Тақырып 10. Мүлікті сақтандыру

Дәрістің мақсаты – мүлікті сақтандырудың ерекшелігін оқып тану.

Дәріс сұрақтары:

1. Мүлікті сақтандырудың шығу тарихы.

2. Мүлікті сақтандырудың сыныпталуы.

3. Мүлікті сақтандырудың түрлеріне сипаттама

Дәріс мазмұны

1. 10 – 12 ғасырларда мүліктік сақтандыру бірінші рет Данияда павйда болды.

оның оъектісі мүлік немесе материалдық құндылықтыр табылады. Баланстық, нарықтық, келісімшарттық, амартизациясы есептелген бағаға мүлікті сақтандыруға болады. Сақтандырудың ерекшелігі сақтандырушылар сақтандыру премияларын бірден төлеп тастайды. Бұрын бұған байланысты кесте болған. Қазір тек келісімшартта ғана көрсетіледі. Сақтандыру премиялары құнынан 10% көлемінде төленеді. Сақтандыру кезеңінде оқиға болса, онда сақтандыру шарты жойылады, мүлікке сонымен, қатар бағалы қағаздар да жатады, және де ақша қаражаттарын жатқыздыруға болады. Мүлікті жалға бергенде немесе сақтауға бергенде, мүлікті алған тұлға бұл мүлікті сақтандыра алады.

2. Мүлікті сақтандыруды сыныптау тәртібі:

1. өнеркәсіптік ұйымдардың мүліктерін сақтандыру;

2. ауылшаруашылық ұйымдарының мүліктерін сақтандыру;

3. азаматтардың мүліктерін сақтандыру.

өнеркәсіптік кәсіпорындар мен ұйымдардың мүлкін сақтандыруға жатады:

• ғимарат, құрал – жабдықтар

• аяқталмаған құрылыстың объектілері

• транспорттық құралдар

• тауарлы материалдық құндылықтар

• ұйымдар мүлікті сақтауға, қайта өндеуге, жөндеуге, тасымалдауға алған мүліктер

• ауылшаруашылық малдары: құстар, бал араларының жанұясы.

• өнеркәсіптік ұйымдардың ауылшаруашылық егіндері.

Бұл жерде шарт толық құнына немесе 50% (өзіндік құнынан) сақтандырылады.

Ауылшаруашылық мүліктерін сақтандыруға мыналар жатады:

1. ауылшаруашылық өнімдері;

2. көп жылғы көшеттер;

3. жеміс – жидек беретін ағаштар;

4. ауылшаруашылық малдары, үй құстары;

5. бағалы терілі аңдар;

6. бал аралары;

7. иттер;

8. хайуанаттар паркінің аңдары

9. ғимарат, құрал – жабдықтар аяқталмаған құрылыс;

10. транспорттық құралдар

Ауылшаруашылық мүліктерін сақтандыруға мыцналар жатпайды:

1. 3 жыл бойы ауыл шаруашылығы дақылдарынан өнім бермегендер;

2. 70% - ↑ тозуы бар жеміс ағаштар;

3. уақытша салынған, қирағалы тұрған құрылыстар;

4. құжаттар, бағалы қағаздар, ақша бірліктері.

Сақтандыру оқиғасы ауа – райының жағдайы, апаттардың болуы болып табылады. Сақтандыру мерзімі қысқа болып келеді. Ауыл шаруашылығында сақтандыру көктемнен күзге дейін жүреді. Сақтандыру оқиғасы туындаған жағдайда, сақтандыру төлемдері алдыңғы 3 жылдағы орташамен есептелінеді.

Егер егістік әртүрлі дәнді дақылдармен өсірілсе, онда:

1. бүкіл ауданды сақтандырады;

2. әрбір дақыл салынған ауданды жеке сақтандырады.

Малдарды сақтандырғанда мәжбүрлі сою, малдың қырылуы жағдайларын, өртке шалдыққан жағдайы, жазатайым жағдайы болғанда сақтандыру жүреді.

Малдарды сақтандыруда сақтандыру оқиғасы болып мыналар табылмайды: қасақана сақтанушының өзі жасаса, қасқырдың алып кетуі.

Малды сақтандыруда мына жағдайларда шарт жасалмайды:

1. мал ауыру болса;

2. сіздің жеріңізде карантин болса;

3. сол аймақта төтеншелік оқиғалар болса.

3. транспорттық сақтандыру.

1985 жылы Автокаско, 1986 жылы Автокомби сақтандыру түрлері пайда болды. Бұл жерде азаматтың азаматтық – құқықтық жауапкершілігін сақтандырады. Азаматтың мүліктерін сақтандыру үйге, қораға, қоймаға байланысты жүреді. Олардың құрал – жабдықтарын бөлшектерге бөліп сақтандырады. Аталғанның барлығын номиналды құнымен сақтандырады. Антиквариаттарды өзгеше құнмен сақтандырады. Антиквариаттарды сақтандыруда агент келіп, қойманы тексереді, тауардың құжаты болуы керек.

Өз-өзін бақылау сұрақтары

1. Мүлікті сақтандырудың негізгі түрлеріне сипаттама.

2. Регерстік талап.

3. Өнеркәсіптік ұйымдардың мүліктерін сақтандыру ерекшелігі.

4. Ауылшаруашылық ұйымдарының мүліктерін сақтандыру.

5. Азаматтардың мүліктерін сақтандыру.

Ұсынылатын әдебиеттер

1. ҚР-ның Заңы «Сқтандыру қызметі туралы» 18.12.00 ж.

2. Архипов А.П. Страхование: Современный курс / А. П. Архипов, В. Б. Гомелля, Д. С. Туленты. - М. : Финансы и статистика, 2006 ж. - 416 б.

3. Никулина Н.Н. Страхование: теория и практика : учеб. пособие / Н. Н. Никулина, С. В. Березина. - 2-е изд., испр. и доп. - М. : ЮНИТИ-ДАНА, 2007 ж- 511 б.

4. Страховое дело. Учебник под ред. проф. Рейтмана Л.И. – Москва, 2012 ж.

5. Страхование: теория, практика, зарубежный опыт. Жуйриков К.К., Назарчук, Жуйриков Р. – Алматы, 2001 ж.

6. Маянлаева Г.И. Теория и практика страхового дела (В схемах и таблицах). ТОО «LEM», Алматы 2005 ж.

7. Гостенко Л.Н. Страхование. Учебное пособие. Алматы, типография ЧП «Мертенов Р.А», 2003 ж.