The text’s maintenance in Kazakh language.
И.М.Сеченов
Бұл қызықты өмірбаян Ресейліктердің назарын өзіне аудартқан Ресейдің физиология атасы деп аталған бір адаммен байланысты. И.М.Сеченов 1829 жылы дүниеге келген. И.М.Сеченов Ресей ғылымының мақтанышы саналатын ғалымдардың қатарына кіреді. Бұл топтың құрамына сондай-ақ Д.И.Менделеев, А.П.Бородин, А.Н.Бекетов, А.О.Ковалевский, И.И.Мехников есімді ғалымдар да кіреді. Ол Мәскеу университетін бітірген соң, бірнеше жыл шетелде оқыды. Сол кезеңде С.Бернард лабораториясында жұмыс істеп жүріп Сеченов құрбақаның миында болатын жұлыннан келетін арнайы қабілетті механизмдерден тұратын рефлекстерге маңызды бақылау жүргізді. Бұл мидың арнайы физиологиялық функциясының ашылуы еді. Оның зерттеу жұмысы 1863 жылы «Мидың рефлекстері» деген тақырыппен жарияланды. Біраз уақыттан соң ол рефлекстердің құрамындағы сезімтал және сезімтал емес заңдылықтардың гипотезаларын жетілдіріліп, «Жүйке жүйесінің физиологиясында» жариялады. Психикалық өмірдің барлық түрі мен пайда болу қызметін және организмді іштей қоздырғыштардың бастамасы болып саналатынын, организмге сырттан келетін қоздырғыштардан тұратындығын дәлелдеу сол уақыттағы бұл бастама идеясы болып табылды. Сеченов сезімтал қоздырғыштардың немесе сезімнің азаюы арқылы психикалық өмірдің мүмкін еместігін дәлелдеді. Адамның іс әрекетінің принципальді негізденуі қоршаған ортадағы өзінің ішкі жан-дүниесін табу болып табылады. Ол сезімтал қоздырғыштардың немесе басқа да ішкі жағдайда пайда болатын қоздырғыштардың қозғалтқыш күшке қажет еместігін көрсетеді, өйткені организмдегі орталық жүйке процесіндегі тежегіш рефлекстердің қабілеттілігі туралы соңғы нәтижелерде жетістікке жетті. Бұл нәтиже оның құрбақаның миындағы ашылулардың, мұндағы, қоздыру арқылы рефлекстердің қызметінің тежегіш дамуын, яғни орталық жүйкенің арнайы өмірінің негізін тапты. Бұл қабілеттілікті рефлекс механизмі ішінде пайда болатын үзіліс арқылы рефлекстерді арнайы бақылауды нақтылап тексеру үшін Сеченов бағытын, қалауын, түсінігін бағыттайтын күрделі процестің негізін салған кісі арқылы көптеген маңызды меңгеруді қарастырды. Түсінікті, Сеченовтің рефлекс концепциясын және оның қайта жаңғырылуымен сыртқы жағдайдағы соңғы іс әрекет, яғни іс кезінде сипатталатындығымен келісімді.
Сеченовтің зерттеу жұмыстары Павлов мектебінің жұмыстарының фундаментін қалады. Павлов Сеченовтің «Ми рефлекстері» арқылы өзінің жеке мектебінің зерттеу жұмыстарының бастапқы нүктесін жалғастырудың негізін құрады. Сеченов пен Павловтың жұмыстарындағы қажетті сәйкестік және туыстық, бұл екеуі де сыртқы ортадағы психикалық іс әрекеттердің тәуелділігі деп аталатын көптеген іс әрекеттер кешенін қалыптастыру үшін қажет. Шартты рефлекстерді зерттеу сыртқы ортадағы және организм аралығындағы үнемі арақатынасының нәтижесі болып саналатын жоғарғы жүйке әрекеттерінің әр түрлі пайда болу жолдарын көрсетті. Екі ғалымда (Сеченов пен Павлов) ғылыми зерттеу жұмыстарында күрделі психика түсінігінің объективті психологиялық тәсілін ерекше атап өтеді.