалануы, бос кеңістік айналасына тығыздап топырақты салу машиналармен орындалады. Модель алынған соң жапырақты қуыс , дайындалған болашақ формаға сай, істелінген құймаға шымды жел төселеді. Желі арнайы аралас топыраққа органикалық немесе байланыстыратын синтетикалық заттар қосады және арнаулы пештерде құрғатады. Соңында құйма кеңістіктен босау үшін желі жеңіл бұзылатын болуы керек.

Құйма цехтардың дайын формалы механикаландырылуы, формалық машина теміржол сырғымасымен құятын конвейрге жеткізіледі онда металл құйылады, шөміштің көмегімен мұны рельске береді. Осы кезеңде құйма өзінің баратын жеріне дейін суынады.

Формадан құйма босаған соң, механикалық өндіріліп дірілдік тордың сілкінуінен шығады. Осы кезде тордан топырақ түседі, одан ары қайта өңдеуге жіберіледі.

Суынған құйма қақтан, қаспақтан, қабыршақтардан тазарады. Бұл үшін ,көп жағдайда механикалық емес қол құрал саймандар пайдаланылады; ажыратқыш балға, пневмалы тегістегіш машиналар. Кейбір тетіктер ұсақ көлемді тазалау үшін қажет, ал тазалау үшін : шапшытып бөлшектегіш, электрлі жарқыл, газды жалын, электрогидравлика т.б. керек.

Қабықшалы формалы құйма гигиеналы жұмыс , оған формалық материалдар аз кетеді, яғни шаң,діріл қауіпсіздік болуы төмен. Қабықшалы формалы құйма дайындау технологиясы ол пульвербакалит немесе модельді бекітуге аралас құм қосылады. Содан соң қабыршақ 350°С температурада қатаюы үшін керек.

Көп позициялы жартылай автоматты қолдану, және автоматты қабықшалы форма алу, қол жұмысын миниммуға дейін қысқартады.

Құйма формасын дайындау және желінің үдерісін, тез кебетін құрамында шынысы бар формалы құрамды және көмір тотығын газбен үрлеуді қолданады. Осындай әдіс жылу бөлінудің көзін жояды және көміртегі тотығы мен көмірсуларын ауалық ортаны ластайды.

Өздігінен сұйық қоспалар желі дайындаудың келешегі бар әдіс. Қоспа құрамына феррохромды шлак, хром тотығы, формальдегидті мочевина формальдегид , гипс, нефелинді шлак бірігіп қосылады. Осындай техникалық үдеріс токсикалық газбен қосылып жүреді,бңрақ ол кезде жылу шығару,шу, діріл, шаң түзуді кетіреді.

Құйылған модельден нақты құйма, сстеаринді парафин моделімен құйма алады, ол үшін, әуелде арнаулы суспензияға салады, ол отқа төзімді этил селикат және басқа қоспалардан тұрады, одан соң кварц құмы себіледі, аммиак буымен кептіріледі. Стеаринді парафинді модель ары қарай балқытылады, қабыршақтары шымға салынады, шымды сазбен қоспа жан жағынан толтырылады және кварцты құм метан мен металлмен басылып құйылады. Кварцты қабыршақ суынады, металл каустикалық содамен ерітіліп ажырайды, осы кезде зиянды іс шаралар болмауы керек, яғни, жұмыс көлемі құйманы тазалауда бірден қысқартылады.

Кокилді шойын құю (металдық формаға) әдістері де прогрессивті тәсіл, онда желіні дайындау өзгеріссіз қалады.

Түсті металлургияда қысыммен құю және балқытыу арнаулы құймалы пресс машиналармен орындалады.

Барлық үдерістік жұмыстар еңбек жағдайын құю цехтарында түбегейлі жақсартуға қамту, бұл механикаландыру, тиімді желдендіру жүйесін жасау. Жаңа прогрессивті үдерістер енгізу, ол өзімен бірге жаңа өндірістік зияндылық әкеледі сол үшін ерекше гигиеналық талаптар қойылады. Жер формалы құйма дәстүрлі әдістерін қолдану кең таралған, ол жоғарыда көрсетілген қолайсыздық факторлар солардың көзі.

Жер формасын дайындау және желі қоспасы шым формасы, құймв шығару және оны тазалау пештері отқа төзімді төсемдерде жөндеу, шаң түзілуінің әрекетіне ұшырау. Шаңдағы кремнийдің қос тотығының құрамы 20-30 % жетеді. Шаңның ең көп концентрациясы 1 м ³та ондаған мг формалы қоспа дайындағанда, құйма шығарумен тазалауда болады.

Құю цехы ауасы металлды балқытуда, желі дайындауда, шөмішті кептіруде т.б. үдерістер кезінде болады. Көміртегінің қос тотығы негізінен отынның жануында, жер формасының органикалық заттарының жануына және желіден шығады. Пештердің сұйық,қатты отынның жұмыс істеуі күкіртті газды шығарады.

Жаңа химиялық материалдарды пайдаланғанда және өндірістік формалы әдістерде, токсикалық заттар спектрі, құю цехтары орындарында кең көлемде жүреді.

Қабықтану формасындағы металл құю үдерісі құйма айдалғанда және перролизбен бекітілгенде жүреді. Бұл кезде фенол булары, көміртегінің қос тотығы бірге деструкциялы өнімдер акролейн, ароматты полициклды көмірсулары оның ішінде бензопиринде шығады.

Құйма формаларын алуда СО₂-көмегімен құю өндірісіндегі үдерісте- егер технологиылық, санитарлық, гигиеналық талаптар бұзылғанда жұмыс аймағында СО_{2 ,}3-5 есе көбейеді, өте теріс әсер береді, жұмысшыларға да зиянды.

Хром және хром тотығы бар қоспа ретінде пайдалану, желі өндірісінде және өздігінен қататын сұйық қоспа сұйық ортада хроммен қосылып, аллергиялық қасиет білдіреді. Құйма осыдан әрі пеннополистерол моделіннде стирол және деструкция өнімін шығарады.

Лигирленген болат құйма мен балқуында, балқу цехтары ауасына марганец,хром, никель, селен, қорғасын басқа да қосылыстар,ал түсті металлдар балқуында мыс қосындылары, мырыш, қорғасын, магний, берилий т.б. шығады.

М е т е о р о л о г и я л ы қ ж а ғ д а й.Қоңыржай климат жағдайында конвертірлі құюда, ауа температурасы ыстық күндері жұмыс орындарында жоғары көтерілуі мүмкін, болат пісіретіндер, құюшыларда 35-38°С цельсий ал формовка жасаушыларда (қалыпқа келтіретіндер)- 30-35°С. Инфрақызыл сәулелену жұмыс орындарында металл шығару кезінде, вагранщиктер (шойын түсті метал балқытатындар) және болат пісіретіндер де 3,3 КВт/м²-қа жетеді. Жылулық сәулелер деңгейнің жоғары болуы құюшылар мен шығарушыларда температура тәуелсіз қоршауға қарамастан тіркелетіні анық.

Д і р і л – құю өндірісіндегі қолайсыз фактордың бірі жергілікті дірілмдің әсері формовщиктерде, құйма кесушілер жалпы діріл зімпарашыларда (наждащник).

Ірі көлемді құймалар кесу іс шараларында үлкен қауіптілік болады. Жұмысшылар алаңында орындалатын жұмыстар өте күшті қол күшін қажет етеді, тұрақты кейіп болуы керек, ол мерзімнің суық кезінде ауаның төменгі температурасында осының барлығында қолайсыздық әсердің болуы сол кездегі дірілге байланысты. Діріл параметрі әдеттегідей шектеулі деңгейден тең спектрлі диапозоннан асады. Дірілмен науқастантындар арасында құйма кесетіндердегі көрсеткіштер кәсіби топтарында абсолютті және салыстырмалы түрде болады.Аздаған түрлі майда құймаларда тазалауда зінпарашыларға берілу кезінде күшті көбейетін рычакты басқаруда адамның жанбасына күш түсіріледі. Осы уақытта діріл тек басқару рөліне ғана емес денеге,аяққа діріл қабылданады, сөйтіп қосыла отырып қызметтік бұзылыстар тудырады.

Ш у. Құю цехтарындағы қаліпке шу негізгі фактор, ол шымдарды сіліккенде пневматикалық саймандармен құйма тазалауда үрлеуде, зімпәр қабырғаларында , үрлегенде, тордан түсіргенде әсері болады. Шудың қарқынды деңгейі 100-110 дБА-ға жетуі мүмкін. Спектриальды құрамында жоғарғы жиіліктегі шу басымырақ.

Желінің электрогидравликамен құйманы шығару разряды жоғарғы жиіліктегі шу деңгейі 120-130 дБА нормалық деңгейден түсірілу үшін шудан қорғану кешенін салу керек.

Сауықтыру шаралары. Жоспарлы архитектуралық шешім өндірістік учаскелерде максимальды бөліністер (жерді дайындау қаліпке келтіру, балқыту, құю шым шығару құйманы тазарту). Осының бәрі қолайсыз факторлардың өндірістегі алдын алуы: жұмыс орындардағы шаң, газ, артық жылу, ыстық өндіріс орындарында металды балқыту және құюда аэрациямен жабдықталуы керек.

Еңбек жағдайын түпкілікті жақсарту құю өндірісін орталықтандыруға ірілендіруге мүмкіндік туғызады. Жаңадан құрылған мекемелерде, қайта жаңартылған құю цехтарында құдың ағынды әдістері, кешенді механикаландыру, жер орындауын дайындау(майдалау,мөлшерлеу,араластыру); сусымалы материалдарды пневмокөліктерде пайдаланып араластыру; автоматты қаліп машиналарын қолдану; желілі электрогидравликаны орнату , газ жалынымен құю кескіштерді алмастыру,т.б. қазіргі қолданатын әдістерді пайдалану.

Құйманы тазалаудағы зиянды еңбек жағдайы еңбектің қиындығын жеңілдетуде, құюдың прогрессивті технологиылық үдерісітерін енгізуге әрекет ету, ол қабықтандыу,балқыту моделі, кокілді құю ,қысыммен құю т.б. жұмыстарды ендіру.

Ауа ортасына қажетті параметрлері бар тиімді желдеткіштерді ұйымдастыру. Шаңы көп түзілетін учаскелерде сорғыш желдеткіштерді пайдалану. Ауа құрамын біртіндеп балқыту пештерін электрожылытқыштармен ауыстыру. Артықтау емес шаң түзілуін ұйымдастыруда ағнды соратын желдеткіштерді орналастыру. Балқыту пештеріндегі жұмыс орындарында ағынды желдеткіштермен жарақтандыру.

Құю әдәсән қолдануда оның құрамына зиянды химиялық заттар қалып материалдарын енеді, нәтижеде химиялық қосылыстар түзіледі. Ол үшін арнаулы шаралар : ерекше агрессивті қоспалар дайындайды, герметикалық қондырғыларға оқшауланған бөлмелерде жүргізеді, ол шараларды механикаландыру керек. Құю орындарында тиімді жабдықтар болуы керек және жалпылама ауысымды желдеткіштер болады. Арнаулы хаттамалары рольганхтармен (жабылуы қажет, онда суынған метал формалары болады). Қаптама ауа ластануын төмендетеді, артық жылу шығаруды жылу сәулеленуіне тосқауыл болады. Ал инфрақызыл сәулеленуден қорғау үшін жылу изоляциялық қыздыру агрегаты; қалқан, сәулелену тонын ағарту көздерімен бояиды; пештерді толтыру үдерісін механикаландырады; ұзын сабы бар арнаулы саймандарды пайдаанылады; арнаулы киімдер және ЖСҚ (көзілдірік қалқандар) болуы керек.

Зиянды діріл әрекеттерінен жұмысшыларды қорғау , қауіпсіздік әдістерін механикаландырылған дірілдік саймандар пайдаланылады: дірілдік басатын құрылғылар пайдалану, сайманддардың техникалық жай күйін бағалау, еңбек және демалу режимін ұстау, медициналық жұмыс орындарында алдын алу шараларын өткізу (УФ сәуле,массаж,гидропроцедура , витаминмен қамтамасыз ету,т.б.). Осыған байланысты құйма суыту арқылы діріл ауруларын өршітпеу, бөлмелерде қол жұмыс атқарылатын орындарды механикаландыру, жылыту, сұйытылған ауаны сұйық мезгілдерде жылыту.

Су деңгейлерән төмендету және шуды өшіру, шу жұтатын іс шараларды пайдалану, мүмкіндігінше жұмыс орындарын оқшаулау, шу агрегаттарын тұрақты бақылауда ұстау.

Пресстік-ұсталық цехтар

Ұсталық - пресс цех өндірісінде құйма белгілі температурада алдын ала қыздырылған металдар динамикалық (соғу штамповка) және қысымды статикалық (пресстеу) әдісі жүргізіледі.

Метал өндірісіндегі қыздыру немес жлектр пештеріндегі өңдеуде балға көмегімен штамбтау , пресс жүргізіледі.

Еңбек жағдайы пештің констукциясымен анықталады, ол өндіріс үдерісінің механикаландыру дәрежесіне байланысты. Ұста жұмысының сипатына қарай қыздырыну микроклиматына байланысты. Жылу бөлінудің көлемі әр түрлі шекте ауытқиды. Ауа температурасы жылы мезгілде жұмыс орындарында 8-10 °С нормадан жоғары болады. Сәулелену жылу қарқындылығы ашық пештерде жоғары , ал соғу орындарында төмен. Пештердің қыздырылу орны дұрыс болмаса, цех ауданы жұмыс істеуге қолайсыз кезеңде,ондағы жұмыс істейтіндердің балға немесе прес инфрақызыл сәулеленуі жан жақты, жылу қапшығы болады. Ондай жағдайда жұмысшылардың организмінің термореттегіштік артық ауыртпалығы түседі. Ұстаның еңбегі ортадағы жұмысқа кім жоғары, өйткені анықталған температурада металл иілімді, ол иілімділік суыну қасиетін жоғалтады.

Микроклиматтық ерекше жағдай көпір краны кабиналарында , егер жылу одан оқшауланбаса және конденсерлер қолданбаса қолайсыз. Екі қатарлы құрал жабдық орналасқан болса, кабинадағы жылу пештері жоғары болады, ондағы температура 40 °С-тан көп болып кетеді. Ал бір қатарлы құрал жабдықтардың температурасы төмен 37 °С.

Кабинаның қабырғасы,едені 40°С-ға дейін қызады, кейде 50 °с болып, екінші жылу көзіне айналады. Осындай температуралық жағдай конвекциялы жолмен бөліп шығаруды қиындатады, сөйтіп организмнің жылу реттегіштігін бірден шамадан тыс арттырады.

Пеште сұйық немесе қаты отынды пайдалануда жұмыс орны түтіндермен ластанады, күйе болады, көмірқышқылы, күкірт қышқылы газдары шығады, ауа алмасу жеткіліксіз немесе тиімсіз болса , шектену деңгейден асады. Газ бен түтін құрамында күйе бенз(а)пирен болады.

Балғамен соғу және штамбтауда соққыдан шу қарқындылығы импульсі 95-125 дБА .

Мұндай машиналар жұмыс орындарында діріл тудырады, шамадан тыс деңгейден асып кетеді. Шу мен діріл қарқындылығы ұсталық пресс құрал жабдықтарының қуаттылығы және архитектуралық құрылыстық ерекшелік, цехтарға тікелей байланысты.

Ұсталық цехтардағы кәсіби аурулар ішінде, есту нервінің невриті кездеседі.

Сауықтыру шаралары .Ұсталық-пресс цехтарындағы архитектуралық жоспарлау шешімі ,бір қатар жұмыс орындарында құрал жабдықтармен қамтылуы қажет, сонда радиациялық жағдайдың жақсаруы және дұрас ауа алмасуы, ауа алмасуды ұйымдастыруды тиімді пайдалану есебінен қол жеткізіледі. Сұйық , қатты отынды пештерде газ , электроэнергиясымен ауыстыру соған қол жеткізу, түтін шығармаитын майда қыздыру штамповканы суық мезгілдің барлығында да қолданады. Осымен бірге қалыпты микроклимат бүкіл жылу қорғауда қолданады. Жылу бөлінуді пештер қабырғаларында жылу, оқшаулануын пайдаланылады. Ең тиімділікке қол жеткізу хаттамаларды сумен суыту және пештер жабылмаларын және тиелмелі өткелдерінде, тесігінде ілмеде, қондырғылар болуы керек.

Операторлардың жұмыс орнының қалқанмен сәулелену көзін қоршау. Тіпті тиімді қалқан екі қабырғалы жылу жететін қораптар болуы керек. Міндетті түрде жабдықтардың ауалы душы болуы, жылу берудің ең тиімді құралы. Ауа душ қондырғылары тұрақты, алдын ала ауа ағынын және қозғалысын өңдейді.

Жылудың табиғи шығарылуын қамту, ол жергілікті сорғыштармен жабдықтау, механикалық ауатартқыштарының болуы. Бұлай істеу конвекциялық жылумен бірге газдарды да шығару.

Қызынуды алдын ала ескерту, қол жұмысымен істелетін ауыр көлемді жұмыстарды жою, ондай үдерістер : машиналарды пайдалану, металдарды пештен ұсталық жабдықтарына беру, арба, монорельс көліктерге жеткізу.

Қондырғы жабдықтарының шөмішті, штамповкалы престерге арнайы дірілід оқшаулайтын іргесіне орнату, шу мен дірілді төмендетуге арналған.

Преске дыбыс изоляциялы қаптамасымен жабдықтау,дыбыс өшіретін материалда 8-12 дБА шуды төмендетеді. Осымен қатар шу өшіретін қалқандар мен тасаланатын құралдарды орнатады.

Ұсталық-прес цехтарын оазиспен жабдықтайды және демалу бөлмелерге радиациялық суытқыштар орнатады, жұмыс орындарыда су себелегіш, душ қондырғылары қойылу керек.

Кабиналардағы микроклиматты жақсарту қорғанышты жылу оқшаулағыш және конденционерлнр болуы керек.

Жұмысшылардың жеке қорғаныс құралдары инфрақызыл сәулеленуден қорғайды және олардың шығу көздерінен сақтайды, сонымен бірге уүннен қоғанатын сүзгілі көзілдіріктерді пайдалану керек.

Термиялық цехтар

Термиялық өңдеу металдарға өң беру, олардың физикалық химиялық қасиеттері-қаттылығын, тұтқырлығын,серпінділігін,электроөткізгіштігін т.б. беру үшін, қыздыру жолымен белгілі температураға дейін (450-ден 1300°С-қа дейін) және сонымен бірге белгілі ортадан суыту керек. Термиялық металды шыңдау, босату, қажыту, сығу деп ажыратады. Қажетіне қарай металдың жоғарғы қбатына қосымша химиялқ элементтер : көміртегі (цементтеу), азот (азоттау), зиянды қосылыстарды ендіру.

Балқытылған пештерде дайындалған матеиалдардың қызынуы, газ, сұйық қатты отындар және электрлі пештерде жүреді. Қызынудың бірбеткей жүруіне арнаулы ванналарға қорғасын немесе хлор барий селитра тұздарын қосып балқытады.

Ағаш көмірмен қыздыру цементациялар жүргізу көмірқышқылды сода немесе цианды қосылыстар 500 °С-де аммиакпен шапшытып жүргізіледі. Жоғарғы жиіліктегі электромагнитті өрісте тоқпен металды өңдеуде индукциялы қыздырыну да қолданылады.

Термиялық цехтағы еңбек жағдайы микроклимат күйіне қарай орындалуы қалай болса , ұсталық цехтарда да солай. Қыздыру жабдықтарының көп концентрациялығына байланысты термиялық йехтардағы ауа температурасы бекітілген нормадан артық болуы мүмкін. Салыстармалы ылғалдылық 30-60 % құрайды. Сәулелік жылуды сондай, әсіресе толтырылатын пештердегі деңгейде.

Термиялық цехтардағы жұмыс аймағы ауасы әртүрлі химиялық заттармен ластануы технологиялық өндіріспен анықталады. Сапалы көмір отынын қолдануда көп құрамды күкірт және көп күкіртті мазутта ауа ортасын күкірт газымен ластайды. Ауаға көміртегінің қос тотығы түседі, кейде оның концентрациясы артып кетуі де мүмкін.

Пирролиз өнімдері және көмірсутегі буымен, ванналарда минералды майдың бірігуі мен шыңдалып бу шығарады. Желдеткіштердің нашар істеуімен бұл заттардың концентрациясы көп болуы мүмкін.

Цементациялы өнімдерде цианит, натрий, немесе калийді пайдалану, балқытылған циан қышқылы тұздарымен ваннада цианның бөлінуі жүреді, сенімді желдеткіштер жұмс істеп тұрса цианды сутегі концентрациясы және циан тұздары жұмасшылар аймағында өз шегінен асып кетпейді.

Қорғасын ванналарында жұмыс істеу, ауа ортасы қопһрғаныс буымен ластанады( қол, киімдер). Азоттау кезде аммиакпен де ластанады.

Жоғарғы жиіліктегі метелдарды өңдеуде қалқандар жоқ болғанда, жоғарғы жиілікті электромагнитті өріс операторларға әсер етеді.

Сауықтыру шаралары. Желдеткіштерді ұтымды ұйымдастыру микроклимат нормалануымен қолжеткізіледі. Көп көлемді қыздырылған ауаны жоюдың ең қарапайым әдісі аэрациялық шамдарды пайдалану. Аэрациялануды қолдану мүмкінділігі болмағанда, артық жылуды жоюда жергілікті суыру желдеткіштерін қолданады. Онда жылу шығару көзі зонт және шахта сонымен бірге механикалық ағынды-сору желдеткіштер қолданылады.

Басқы ыстық йехтар сияқты термиялық цехтар өндірісте теплоизоляциялық жылу көзі жылу бөлінуі тиімді, жұмыс орнын қалқалай, қыздыру пештерінің терезелеріне су шымылдығы қондырғысын орнатады, жабдықтардың түсін бояйды.

Жұмысшылардың жылу алмасуын жақсарту үшін душ орнатады , ол оператор термистерге міндетті түрде. Зиянды химиялық заттардың ауалық ортаңғы ластануын ескерту үшін қажетті тосқауыл керек және басқада борттық сорғышы бар желдеткіштер міндетті түрде орнатылады. Шығарылатын ауа қорғасын буымен ластанған, цианды қосылыстармен және т.б. ластанудан шектеуші рұқсат деңгейлерін, атмосфералық шығындылардан тазалайды.

Жұмысшы аймағын қоршаған орта атмосыера буынан және көмірсуларның термиялық декструкция өнімдерімен ластанбаудан алдын ала ескерту, минералдық майларды токсикалық емес синтетикалық заттарды су ерітінділермен алмастыру әдіістері болашағы бар істер.

Өндіріске жақсы үміт беретін өнімдерді айырбастау нәтижелі гигиеналық үдерістердің тиімді бір жолы термиялық өңдеу өнімдері вакуумдық үдерісте қолданылады.

Зор техникалық экономикалық және санитарлық гигиеналық маңызы бар үдерістерді автоматтандыру , механикаландыру керек.

Ең ірі машина құылыстық мекемелерде жұмыс істейтін көп өндірістік жағдайда ол үздіксіз әсері бар конвеирлер. Автоматтандыру үдерісінде : пештерді толтыру, алмастыру, тию, жуу т.б. жұмыстар негізделген.

Операторлады қорғау үшін металдарды жоғары сапалы қыздыру қондырғылпрын орнату электрлі магнитті өрістердің қолайсыз әсерін сәулелену көздерінен қалқалау, оны метал торлар немесе жапырақты металдар көмегімен орындау.

Механикалық цехтар

Станоктарда металлмен істелетін механикалық жұмыстар суық қаласында өңделуден өтеді, орындалатын іс шараларға байланысты: жүзбен кесілетін ( кесу6,фреза жоқалап кезу, бұрғылау) және абразивті (түрпілі) саймандармен (тегістеу, қайрау, полировка)(жылтырату дөңгелетіп). Металл электрохимиялық әдіспен әртүрлі технологиялық қолданып плазмалық өңдеу кең таралған.

Машина жасау және машинамен өңдеу өндірісіндегі механикалық цехтағы технологиялық маңыздылығына, алатын көлеміне қарай, негізгі жұмыстар болып саналады.

Металл өңдеу әдістерінде саймандардың қолданылуында өзіндік сипат және санитарлық гигиеналақ ерекшеліктері бар.

Машина жасау мекемелеріндегі станок паркінде әртүрлі құрал жабдықтар – әмбебап қолиен басқарылатын, станоктан жартылай автомат, станок автоматтар. Станок жартылай автомат, станок автоматтар. Алдыңғы, соңғы жылдары кеңінен пайдаланып жүргенде бағдарламалық басқару станоктары, олар жоғарғы дәрежелі өндірісті автоматтар. Осындай типті иілгіш икемділігі бірге жүретін автоматты линиялардағы автоматтар машина жасау идентификациясын жарықтануы.

Металл өңдеу үдерісінде кесетін саймандарды суару қажет, осыған байланысты майлап – суытатын көптен майланады сұйықтармен.

Осындай санасы бар сұйықтықтар минералды майлар, олардың эмульсиясы, сілтілі ерітінділер, кейбір синтетикалық заттар ертінділері. Оларға анық саналық қасиет беру үшін: МСС – ның әртүрлі қоспаларын (присадка) қосады; сульфанат, нитрат, нитрит, малибден қосындысы, және органикалық емес сілтілер(кальциймен сода), кейбір қоспалар.

Хром, күкірт бар құрамдар, триэтанол, кейбір активті заттар қоспалар.

Эмульсия көптен қолданылады, ол 3 – 10%-ы минерал майлы су ерітінділері, нафтенді, олейнді қышқылдар.

Майлы – суытатын сұйықтар (МСС)қосу үдерісінде, алғашқы құрамы металл қалдықтарымен ластана өзгеруі мүмкін ұшып кететін бөлек заттар, бірен саран микробиологиялық айналамдармен.

Механикалық цехтардағы еңбек жағдайы жабдықтардың технологиялық деңгейімен тікелей байланысты. Ескірген жабдықтар цехтағы әртүлі ауырлық және ауырпалық көтеру деңгейімен сипатталады.

Майлайтын май және МСС аэрозольдарының құрамы жұмыс аймағындағы ауада және олардың термофеструкция өнімдері берілу тәсіліне байланысты ауытқып отырады, ол өңдеу репсиліне байланысты. Жұмысшы станоктарындағы тұрақты туатын шу, өз шегінен асып кетеді. Тікті қазіргі жетілген деп саналатын станоктардың өзінде де, торғыш желдеткіштерді жауып қойсанда шу болады,киімдер былғанады, олар жөндеу жұмыстарында пайдаланған май және МСС – лардың қолданудан болады.

МСС және майлайтын майларды жұмыс уақытында тыныс алғанда тітіргенгіштікті жоғарғы тыныс жолдарының кілегей қабығында байқалады.

МСС мен ұзақ уақыт жанасу жұмыскерлер терісінде майлы фоликулит және май безеулері маймен қон орындарда болудан білінелді. МСС – ның құрамына сілті лі ерітінділер дерматит тудырады. Дерматиттерлің қауіптілігі, лигирленген болат механикалық өңдеуге, оның құрамында күшті аллергендер – хром, никель, сілтілі ортада ериді. Металды түрпілі өңдеу тегістеу, жалтырату, қайрау кезінде ауаға минералды металлды шаң шығады. Ол түрпілі саймандардың шығатын шаң концентрайцмясы, металл өңдеу сипатына қарай, құрғақ немесе ылғал әдістермен өңдеуіне байланысты және шаң соратын қондырғыларға. Шаңның минералды кешеңдерінің шаңның металлдың беріктігі, түрпінің шаңы сапасына қарай: түрпілі шаңның бір бөлігіне металлдың 40 – 45 бөлігі келеді. Түрпілі шаң Al₂ О₃ немесе карборудын Sicзаттарынан тұрады.

Шаңның берілуіне қарай, біріншіден желдеткіштердің шаң соруына, шаң концентрациясы рұқсат етілген шектеуде болады. Шаң патологиясы жоғары тыныс жолдарына қатар, шаң бронхитті және пневмония көп өтілі бар жұмысшыларда болады.

Механикалық цехтардағы шаң көзі – электроқозғалтқыш, тісті берілулер, дайындалған материалдың бірі – бірунен соғылуынан, металлдарды кесу үдерісінен.

Металл кесетін станоктарының түріне қарай шу шығарылады, әсіресе қарқынды шу жоңқалайтын станоктардан. Одан басқа шу құрал – жабдықтардың жай күйі, моделіне байланысты. Мысалы, жоңқалайтын жартылай автоматты (64-41 Бмоделі), орталық бағдарламалық басқарылуы бар жоңқалық өңдеу орталығындағы (ОҢ – КС -500) аппараттар, олар 85дБА – дан төмен емес шу шығарады, ол ПКОР -20 модельді станогі шудың қарқындылығын 110дБА деңгейіне дейін басым энергияның көзі, диапозондық жиілігі 5000-8000 Гц.

Көптен шу шығу (90дБА- ға дейін) токарлық – револьерлік автоматтарда, жоғарғы жиіліктегі 95 -98 дБА, шу, ол тегістеу және қайрау кезінде болады.

Сауықтыру шаралары. Әмбебап станок құрал – жабдықтарында , жұмыс істейтіндер Жылулық сәулеленудің қарқындылығы МСС мен техникалық маймен техникалық маймен (ТМ) алдын алу шараларына: токсикалық сұйықтық және майлайтыен майлардың денсаулыққа зияндыларын айырбастайды; санитарлық техникалық шаралар; аэрозольдердің сыртқы ортаға енуін шектеуді және терінің ластануына, киімнің ластануына шектейді, дайындық, сақтау, тасымалдау және МСС, ТС қолдануда ережелерді ұстау; жүйелі түрде лабораториялық бақылауда бактериалдық ластану дәрежесін болдырмау.

Санитаррлық заіңдылықта, токсикалық баға және алдын ала гигиеналық ұстаным барлық құрамында МСС мен ТС – мен тікелей қатынаста жұмыс істейді, негізгі қазіргі құрылымда станоктарды қолдануы мен байланысты, ондағы қорғаныштық қалқан, сорғыш желдеткіштердің қосылуы бірігуі, станокты қорғаныш қалқаннан көтеру кезінде ажыратуда болады. Жұмыс тағы ерітінділердің сүзгілігін реттеу, тазалау, кезекпен (қатаң графикте )жаңарымен ауыстыру .

Зауыт лабораториясында МСС санасын кезеңмен бақылау олардың сұйықтық техникалық ауытқуына байланысты.

Жұмысшылар терісінің қорғануына арнаулы кездемелік киіммен қамтылуы қорғаныштықты керек етеді. Терінің ауруы алдын – алу мәселесі ол жеке бас гигиенасы: уақытында іш киімді ауыстыру, душ астында жуыну, ұсақ жарақатты өңдеп сақтандыру. Ауа өткізгіш желдеткіштерді шаң тазалайтын құралдар талапқа сай ұстау.

Тегістеу әдісінде ылғалдау, шаң түзуді азайтады, бірақ арнаулы зерттеулер көрсеткен, шаңдану жоғарыдай болатындықтан түрлі өңдеуге жергілікті желдеткіштік қондырғы керек.

Механикалық цехтарда шаңмен күресу шаралары шығу көзі керек; тепетеңдік ұстау механизмдері болуы; шу оқшаулайтын тораптары болуы керек , Дыбыс сіңіретін қолқандар көп жерде шуды азайтады және дыбыс сіңіретін қоршаулық материалдарда қажет етеді, индивидуалды материалдармен сақтанудың қажеті жоқ.

Еңбектің ауыртпалығын, қиындығын төмендету әмбебап жабдықтау үшін:

- адамның антропометриялық мәліметтерінің басқару мүшелерінің жетілдіру мақсатында жұмыс кейпінің қолайлығы;

- басқару мүшелерінің күшеюін төмендету;

- өңдеу үдерісін максималды мехеникаландыру;

- қысқа мерзімді демалыста, кейін де қолайлық туғызу;

Пісіру өндірісі

Технологиялық үдерістерінің бірігуіне, пісіру өндірісінің үлкен тобына: ажыратушы кесу , ерітуде, дәнекерлеуде, шаңдатуда, материалдарды жергілікті өңдеуде т,б. жұмыстар жатады. Осы үдеріс термиялық, термомеханикалық, элетрлік энергияны қолдану кезінде өтеді. Ең кең таралған термиялық үдерісте химиялық энергия реакциясы (газ отынының жануы), электрлік энергия (электрлі доғалы, электрошлакта, плазмалық, электрлі сәулелі үдерістер т.б.), сонымен қатар, электрлі дыбыс және жарық (ультра дыбысты үдеріс, лазерлі дәнекерлеу, қиу, тесіктерді жамау, термиялық өңдеу т.б.). Термомеханикалық дәнекерлеуде жылу пайдаланылады жәнемеханикалық қысымдау ( газопрессті, индукциялы, контактылы, диффузды пісіру ) керек.

Пісіру үдерісінің техникалық классы. Э л е к т р л і д о ғ а л ы п і с і р у, нағыз әмбебап және кең таралған жылу көзі, пісіріп балқытуда қолданылады – ол электрлік доға. Электродтардың балқыту немесе балқытып пісіреді. Доғаны оқшаулау және металлды қортуда ауада газбен газды шлак, газды шлактан қорғану арқылы орындалады. Газды қорғану ретінде инертті газды немесе көмір газын пайдаланады.

Пісірушінің металдың электродтармен (кеңінен пайдаланады) үстіңгі жағын тигізу арқылы жабын заттардың құрамында жану доғасына төзімді, газды тудыру және металдың физикалық металургиялық өңдеуі, ол оның сапасын жақсарту үшін қолданылады. Ферросплав құрамына (ферромарганец, ферросицилий, феротитан ) көптеген компоненттер кіреді. Автоматты, жартылай автоматтың көмегімен жоғарғы жағынан флюспен пісіріп жабады, осындай әртүрлі доғалық пісіру сипаты газ көпіршігімен ондағы доға жанады, балқытылған флюс – шлак және қатты флюс ауа қабатын берік қорғайды. Флюс қабаты сыртқы кеңістіктің сыртқы сәулелік доғасынан қорғайды.

Э л е к т р л і – с ә у л е л і к п і с і р у. Электрлі – сәулелік пісірудің мәні, металлдың балқуында кинетикалық электронды энергиясын және қыздырып қолдану, жоғарғы потенциалды айырмамен электрлік доғамен, үлкен тығыздық энергиясының электрлік сәулесі алынады - оны электронды зеңбірек деп атайды. Электрлік –сәулемен пісіруде 10 ^-2 – 10 ^-4 Па вакуум ендіреді.

Ж а р ы қ с ә у л е л е р і м е н п і с і р у, соңғы жылдары өндірісте энергияның сәулелік пісіру оптикалық квантты генераторлармен немесе лазер көмегі кеңінен қолданылады. 9.06.15