1. Электр жабдықтарының техникалық диагностикасы

1.1 Негізгі түсініктер мен анықтамалар

Жабдықтың техникалық күйін бағалаудағы маңызды түсініктердің бірі «ақау болып табылады». Қалыпты құжаттарда ақауды берілген жабдықтың кез келген талап еткен немесе күткен қасиетінің сәйкес келмеуі деп түсіндіріледі. Мұндай жалпы ақау түсінігінің негізгі жеткіліксіздігі жабдықтың жұмыс қабілетінің деңгейімен байланыстың болмауы. Мысалы, күштік трансформатор багін нығыздау арқылы майдың микроскопиялық нүктелі ағуының болуы, оның сөзсіз берілетін де, талап етілетін де, күтілетін де қасиеті болып табылмайды, бірақ, қандай жағдайда да оның негізгі функцияларының трансформаторда орындалуына әсер етпейді. Сондықтан, тәжірибеде ақау түсінігі жабдықтың техникалық күйінің өзгеруімен байланысты.

Бірнеше негізгі техникалық күйінің түрлері былайша ажыратылады:

• Жабдық барлық талаптарға толықтай сай болғандағы түзелген жағдайы. Түзелген жағдай әрқашан жұмысқа қабілетті болады;

• Түзетілмеген, бірақ, жұмысқа қабілетті немесе оның қабілеті берілген функцияны орындайды деп сипатталатын объектінің қарапайым қасиеті ғана жұмысқа қабілетті;

• Түзетілмеген және жұмысқа қабілетсіз, бірақ, жөндеуге жарамды немесе жабдық берілген функцияны орындай алмайтын, бірақ, оның жұмысқа қабілеттілігі техникалық жағынан мүмкін және экономикалық сәйкес жөндеу жүргізу жолымен қалпына келтірілетін жай ғана жұмысқа қабілетсіз күйі;

• Жұмысқа қабілетсіз және жөндеуге жарамсыз немесе жұмыс жүргізген кезде техникалық жағынан мүмкін және экономикалық сәйкес ең ақырғы күйі.

Жұмысқа қабілеттіліктен қабілетсіздікке өту күйі қарсы болу деп аталады. Түзелген күйден жұмысқа қабілеттілікте ақау пайда болумен байланысты өту. Бұл жағдайда ақауды жабдықтың қарсылығы уақыт өте пайда болатын даму кезіндегі ақаулық деп түсінеді. Терең талдап тексеру кезінде ақаудың келесі түрлерін көреміз:

• келесі заңдылықтарға, әдістерге және амалдарға сәйкес өңдеп табуға арналған нақты ақаулар;

• өңделмеген заңдылықтарға, әдістерге және ашу амалдарына арналған жасырын ақаулар. Жасырын ақаулар диагностикаланбайтын деп те аталады;

• жұмысқа қабілетті күйінен қабілетсіз күйіне өтуі өте жүретін өте қиын ақаулар. Мұндай ақауларды тәжірибеде диагностикалауы мүмкін. Бұл жабдықтың зақымдануының өршуінен қорғайтын релелік қорғаныстыңәсер ету аумағы;

• ақаудан қарсы тұруға дейін бірнеше тәулік немесе ай бойы жүретін даму кезінде болатын маңызды ақаулар. Маңызды ақаулар осындай ақауларды дер кезінде табу және қажетті диагностикалау жүйесінің қарсылығын болдырмау, үздіксіз қамтамасыз ететін немесе жеткілікті жиі бақылауға арналған;

• жылдам жергілікті ескіру үрдісі сияқты шартты түрде қарастыратын ұзақ уақытты қарсы тұруға дейін (бірнеше жылға дейін) даму маңызды емес немесе дамушы ақаулар деп аталады. Осындай ақауларды диагностикалау үшін мерзімді бақылау жеткілікті.

Жабдық ақаулары диагностикалық белгілер негізінде табылады. Диагностикалық белгі – бұл ақаумен бірге жүретін және пайда болу негізінде (немесе жоқ болғанда) ақаудың пайда болуына жанама талданатын бірнеше құбылыс. Диагностикалық белгілер құрал- жабдықпен (вибрациялық, химиялық, температуралық, электрлік, магниттік және т.б. ) бақылаудың нәтижесі болуы мүмкін.

Диагностика – жабдықтың (ресурстың) күйінің және режимінің нәтижесі бойынша жұмысқа қабілеттілік күйін, ақаудың түрін және интенсивтілігін анықтау.

Күтім және қызмет көрсету – жабдықтың қалыпты жұмысын қамтамасыз ету шарасы.

Сақтандыру – жұмыс күйінде жабдықты сүйемелдейтін алдын алу шараларының кешені.

Күйді бақылау – жабдықтың жұмысқа қабілетті күйінің және ақауды анықтау сәйкестігін тексеру.

Режимді бақылау – жабдықтың берілген шаманың режим параметрлерімен сәйкес келуін бақылау.

Қалыпты қызмет мерзімі – жабдықтың қалыптасқан құжаттармен ұсынылған қызмет мерзімі.

Тәжірибеде кейде «оперативті диагностика» және «жөндеу диагностикасы» терминін қолданады, «оперативті диагностика» - жұмыс жағдайында, «оперативті диагностика» - тораптан ажыратылған диагностика.