2.7. Электрді жетістіру жүйесін техникалық пайдалану. Диагностикалау әдістері.

Электр жетістіріп беру жүйесіндей, сенімді жұмыс істеу жағынан, сондай-ақ электр энергиясының істеу жағынан жоғары талаптар қойылады. Былай, мысалға, кернеуді 5 % азайтқанда, шырақтың жарықтық ағыны 20 % азаяды, кернеуді тап сондай мәнге ұлғайтқанда, жарықдабылдағыш шырағы аппараттарының пайдалану мерзімі 2-есеге азаяды. Реттелуші кернеуді (10-12) % асырғанда, аккумулятор батареясының қолданылу мерзімінің 2-2,5 есеге азаюына алып келеді.

Аккумулятор батареясының қолданылу мерзімі, пайдаланудың басынан, оның сиымдылығы номиналдық мәнінің 40 %-не дейін төмендейтін моментке дейінгі ұзақтығымен анықталады. Автомобиль аккумуляторының нақты қолданылу мерзімі 2-4 жылға дейін, еске сала кететіні. Бұл мерзімі бірталай дәрежеде батареяны күтудің кезеңділігі мен сапасына, температуралық жағдайына, автомобиль генераторының реттелуші кернеуінің мәніне, сақтау жағдайына және т.б. байланысты.

Батареяның істен шығып қалуының негізгі себептері, мыналар болып табылады:

• пластиналардың қайтарылымсыз күкірт қышқыл тұздануының нәтижесінде;

• стартерлық режимдегі токпен зарядсыздану жиілігінен;

• зарядталусыз оң температурада ұзақ сақталынуынан;

• электролиттің тығыздығының жоғарылығынан;

• тордың тотықтануының арқасында;

• электродтағы өзге қоспалардың ұстауынан;

• электродтардың жалаңашталынуынан (электролиттің төменгі деңгейі);

• ұзақ артық зарядталу;

• құрғақ зарядталған батареяны ұзаққа сақтау (3-4 жылдан артық);

• электродтардың жиырылу, ол зарядсыздану тогының үлкендігінің, сондай-ақ үлкен зарядтық токтың салдарынан электродтардың бетінде реакцияның бірқалыпсыздығынан болады;

• оң электродтардың активтік массасының түсуінен болатын;

• артық зарядталғанда, сондай-ақ зарядталғанда, қашан электродтың температурасы 40⁰С артық болғанда;

Әдебиеттер: [1] [37 ÷ 68 бет]; [2] [30 ÷ 41 бет]; [4] [107 ÷ 109 бет].

Бақылау сұрақтары:

1. Аккумулятор батареяларын маркалау қалай жүзеге асырылады?

2. Қорғасынды-қышқылдық аккумуляторлардағы электролиттің құрамын атаңыз?

3. Қорғасынды-қышқылдық аккумуляторда қалпына келтірушінің жұмысын не атқарады?

4. Қорғасынды-қышқылдық аккумуляторларда тотықтырғыштың жұмысын не орындайды?

5. Стартерлық батареялардың моноблоктары қандай материалдардан жасалады?

6. Аккумулятордың қақпақтары қандай материалдардан жасалады?

7. Дара аккумуляторлар өзара ненің көмегімен біріктіріледі?

8. 20-сағаттық зарядтау режиміндегі аккумуляторлық батареяның сиымдылығы деген не?

9. Қорғасынды-қышқылдық аккумулятор батареяларын зарядтағанда және зарядсыздандырғанда қандай физика-химиялық процесстер жүреді?

10. Аккумулятор батареяларын зарядтаудың қандай әдістері бар?