8. Салқындату жүйесі күйінің бағасы

Салқындату жүйесі күйін бақылау – май толтырылған жабдықты пайдаланудағы ең маңызды тапсырмалардың бірі. Жабдықтың ең жоғары жауапты түрі (күштік трансформаторлар) штатты құралмен жабдықталады жүктемеге және қоршаған орта температурасына тәуелді майдың жоғарғы қабатының температурасын өлшейді, дәл сол оқшауламаның термиялық тозу жылдамдығын анықтайды. Мұндай бақылауда салқындату жүйесінің эффективтілігі толық көлемде жоғарғы дәрежедегі жүктемеде және төменгі дәрежедегі қоршаған орта температурасында болуы мүмкін. Мұндай шарттың үйлесуі жиі бола бермейді, салқындату жүйесінің эффективтілігі майдың жоғарғы қабатының температурасы бойынша мүмкіндігі ұсынылмай бағаланады. салқындату жүйесінің эффективтілігін бағалаудың ең көп ақпаратты әдісі жылулық бақылау болып табылады. Мысалы, мәжбүрлі айналыммен салқындатқыштың негізгі параметрлері және ауаны салқындату мына өрнекпен байланысты:

, (1.2)

мұндағы - майдың салқындатқышқа кіретін және шығатын температурасының айырмашылығы; - майдың салқындатқышқа салғандағы салқындатқыш ауадағы температурасының жоғарылауы.

және мәндері тепловизордың көмегімен және кез келген ыңғайлы уақытта салқындату жүйесінің эффективтілігін бағалауға мүмкіндік беретін салқындатқыштың төлқұжатында есептелген мәнімен өлшенеді. салқындату жүйесінің басқа элементтері (май насосы, вентиляторлар) қазіргі уақытта кең орын алатын вибродиагностика әдісімен бағалануы мүмкін.

9. Ауыстырып қосқыш жабдық күйінің бағасы

Кернеуді реттейтін жабдық күйінің бағасы үшін жүктеме астында келесі әдістер қолданылады:

а) Тұрақты ток кедергісін өлшеу.

б) Дөңгелек диаграмманы алу.

в) Контактор жұмысын осциллографтау.

г) Май сапасын талдау.

10. Майды қышқылданудан және ылғалданудан қорғайтын құралдар күйінің бағасы

Майды қорғайтын құралдардың күйі келесі әдістермен бағалануы мүмкін:

а) ішкі тексеріс.

б) май сапасын талдау.

Ішкі тексеру кезінде көрсеткіш бойынша май деңгейі, ауа құрғатқыш сүзгідегі силикагель күйі, герметикалық аппараттағы май қысымы, басқа да қорғағыш құрылғылар күйі бақыланады.

Майды қорғайтын құрылғылардың күйін талдайтын электрлік беріктілігі, қышқылдық саны және су ерігіш қышқылдың құрамы майдың негізгі сипаттамасы болып табылады.

Бақылау сұрақтары:

1. Май толтырылған жабдықтың күйін бағалау әдістерін атаңдар.

2. Май толтырылған жабдықтың оқшауланған жүйесінің күйінің бағасы қалай жүзеге асады?

3. Май толтырылған жабдықтың салқындату жүйесінің күйінің бағасы қалай жүзеге асады?

4. Май толтырылған жабдықтың ауыстырып қосқыш құрылғысының күйінің бағасы үшін қандай әдістер қолданылады?

5. Майды қышқылданудан және ылғалданудан қорғағыш құрылғысының күйі қалай жүзеге асады?

1.4 Күштік трансформаторлар күйінің диагностикасы мен бағасы

Күштік трансформаторлар ақауының түрлері. Күштік трансформатор энергожүйеде электрмен қамтамасыздандырудың сенімділігін анықтайтын маңызды элементтердің бірі болып табылады. Оның қабілеті бөлек түйіндер күйінен және трансформатор зақымдануына өте алатын ақаулардың жоқ болуынан тәуелді жүктемені енгізу. Күштік трансформатордың үлкен қарсылық білдіруі жұмыста энергожүйеде кең масштабты салдармен апатқа әкелуі мүмкін.

Күштік трансформатордың ең көп жиі зақымдануын қарастырамыз, оларға мыналар жатады:

Орамада в ТК жағында өшірілмейтін,динамикалық шыдамдылығының жеткіліксіздігінен ҚТ кезіндегі деформация, оқшауламаның бұзылуына әкелетін ҚТ тармағының ұзақ жануы салдарынан, оқшауламаның электрлік беріктілігінің төмендеуіне және оның соңғы қорытындысындағы тесілуіне әкелетін трансформатордың герметикалық еместігі салдарынан ылғалдану және ластанудан, механикалық беріктіліктің азаюына және тозуына, ал содан соң электрлік беріктіліктің және оқшауламаның тесілуіне азаюына, кейбір ақаулардың өндірілуіне әкеледі.

Магнит сымда ҚТ контурының пайда болуы кезінде өзекшенің жануы темірге өрт әкелуі мүмкін.

Салқындату жүйесінде май насосының зақымдануынан жұмыс бұзылуы мүмкін, ол ораманың жануынан басқа бұл майдың механикалық қоспасының ластануына әкеледі; салқындатқыш трубасының ластануына, трансформатордың өртенуіне әкеледі.

РПН құрылғысында ұшқынға, түйіспенің бұзылуына, түйіспенің күюіне, ақырында РПЫ-нің қарсы болуына әкелетін; оқшаулағыш РПН қалқанының бұзылуы, өндіруші ақау және трансформатор багында май пиролизінің өнімдерінің ластануына әкелетін, майдың газохроматографиялық талдауы бойынша оқшаулама диагностикасын қиындатады, кинематикалық сұлба түйіндерінің тозуынан РПН түйіспелерінің күюіне әкелетін РПН-нің механикалық қателіктері, бакелиттік цилиндрдің ылғалдануы кезінде РПН-де басқа ҚТ-ға әкелетін РПН құрылғысының герметизациясы орын алады.

Қалған түйіндерде н ысырма біліктерінің ақауларынан бактың герметикалығының бұзылуы; жөндеу ақауынан түйіспелі байланыстың күюі; сапасыз жөндеуден, әсіресе, енгізудегі ақау кезінде майдың ағуы; оқшауламаның көміліп қалуына әкелетін герметикалық емес енгізулердің ылғалдануы және ластануы; коллоидты бөлшектердің түзілуімен,майдың қышқылдануы және оқшаулама тесілуімен ылғалдың сіңуіндегі майдың тозуы; майдың жоғарғы қысымымен енгізуде сильфондардың герметизациялануы орындалады.

Оқшауламаның ылғалдануы және тозуы. Күштік трансформаторлардың басты ерекшелігі - қағаз-майлы оқшауламаның қоршаған орта ауасынан сақтаушы бакта айналдырушы майдың салқындауымен қолданылады.

Трансформаторлардың үлкен қуаттары және олардың кернеу кластары белсенді материалдардың жоғарғы дәрежесінің қолданылуын, қауіпті жылулық әсерін ұстап тұрушы және электрлік және магниттік өрістерінің жоғарғы кернеулігін, сонымен қатар, трансформатордың генератордан бөлінетін, қосылған реактивті кедергіден қорғалмаған торапта ҚТ кезінде үлкен механикалық әсерлерді анықтайды.

Осы жерден пайдалану кезінде қағаз оқшауламаның, қатты бақылаудың тозуынан және оқшауламаның тез тозуынан, қызуынан, ораманың уақытылы престеліп тұруынан, қоршаған орта ауасының әсерінен майды мұқият оқшаулау (ылғалданудан қорғаныс) қажеттілігі туындайды. Мұның бәрі – трансформатордың белсенді бөлшегінің жеткіліксіздігінен.

Энергетиктің көп жылдық тәжірибесінің негізінде трансформатордың қағаз оқшауламасының жеткілікті ылғал құрамы бойынша келесі белгілерді қабылдайды: ылғал құрамы 0,8 %-ге дейін жақсы кептірілген жаңа машинаның күйімен сәйкес келеді; 2%-ге дейін – жақсы пайдалану күйіне; 3,3 %-ге дейін - целлюлозаның нашарлауының басы; 5,5 %-ге дейін - 90 ^ОС кезінде оқшауламаның тесілу мүмкіндігі; 7 %-ге дейін - 50 ^ОС кезінде оқшауламаның тесілу мүмкіндігі .

При 8 % және одан көп кезінде трансформаторды жылдам пайдаланудан шығару туралы шешім қабылдау керек.

Диагностика кезіндегі май параметрлері мыналар: сыналған кернеу, диэлектрлік шығынның тангенс бұрышы, қышқылдық саны, механикалық қоспаның болуы, жарқыл температурасы.

Майдың ластануы, сондай-ақ, оның ылғалдануы барлық құрылыстың электрлік беріктілігін төмендету үшін қауіпті болып табылады, майда өзге бөлшектер және қоспалардың болуын анықтайды.

Майдың статистикалық электрленуі трансформатор ішінде оқшауламаның зақымдануының бір себебі болып табылады. Мұны 90-шы жылдарда жүргізілген эффекті бақылау мәжбүрлі айналым легінде майдың статистикалық электрленуі көрсетті. Бұл эффект электр картон және майдың үлкен жылдамдығымен ағатын металл бөлшектердің (май насостары) жоғарылануында қорытындыланады. Бұл кезде жылыстау тогы бірнеше микроамперге дейін немесе реттің бөлшектік разрядтары бірнеше микрокулонға дейін туындауы мүмкін. Тәжірибеде қатарлар 25-40 см қалыңдықтағы электр картонмен жабылып, статистикалық электрленуде белгіленген болатын.

110-500 кВ-ты отандық трансформаторлар орамасында 30-35 жыл орын алатын оқшауламаның тармақтық қызып кетуі ораманы құрастыруда ақаумен келісілген болатын. Барлығы көбінесе магнитті жүйенің қозуы кезінде массивті болат бөлшектердің жергілікті қызып кетуінен болатын зақымдануда кездеседі. Қозу болат бөлшектердің құйынды ток енгізілген құрылысында трансформаторлық болаттан магнит ағынының ығысуын болдырады. Құрылымның ұзаққа созылған жоғарғы дәрежелі қызып кетуі оған жанама оқшауламаға да қауіпті.

Перегрев обмотки трансформатор орамасының қызып кетуі жоғары температурамен ең қатты қызған нүктенің (ТЕҚҚН) жергілікті қызып кетуімен толықтай қауіпті.

ТЕҚҚН мағынасы жоғары температура әсерінің ұзақтылығымен трансформатордың рұқсат етілген жүктемесінің негізгі белгісімен табылады.

Жұмыс уақытында трансформатор күйін бақылаудың негізгі түрлері. Күштік трансформаторды пайдалану бойынша нұсқаулықпен сәйкес жұмыс уақытында жүктеме бөлігі, жұмыс кернеуі, олардың режимдері – бұл параметрлер берілген трансформатор үшін рұқсат етілген параметрлерге сәйкес келеді.

Бақылау күйінің қарапайым шолу, механикалық, физикалық, химиялық және басқа да қабілеттері, сонымен қатар, олардың комбинациялары қолданылады. Мысалы, трансформатор майының ылғалдануы индикаторлық силикагелдің түсінің өзгеруі бойынша және химиялық талдау жолымен анықталуы мүмкін. Майда электрлік зарядтардың бөлшектерінің немесе қатты оқшауламаның болуы ерігіш майда газдардың хроматографиялық талдауы кезінде бөлшекті разрядтың индикаторының көмегімен тікелей өлшеніп анықталуы мүмкін.

Трансформатордың жұмыс режимін бағалау үшін қажетті бақылау-өлшегіш құралдармен жабдықтайды. Электр өлшеуіш құралдардың байланыс нүктесі және саны тағайындалуына, қуатына, трансформаторды орнату пунктіне және басқа да факторларға тәуелді. 1 МВА және одан да көп қуатты күштік трансформаторлардың әр жағындағы кернеуі бір амперметр бойынша, кейде әр фазаға бір амперметрден орналастырады. Кернеуді бақылау әдетте шипа жинағы орналастырылған вольтметрмен әске асады. Трансформаторда бөлек тұрған вольтметртек қана төмен кернеулі жағында орналасады немесе мүлдем орналастырылмайды. 1.4,а-суретте трансформатордың 1МВА, 6/0,4кВ электр өлшеуіш құралдарының қарапайым қосылу сұлбасы келтірілген.

Ваттметрлер және варметрлер электр станцияларының жоғарылатқыш трансформаторларында, 110 кВ және одан жоғары қоаслқы станция трансформаторларында орналастырылады. Активті және реактивті энергияны есептегіш санауыштар үш орамды трансформаторлардың жоғарғы кернеу (ЖК) және орта кернеу (ОК) жағында, екі орамды трансформаторлардың жоғарғы кернеу жағында орналасады. Санауыштар шеткі трансформаторларда төмен кернеулі жағында (ТК) орналасуы мүмкін. 1.4, б-суретте 220/110/10 кВ үш орамды автотрансформатордың электр өлшегіш құралдарының қосылу сұлбасы келтірілген. ЖК жағында үш амперметр, ваттметр және активті энергияның санауышы қосылған. Кернеу ЖК шинасының кернеуі трансформаторға қосылған үш вольтметрмен өлшенеді. ОК жағында осындай құралдар орналастырылады. ТК жағында бір вольтметрден және амперметрден орналасқан.

Үш орамды автотрансформаторларда, әсіресе, генератордың ТК орамасына немесе синхронды компенсаторға қосылған кезінде барлық қуат ОК жағына берілетін немесе ОК жағына түсетін, кейде шартты түрде ОК орамасы деп аталатын автотрансформатор орамасының жалпы бөлігінің жүктемесін бақылау керек (00 1.4, б-суретте).

1.4-сурет Электр өлшеуіш құралдардың қосылу сұлбасы:

а - 1 МВ-А, 6/0,4 кВ трансформаторына; б - 220/110/10 кВ үш орамды автотрансформаторға

Кейбір режимдер кезінде ОК жағынан ток номиналды қалпынан жоғарыламайтын жағдай орын алуы мүмкін, ал ораманың жалпы бөлігіндегі ток рұқсат етілген токтан жоғары болады. Ток бір ғана арнайы қосылған амперметрмен өлшенеді. Амперметр бейтарап енгізуде орналасқан топтың бір автотрансформаторы, бірфазалы автотрансформаторда трансформатор тогы арқылы қосылады (1.4,а-сурет). Амперметр бірдей трансформациия коэффициентін иеленетін үшфазалы автотрансформаторларда ЖК және ОК жақтың сызықты ток қосындысында қосылады (1.5,б-сурет). Оны автотрансформатордың бір фазасының бейтарап сымында орналасқан ток трансформатор арқылы, 1.5, б-суретте үзік сызықпен көрсетілгендей қосуға болады.

Трансформаторда электр өлшеуіш құралдардан басқа бақылау жабдықтары да орналастырылады. Май деңгейі нұсқағыш май көрсеткіші бойынша немесе кеңейткіштің бөренеде орналасқан май мөлшерінің әйнегі бойынша анықтайды. Майдың жоғарғы қабатының температурасы екі сигналді түйіспесі арқылы жабдықталатын манометрлік сигнал беруші термометрдің көрсеткіші бойынша тексерілуі мүмкін. Трансформатордың герметикалық май толтырылған енгізуінде май қысымын бақылау үшін манометр орналастырылады. Трансформатор майының күйі туралы маңызды ақпаратты индикаторлық силикагелдің түсі беруі мүмкін (сондықтан, оның түсінің өзгеруінен кейінгі ауысуы қажетті болып табылады).

1.5-сурет. Автотрансформатордың орамаларының жалпы бөлшегіндегі токты бақылау үшін амперметрдің қосылу сұлбасы:

а - бірфазалы автотрансформаторда бейтарапты енгізуінде; б – үшфазалы автотрансформатордың ЖК және ОК сызықтық токтарындағы қосындысы

Трансформаторлардың үрлеп салқындату құрылғысы (Д, ДЦ, НДЦ) салқындату жүйесінің жұмысын тоқтату,резервті салқындатуды немесе резервті қорек көзін қосу туралы, майдың мәжбүрлі айналымы кезінде (ДЦ, НДЦ, Ц, НЦ) әрбір электрнасосты қосу немесе сөндіру туралы сигнал резервті қорек көзін өшіру туралы сигналді құрылғымен жабдықталады. Электр насосы бар барлық салқындату жүйесінде қысымды трубадағы май қысымын бақылау үшін манометр орналастырылады. Басқа да өлшеуіш және индикаторлы құрылғылар орналастырылуы мүмкін.

Трансформаторлардың күйінің диагностикасы бойынша бірінші топтағы іс-шаралар жұмыс трансформаторында жанамалауды талап етпейтін пайдалану кезінде жұмыс құрылады. Бұл бақылау сигналді құрылғылар және трансформатордың ішкі тексерітері саналған бақылау құрылғысының көрсеткіштері және өлшеуі үшін арналған.

Қорғаудың екінші тобына сөндіруді талап етпейтін, бірақ трансформаторға жанамалауды қажет етумен немесе оның көмекші құрылғыларымен байланыстылар жатады. Мұндағы бастысы май сынағының сұрыптауы майдағы газдардың ерітінділерінің электрлік қасиеті және химиялық талдау немесе хроматографиялық талдауы болып табылады. Бұл топқа бак вибрациясының өзгеруі немесе трансформатордың басқа бөлшектері, бөлшек разрядтарының деңгейін арнайы аппаратурамен өлшеу, газ релесінің сигналында және т.б. жұмыс істеуден газды сұрыптау жатады.

Үшінші топқа сөндірілген трансформаторда орындалатын жұмыстар жатады. Бұл – оқшауламаның, ораманың, магнит сымның, жоғары вольтты енгізудің, ауыстырып қосқыш құрылғылардың және көмекші жабдықтардың күйін анықтау және тексеру.

Жекелей алғанда, В частности, сюда относятся почти все виды профилактикалық тексерудің, элетр насостарды тексерудің, ревизияның әр түрлі түрлері және т.б. барлық түрлері жатады.

Соңғы төртінші топқа трансформаторда жөндеуге енгізілген жұмыстар жатады. Мұнда бөлек бөлшектердің күйінің толық талдауын анықтау немесе жұмыс көлемін дәлдеу мақсатында, сонымен қатар, трансформаторларды жасап шығару және жөндеу кезіндегі бақылау операциялары өндіріледі. Жөндеудегі трансформатор енгізуінің жеткіліксіздігі туралы шешім алғашқы үш топтың диагностикалық операцияларының нәтижелері негізінде қабылданады.

Бақылау сұрақтары:

1. Күштік трансформатор ақауларының түрлерін атаңдар.

2. Трансформатор күйін жұмыс уақытында бақылаудың негізгі түрлерін атаңдар.

3. Трансформатор күйінің диагностикасы бойынша бірінші топ шарасын атаңдар.

4. Трансформатор күйінің диагностикасы бойынша екінші топ шарасын атаңдар.

5. Трансформатор күйінің диагностикасы бойынша үшінші топ шарасын атаңдар.