5В012100-қазақ тілінде оқытпайтын мектептердегі қазақ тілі мен әдебиеті

шифр, мамандық оқыту бағыты бойынша студенттерге арналған

KKTS2206 – Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы пәні бойынша

коды пәннің атауы

Пәнді оқытудағы әдістемелік ұсынымдар

Ақтөбе қ.

2014ж

Орындаушы(лар)

филология ғылымдарының кандидаты, доцент Б.С.Қарағұлова

« ___» қыркүйек 2014 жыл

(дәрежесі, атағы/лауазымы) (қолы) (аты-жөні)

“___”____________20__ ж.

КАФЕДРА ОТЫРЫСЫНДА ТАЛҚЫЛАНДЫ

Хаттама № __ “__” _______________ 20 _ ж.

Кафедра меңгерушісі

филология ғылымдарының докторы, профессор ______________ К.Қ.Садирова

« ___» қыркүйек 2014 жыл

Пәнді оқыту процесінде үнемі қажетті ұсынылған әдебиеттер тізіміне (негізгі және қосымша) назар аудару керек.

Негізгі әдебиеттер:

Айғабылұлы А. Қазақ тілінің лексикасы. А., 1988; 1995.

Аханов К. Қазақ тілінің лексикасының мәселелері. А., 1956.

Болғанбаев Ә. Қазақ тілі лексикологиясы. А., 1979; 1988.

Болғанбайұлы Ә., Қалиұлы Ғ. Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен фразеологиясы. А., 1997.

Белбаева М. Қазіргі қазақ тілі лексикологиясы. А., 1976.

Кеңесбаев І., Мұсабаев Ғ. Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика. А., 1962; 1975.

Қазақ тілі. Энциклопедия. А., 1998.

Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика. Грамматика. А., 1954.

Қалиұлы Б. Қазіргі қазақ тілі. А., 2004.

Малбақов М. Қазақ сөздіктері. Алматы, 1995.

Сағындықұлы Б. Қазіргі қазақ тілі. Лексикология. 1-бөлім. А., 2003.

Қарағұлова Б.С. Қазақ ескіліктерінің тілдегі көрінісі. – Ақтөбе, 2004

Пәннің тақырыптарын оқыту ұсынымдары:

№ _1-5_ Тақырыптарды оқытуда «Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен фразелогиясы саласын қазақ тіл білімінде қалыптастыру қажеттілігін, лексикология саласының негізгі мақсаты, сөздерді зерттеу теориялары, зерттелу бағыттарына, олардың ерекшеліктеріне, ерекше көңіл аудару:сөз, мағына, ұғым, сөздің лексикалық мағынасының тараюы мен кеңеюі.

№ 6-11 Тақырыпты оқытуда «қазақ тілі лексикасының құрамы мен шығу арналарына қатысты түрлері, олардың тіл білімінде зерттелуі, жасалу жолдарына, тілімізге ену жолдарына, себептеріне назар аудару керек: сөздік қор мен сөздік құрам, ерекшеліктері, кірме сөздер, байырғы сөздер мен жалпытүркілік қабаттар т.с.с

№ 12-15 Тақырыпты оқытуда «Қазақ тілі лексикасынң қолданылу сипатына қатысты мәселелерде сөздердің қолданылу сипатына, стильдік қызметіне және тілімізде белсенді немесе белсенді емес формада қолданылуына байланысты түрлеріне назар аудару: диалект, термин, кәсіби сөздер, көнерген сөздер, түрлері, жаңа атаулар т.с.

Өзіндік жұмысты (үй тапсырмалары) орындауға арналған ұсынымдар:

Оқытылған тақырып бойынша үй тапсырмасын орындауда келесілерді білуі тиіс:

Көрсетілген әдебиеттен берілген бет аралығындағы ғылыми ақпаратты жазып, оның мазмұнын ұғуға және ондағы берілген пікірлерге өз көзқарасын білдіруі және оны дәлелдей білуі керек.

Тақырып бойынша теориялық материал арнайы ғылыми зерттеулердегі негізгі тұжырымдар мен анықтамалар, ғылыми ұғымдарға қатысты пікірлер жинақталып ұсынылған сипатта таңдалды. Сондықтан ол тапсырмаларды орындауда дәріс пен практикалық сабақтардағы теориялық материалдармен сабақтастырып, салыстырып дағдылану қажетті;

Орындаудағы әдістемелік нұсқаулық және әдебиеттер (негізгі және қосымша)

Негізгі әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер:

Айғабылұлы А. Қазақ тілінің лексикасы. А., 1988; 1995.

Аханов К. Қазақ тілінің лексикасының мәселелері. А., 1956.

Болғанбаев Ә. Қазақ тілі лексикологиясы. А., 1979; 1988.

Болғанбайұлы Ә., Қалиұлы Ғ. Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен фразеологиясы. А., 1997.

Белбаева М. Қазіргі қазақ тілі лексикологиясы. А., 1976.

Кеңесбаев І., Мұсабаев Ғ. Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика. А., 1962; 1975.

Қазақ тілі. Энциклопедия. А., 1998.

Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика. Грамматика. А., 1954.

Қалиұлы Б. Қазіргі қазақ тілі. А., 2004.

Малбақов М. Қазақ сөздіктері. Алматы, 1995.

Сағындықұлы Б. Қазіргі қазақ тілі. Лексикология. 1-бөлім. А., 2003.

Қарағұлова Б.С. Қазақ ескіліктерінің тілдегі көрінісі. – Ақтөбе, 2004

Бақылау жұмысының тапсырмалары мен өз білімін тексеруге арналған бақылау сұрақтары жұмыстары бойынша түсіндіру:

Өз білімін тексеруге арналған бақылау сұрақтары жұмыстарында әдебиеттерге айрықша көңіл бөлу керек:

Негізгі әдебиеттер:

Айғабылұлы А. Қазақ тілінің лексикасы. А., 1988; 1995.

Аханов К. Қазақ тілінің лексикасының мәселелері. А., 1956.

Болғанбаев Ә. Қазақ тілі лексикологиясы. А., 1979; 1988.

Болғанбайұлы Ә., Қалиұлы Ғ. Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен фразеологиясы. А., 1997.

Белбаева М. Қазіргі қазақ тілі лексикологиясы. А., 1976.

Кеңесбаев І., Мұсабаев Ғ. Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика. А., 1962; 1975.

Қазақ тілі. Энциклопедия. А., 1998.

Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика. Грамматика. А., 1954.

Қалиұлы Б. Қазіргі қазақ тілі. А., 2004.

Малбақов М. Қазақ сөздіктері. Алматы, 1995.

Сағындықұлы Б. Қазіргі қазақ тілі. Лексикология. 1-бөлім. А., 2003.

Қарағұлова Б.С. Қазақ ескіліктерінің тілдегі көрінісі. – Ақтөбе, 2004

негізгі аспектілер лексикология саласының қалыптасу тарихы, зерттеу теориялары мен бағыттары, олардың ерекшеліктері, неологизмдерді талдау жасау үлгілері мен тәсілдері.

Бақылау жұмысының тапсырмаларын орындауда келесілерді білу және ұғыну қажет:

тақырып «Лексикология саласының зерттеу нысаны, сөздердің мағыналық, стильдік, қолданылу сипатына байланысты түрлері, фразеологизмдер, олардың түрлері»;

әдебиет:

Айғабылұлы А. Қазақ тілінің лексикасы. А., 1988; 1995.

Аханов К. Қазақ тілінің лексикасының мәселелері. А., 1956.

Болғанбаев Ә. Қазақ тілі лексикологиясы. А., 1979; 1988.

Болғанбайұлы Ә., Қалиұлы Ғ. Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен фразеологиясы. А., 1997.

Белбаева М. Қазіргі қазақ тілі лексикологиясы. А., 1976.

Кеңесбаев І., Мұсабаев Ғ. Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика. А., 1962; 1975.

Қазақ тілі. Энциклопедия. А., 1998.

Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика. Грамматика. А., 1954.

Малбақов М. Қазақ сөздіктері. Алматы, 1995.

Сағындықұлы Б. Қазіргі қазақ тілі. Лексикология. 1-бөлім. А., 2003.

Қарағұлова Б.С. Қазақ ескіліктерінің тілдегі көрінісі. – Ақтөбе, 2004

Пән бойынша мәнжазба, курстық жұмысты орындауға арналған ұсынымдар(курстық жұмыс жоспарланбады):

Өзіндік жұмысты (үй тапсырмалары) орындауға арналған ұсынымдар:

Оқытылған тақырып бойынша үй тапсырмасын орындауда келесілерді білуі тиіс:

Көрсетілген әдебиеттен берілген бет аралығындағы ғылыми ақпаратты жазып, оның мазмұнын ұғуға және ондағы берілген пікірлерге өз көзқарасын білдіруі және оны дәлелдей білуі керек.

Тақырып бойынша теориялық материал арнайы ғылыми зерттеулердегі негізгі тұжырымдар мен анықтамалар, ғылыми ұғымдарға қатысты пікірлер жинақталып ұсынылған сипатта таңдалды. Сондықтан ол тапсырмаларды орындауда дәріс пен практикалық сабақтардағы теориялық материалдармен сабақтастырып, салыстырып дағдылану қажетті;

Орындаудағы әдістемелік нұсқаулық және әдебиеттер (негізгі және қосымша)

Негізгі әдебиеттер:

Айғабылұлы А. Қазақ тілінің лексикасы. А., 1988; 1995.

Аханов К. Қазақ тілінің лексикасының мәселелері. А., 1956.

Болғанбаев Ә. Қазақ тілі лексикологиясы. А., 1979; 1988.

Болғанбайұлы Ә., Қалиұлы Ғ. Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен фразеологиясы. А., 1997.

Белбаева М. Қазіргі қазақ тілі лексикологиясы. А., 1976.

Кеңесбаев І., Мұсабаев Ғ. Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика. А., 1962; 1975.

Қазақ тілі. Энциклопедия. А., 1998.

Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика. Грамматика. А., 1954.

Қалиұлы Б. Қазіргі қазақ тілі. А., 2004.

Малбақов М. Қазақ сөздіктері. Алматы, 1995.

Сағындықұлы Б. Қазіргі қазақ тілі. Лексикология. 1-бөлім. А., 2003.

Қарағұлова Б.С. Қазақ ескіліктерінің тілдегі көрінісі. – Ақтөбе, 2004

Аралық бақылауда колоквиумға дайындалуды түсіндіру:

Коллоквиумға дайындалған кезде пәннің мағынасына, сұрақтарға, тақырыптарға ерекше мән беру керек:

1._Әр сөздің ұстанымдарына сай іштей жіктелуіне, ерекшеліктеріне.

2. тілдік бірліктердің кезеңдік түрлері, пайда болу жолдарына.

3. сөздердің қолданылу, стильдік сипатына, шығу төркіне байланысты түрлері, олардың айырмашылықтарына.

Емтиханға дайындалуға кеңестер:

Емтиханға (сынақ) дайындалу кезінде келесідей жайттарға айрықша көңіл бөлу керек:

1.теориялық сұраққа қатысты материалдардың барлығымен толық танысуға.

2.танысқан материалдан ғылыми ұғымдар мен олардың анықтамасының берілуіне, бірнеше анықтамалардың ұқсастығы мен айырмасына.

3.зерттеушілерге, олардың еңбектерінің атауына, ондағы негізгі тұжырымдарға, сол тұжырымдардың өзге зерттеушілер тарапынан талдануына.

Емтиханға (сынақ) дайындалу кезінде келесі тараулар бойынша көп қиындықтар туындайды:

- неологизмнің өзіне ұқсас өзге бірліктермен арақатынасында;

- неологизмдерді зерттеу бағыттары, олардың басты мақсаттары.

Жоғарыда көрсетілген бөлімдердегі қиындықтардан шығу үшін ортақ пікірлерді шешуге ұмтылған өзге ғылыми зерттеулерге негізделген оқулықтар мен ғылыми еңбектерге сүйену, оларды пайдаланаужырымдармен танысып пайдалану ұсынылады

Әдебиеттермен жұмыс жасау ұсынымы:

1 Негізгі әдебиеттер:

Айғабылұлы А. Қазақ тілінің лексикасы. А., 1988; 1995.

Аханов К. Қазақ тілінің лексикасының мәселелері. А., 1956.

Болғанбаев Ә. Қазақ тілі лексикологиясы. А., 1979; 1988.

Болғанбайұлы Ә., Қалиұлы Ғ. Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен фразеологиясы. А., 1997.

Белбаева М. Қазіргі қазақ тілі лексикологиясы. А., 1976.

Кеңесбаев І., Мұсабаев Ғ. Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика. А., 1962; 1975.

Қазақ тілі. Энциклопедия. А., 1998.

Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика. Грамматика. А., 1954.

Қалиұлы Б. Қазіргі қазақ тілі. А., 2004.

Малбақов М. Қазақ сөздіктері. Алматы, 1995.

Сағындықұлы Б. Қазіргі қазақ тілі. Лексикология. 1-бөлім. А., 2003.

Қарағұлова Б.С. Қазақ ескіліктерінің тілдегі көрінісі. – Ақтөбе, 2004

Жоғарыда көрсетілген әдебиеттерді пайдалана отырып, ғалымдардың пікірлеріндегі ұқсастықтар мен айырмашылықтарға ерекше көңіл бөлу;

Глосарий

• Лексикология – сөздердің лексикалық жүйеде алатын орнын, шығу төркінін, қолданылу сипатын, қабілетін зерттейтін сала.

• Сөз – тілдің, оның құрамының заттар мен құбылыстарды, олардың қасиеттерін, шыңдық болмыстағы қатынастарды атап көрсететін негізгі бірлік.

• Ұғым – шындық өмірдегі зат, құбылыс, іс әрекеттке тән басты белгілердің адам санасында жинақталып, қорытылып берілген бейнесі.

• Мағына – заттың-логикалық ұғымнан басқа айтушының ақиқат дүниегекөзқарасын, әртүрлі көңіл-күйін грамматикалық сипатын білдіреді.

• Лексикалық мағына – нақты ұғымдық мағына, бір сөзден екінші сөзді айыратын жеке мағынасы.

• Грамматикалық мағына – лексикалық мағынаның жалпылануынан жасмалған, сол сөздің түрлі тұлғалар арқылы түрленуі нәтижесінде пайда болған мағына.

• Сөздің атауыш мағынасы – шындық болмыстағы заттар ман құбылыстардың тура мағынасы

• Сөздік құрам – тілдегі сөздердің тұтас жиынтығы. Сөздік құрам белгілі бір халықтың тұрмыс жағдайын, күнкөріс –тіршілігін, кәсібін түгел қамтып көрсетеді.

• Сөзді құрамдағы сөздер қолдану жиілігіне қарай актив сөздер және пассив сөздер деп 2 салаға бөлінеді:

• Актив сөздер – осы тілде сөйлейтін адамдар тек түсініп қана қоймай, әрі жиі қолданатын сөздер.

• Пассив сөздер – түсінуін түсінгенмен, бірақ онша қолдана бермейтін сөздер. Бұған терминдер, көнерген сөздер, тарихи сөздер, диалектизмдер, кітаби сөздер жатады.

• Негізгі сөздік қор – сөздік құрамның негізгі ұйытқысы, қайнар бұлағы, шығу арналарының ең маңызды бөлігі. Сөздік құрамға қарағанда негізгі сөздік қордың сан мөлшері, көлемі шағын болады. Жалпыхалықтық сөздер ғана кіреді. Н.с.қорға тән басты белгілер:

• Тұрақтылық

• Сөз тудыруға ұйытқы болатындығы

• Жалпыхалықтық сипатын

• Сөздік қорға енетін сөздерге стильдік қабаттасулар тән емес.

• Түркі тілдеріне ортақ сөздер – бір кездегі жалпытүркілік көне лексикадан сақталып қалған, осы күні түркі тілдерінің бәрінде кездесетін сөздер.

• Байырғы төл сөздер – қазақ халқының өмір тіршілігі мен шаруашылығына, тұрмысы мен мәдениетіне, дүние танымы мен түсінігіне байланысты жалпыхалықтық сипатта қалыптасқан, оның өзіне тән сөздері.

• Кірме сөздер – тілдің өзіндік сөзжасам тәсілімен емес, басқа тілдердің ықпалымен жасалған немесе олардан енген сөздер. Қазақ тіліндегі кірме сөздер 4 халықтың тілінен енген: араб, парсы, монғол, орыс.

Жалпылама лексика – адам баласының күнделікті күнкөріс

тірлішілігіне ең қажетті заттар мен құбылыстарға қатысты жалпы

танымал сөздер. Мысалы, ауа, от, су, тамақ, үй.

* Диалектілік лексика (гр.диалектос – сөйлеу ерекшелігі) – лексикаға белгілі бір жердегі жергілікті тұрғындардың сөйлеу тіліне қолданылатын сөздер. Диалектілік сөздер тілдің әр түрлі деңгейіне қатысты болып келеді:

• Фонетикалық ерекшеліктер: үгей-өгей, күміскі-көмескі, маңлай-маңдай

• Морфологиялық ерекшеліктер: малдаршылық-мал шаруашылығы, әшкерт-әшкереле, баралы-барайық

• Лексикалық ерекшеліктер: ақыр-оттық, жар-қабырға, борми-бұршақ.

• Нағыз лексикалық диалектизмдер – мағынасы жағынан әдеби сөздермен сәйкес келетін, бірақ дыбысталуы одан басқа сөздер. Әдеби сіріңке сөзі диалектіде кеуірт, оттық, шырпы түрінде айтылады.

• Лексика-семантикалық диалектизмдер – дыбысталуы әдеби сөздермен бірдей, бірақ мағынасында ерекшелік бар сөздер. Шалбар сөзі Алматы облысында сым деп айтылады.

• Этнографиялық диалектизмдер – белгілі бір жерге тән заттар мен құбылыстарды білдіретін сөздер. Мысалы, шырыш (Жамбылда) – үй төбесін жапқанда арқалықтың үстіне салынатын жіңішке ағаштар, Семей жақта оны салдау ағаш деп те атайды.

• Арнаулы лексика – қоғамдағы өзара ыңғайлас әр түрлі әлеуметтік топтардың мамандығына, қызметіне, шұғылданатын кәсібіне байланысты қалыптасқан сөздер. Арнаулы лексика 2 салаға бөлінеді: кәсіби терминология, кәсіби сөздер.

• Терминология – бір тілдің шеңберінде қолданылатын терминдердің жиынтығы

• Кәсіби терминология – ғылым, техника, өндіріс саласындағы арнаулы ұғымдар мен зат атауларын дәл білдіру үшін жасалған сөздер мен сөз тіркестерінің жиынтығы. 2 түрлі жолмен жасалады: 1) қазақ сөздерінен әр түрлі тәсіл арқ.жасалған терминдер: өркениет-цивилизация, ғарыш-космос, таспа-лента; 2) орыс тілінен қабылданған, қазақша баламалары жоқ интернационалдық арнаулы терминдер: синус, косинус, трапеция

• Кәсіби сөздер – жалпыхалыққа бірдей түсінікті бола бермейтін, белгілі кәсіп я шаруашылық саласымен шұғылданатын адамдардың арасында айтылып, соларға түсінікті сөздер мен сөз тіркестері. 2 топқа бөлінеді: 1) жалпыхалықтық кәсіби сөз; 2) диалектілік кәсіби сөз

• Жалпыхалықтық кәсіби сөз – бүкіл халық тілінде қолданылып, әдеби тіл лексикасына еніп кеткен сөздер. Мысалы, арпа, жүгері, дақыл, беде.

• Диалектілік (говорлық) кәсіби сөз – белгілі бір аймақ көлеміндегі кәсіпке қатысты сол жердің тұрғындары ғана қолданатын сөздер. Аскелді – әдеби асқабақ.

• Стильаралық лексика – функционалдық стильдердің ешқайсына да жатқызуға болмайтын сөздер.

• Бейтарап лексика – нақты бір стиль дәрежесінде емес, стильдердің бәріне қатысты болған стильаралық сөздер.

• Тұрмыстық-қарапайым лексика – күнделікті өмірде, тұрмыстық қарым-қатынаста қолданылатын жалпы халыққа белгілі, сөйлеу тілінің аясындағы сөздер. Мысалы, қортық, қатын, салпаң құлақ.

• Варваризмдер – тілге етене болып сіңбеген соншалықты зәрулігі жоқ бөтен тілдің сөзі. Мысалы, чайхана, шашлык, қышлақ.

• Кітаби лексика – жалпы жазба тілде қолданылатын сөздер.

• Ескі дәуірдегі кітаби лексика – жазба мұраларда қолданылған түркі тілдеріне ортақ сөздер

• Қазіргі кітаби лексика – сөйлеу тілінің тұрмыстық-қарапайым лексикасынан, диалектизмдерден басқа, әдеби нормалық белгілердің қатаң сақталуын талап ететін публицистикалық, ғылыми, ресми құжаттар стилінде, көркем әдебиет тілінде қолданылатын сөздер.

• Экспрессивтік-эмоционалды лексика – адамның сезіміне әсер ететін сөздер тобы

• Актив сөздер – күнделікті өмірде, тұрмыста үнемі қолданылатын, мағынасы қазақ тілінде сөйлейтіндердің бәріне түсінікті, дағдылы сөздер

• Пассив сөздер – қазіргі кезде көнерген я көнере бастаған сөздер, әлі кең тарамаған жаңа сөздер

• Архаизмдер – халықтың күнкөріс тіршілігіне, салт-сана тұрмысына, әдет-ғұрпына, дүниетанымына қарай әр дәуірде өзгеріп, басқаша сөздермен ауысып отырған немесе ескіріп біржола қалып қойған сөздер

• Тарихи сөздер – дәуірі өтіп, сол ескі заманның өзімен қоса жоғалған сөздер

• Неологизмдер – жаңа ұғымдарды білдіретін жаңа сөздер

• Лексикалық неологизм – жаңа ұғымның тууымен бірге шыққан жаңа терминдер

• Семантикалық неологизмдер – калька тәсілімен сөзбе-сөз аудару арқылы төл сөзге қосылған жеке мағына. Жүйе – система, қор – фонд.

• Индивидуалдық неологизм – стилистикалық неологизмдер көркем сөз шеберінің өзіне тән сөз қолдану ерекшелігін, индивидуалдығын көрсетеді.

Қорытынды

Пәнді оқып үйренгеннен кейін келесідей тұжырым және қорытынды шығаруға болады.

лексикология – тіл білімінің негізгі саласы, оның негізгі зерттеу нысаны – сөз және оның мағынасы, олардың зерттелу теориялары мен бағыттары, сөздің қолданылу, стильдік қызметіне, шығу төркініне байланысты түрлері.

9 Білім алушылардың өзіндік жұмыстарына арналған материалдар: үй тапсырмаларының мәтіндік жиынтығы, әрбір тақырып бойынша өзін–өзі бақылау материалдары, жұмыстың ағымдағы түрлерін орындау бойынша тапсырмалар, мәнжазбалар және басқа да үй тапсырмаларының еңбек сыйымдылығының өлшемін көрсету және әдебиеттер;

ОҚЫТУШЫНЫҢ ЖЕТЕКШІЛІГІМЕН ОРЫНДАЛАТЫН СТУДЕНТТЕРДІҢ ӨЗІНДІК ЖҰМЫСЫ:

№1-тапсырма. Лексикология саласына байланысты ғалымдардың пікірі.

Жоспары:

1 Лексикология ғылымының зерттелуі (жылнамалық шолу).

2. Лексиколог- ғалымдар туралы мәлімет.

№2-тапсырма. Лексикалық мағынаның түрлері.

Жоспары:

1. Лексикалық мағынаның макрокомпоненттері.

2. Лексикалық мағынаның микрокомпоненттері.

№3-4тапсырма. М. Әуезовтің «Абай жолы» роман-эпопеясынан сөздердің мағыналарына байланысты картотека жинақтау.

Жоспары:

1.Сөздің ауыспалы мағынасына байланысты сөздер жинақтау.

№4-5 тапсырма Ауыспалы мағына тудырушы тәсілдердің сөздік құрамды байытудағы ролі

Жоспары:

1.Метафораның сөздік құрамды байытып, дамытудағы ролі

2. метонимияның стильдік ерекшеліктері

№6-8 тапсырма Кірме сөздер, түрлері

Жоспары:

1.Араб- парсы тілдерінен енген сөздер, ерекшеліктері

2. Түркі-монғол тілдеріне ортақ сөздер

3. Орыс тілі және орыс тілі арқылы Еуропа тілінен енген сөздер

№9- 10 тапсырма Көнерген сөздер, түрлері

Жоспары:

1.Көркем әдебиеттен көнерген сөздердің лексика-семантикалық топтарына байланысты сөздер жинақтау

1.Көркем шығармалардан көнерген сөздер, жинақтау, мағыналарына талдау жасау

№11-12- тақырып Терминнің қолданыс аясы

Жоспары:

Ғылыми еңбектерден әртүрлі салаға қатысты терминдер жинақтап, мағынасын анықтау

№13-14 тақырып: Қазақ тіліндегі жаңа атауларды жинақтап, мағыналық талдаулар жасау

Жоспары:

1. Газет-журналдардан жаңа атауларды жинақтап, мағыналарына талдау жасау

2. 2Олардың жаңашылдық сипатын анықтаңыз

№15-16-тақырып: Термин мен неологизмдердің ұқсастықтары мен айырмашылықтарын мысалдар арқылы дәлеледеңіз.

Жоспары:

1. Термин мен неологизмдердің қолданылу сипатына талдау жасаңыз

№17- тақырып Фразеологизмдер – тіл арқылы мәдениеттанудың басты аспектісі.

Жоспары:

1.Көркем шығармадан фразеологиздер жинақтап, мағыналарына талдау жасау.

№18-тақырып:

2. Фразеологизмдердің қалыптасуына ұлттық ұғым- түсініктердің және ұлт менталитетінің әсері (Мәнжазба)

№19-20- тақырып Қазақ есімдердің шығу тарихы

Жоспары:

1.Қазақ есімдерінің шығу тарихына шолу

№21-22- тапсырма. Ақтөбе облысының топонимикалық атаулары.

Жоспары:

1. Топонимика туралы түсінік.

2. Өзің тұратын ауданның жер-су атауларына байланысты зерттеу жүргізу.

№23-24-тапсырма:

1. Түркі тілдеріне тән сөздіктің түрлері, олардың мақсаттары

2. Лексикография саласының қалыптасу тарихы (мәнжазба)

Негізгі әдебиеттер:

Айғабылұлы А. Қазақ тілінің лексикасы. А., 1988; 1995.

Аханов К. Қазақ тілінің лексикасының мәселелері. А., 1956.

Болғанбаев Ә. Қазақ тілі лексикологиясы. А., 1979; 1988.

Болғанбайұлы Ә., Қалиұлы Ғ. Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен фразеологиясы. А., 1997.

Белбаева М. Қазіргі қазақ тілі лексикологиясы. А., 1976.

Кеңесбаев І., Мұсабаев Ғ. Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика. А., 1962; 1975.

Қазақ тілі. Энциклопедия. А., 1998.

Қарағұлова Б.С. Қазақ ескіліктерінің тілдегі көрінісі. – Ақтөба, 2004

Қосымша әдебиеттер:

Аханов К. Тіл білімінің негіздері. А., 1973; 1978; 1993.

Байтұрсынов А. Тіл тағылымы. А., 1992.

Жұбанов Қ. Қазақ тілі жөніндегі зерттеулер. А., 1999.

Кеңесбаев І. Қазақ тіл білімі туралы зерттеулер. Алматы, 1987.

Қазақ тілі тарихи лексикологиясының мәселелері. А., 1988.

Қайдаров Ә. Қазақ тіл білімінің өзекті мәселелері. А., 1998.

Қалиев Ғ., Оралбаева Н., Хасанова С., Шалабаев Б. Қазіргі қазақ тілі. А., 1992.

Қалиұлы Б. Қазақ тілінің көкейкесті мәселелері. А., 1997.

Қордабаев Т. Түркология және қазақ тіл білімі. А., 1998.

Сағындықұлы Б. Қазақ тілінің лексикасы дамуының этимологиялық негіздері. А., 1994.

Сарыбаев Ш. Қазақ тіл білімі өзекті мәселелері. А., 2000.

Тіл білімі сөздігі. А., 1998.

Хасенов Ә. Тіл білімі. А., 1996.

БІЛІМ АЛУШЫЛАРДЫҢ ОҚУ ЖЕТІСТІКТЕРІН БАҚЫЛАУ ЖӘНЕ БАҒАЛАУ МАТЕРИАЛДАРЫ :