3.Теориялық саяси және құқықтық сана және оның құрлымы.

Саясат пен құқытың теориялық тұрғыдан қарау арқылы, қоғамдық қатынастағы ой толғауларының итерістері мен идеологиялық тартыстардың пайда болуының нәтижесінде, пікірталас пен жарыс-пікірлер итерістерде шыққан нәтижені айтады. Ежелгі дәуірлерде де идеологиялық саяси және құқытық тартыстар да жиы-жиы болып тұрды. Мысалы Ежелгі Римдегі Сенатта заңды қабылдау үшін 300 сенаторлар дауыс беру арқылы жүзеге асырылуы, онда әрбір сенат мүшесінің өзінің ой-пікірін ұсынуы т.б. Теориялық саясат дегеніміз-ол, қоғамда болып жатқан өзгерістер мен өмір ағымдарының қозғалыстары мен тиісті қатынастарды реттеуін ұйымдастыру және нақты мәселені анықтау жөніндегі жасалатын ойлау шешімдерін айтады.

Теориялық саясаттың қалыптасуының негізі себептері мынадан тұрады:

- қоғамдағы ой-пікірлер арасындағы күрестердің шынайы әділдігін анықтау үшін идеолгоиялық жұмыстарды жүргізу;

-әрбір саясаттың теориялық алдын-ала жоспарлау жұмыстарын ұйымдастыру;

- қоғамдық ұйымның өзіндік саясатының қалыптасуы;

-жеке саясат;

-ұжымдық саясат.

Құқытық сана дегеніміз-ол, жеке тұлғаның немесе адамдар қоғамның өмірдегі қоғамдық қатынастарды реттеу жөніндегі, тиісті және қажетті деген құқық номасын қолдану туралы шешім қабылдауды айтады. Құқытық сананың алғашқы шығу көзінің негіздері ретінде Шығыс халықтарының және Батыс халықтарының, атап айтқанда: Египеттердің, Үнділердің, Парсылардың, Еврейлердің, Гректердің, Римляндардың және т.б. адамның әлемдегі мифологиялық ой толғауынан пайда болуын айтады. Сол кезедгі дәуірде адам баласы тек жойқын күш-қуат ретінде мифологиялық фактілерге сенген. Оның себебі сол кездегі адам қоғамының сана-сезімдерінің өте төмен болуының нәтижесінде қоғамдық ой толғауының дамуы төмен болды. Гередот өзінің «Тарих» деген еңбегінде Египет туралы мына мәліметтерді жазды: Гередотқа дейінгі кезеңде, яғни б.э.д. Ү ға с дейін Египетте 341 патшалар мен жоғарғы абыздардың ұрпақтары 11340 жылдар бойы адамдар билік жүргізді деген. Ал сол кезеңге дейін Египетте абыздардың айтуынша құдайлар билік жүргізді деген. Хаммурапи патшаның заң жинағын алатын болсақ, ондағы салынған суретте күн және тасқа жазылған жазу, ал оның алдында адам тізе бүгіп тұр, бұл дегеніміз тасқа жазылған заң –ол құдай заңы ,ал құдай заңын бәрі орындауға міндетті деген. Ежелгі Үндістандағы Ману заңы бойынша Брахманның айтқан уағызы және діни мен басқа да кеңесі сеслекеттік билеушіге және басқа да мемлекеттік қызметтегі лауазымды тұлғаға міндетті түрде тыңдап жәнек тиісті шешім қабыллдауы керек болды. Ежелгі Рмдегі цивильдік құқық бойынша тек Рим азаматтығы бар адамдар мемлекеттік билікке және қызмет атқаруға құқылы болды. Құқықтық сананың маңызы мынадан тұрады:- жеке тұлғаның құқытық ойлауы және ой өрісін кеңейту;

-қоғамдағы болып жатқан өзгерістер мен басқа да іс-әрекеттердің нәтижесіне баға беру; -мифологиялық ойдан, матриялық шынайы шындыққа көшудің жолдарын қарастыру және оны дамыту.

4. Саяси және құқықтық iлiмдер тарихының кезеңге бөлiнуi.

Саяси құқытық іліимдер тарихының жөнінде Ресей құқытанушысы Борис Николаевич Чичерин мына кезеңдерге бөлді:

1. Ежелгі дүние әлеміне. Ол кезде шіркеу және азаматтар қоғамы бюолмады. Бұл туралы ол Платонның ой-толғауын айтты: «мемлекет пайда бролады сол уақытта, егер қоғамдық жұмыстар бөлінген кезде ғана» деген.

2.Орта ғасырларда. Бұл кезеңде Христян шіркеулдерінің қалыптасып қағамда қызмет көрсетуін айтады. Осы ой-толғауына нақты дәлеле ретінде Фома аквинскидің саяси-құқытық ілімі айқын дәлел бола алады.

3.Жаңа уақыты. Бұл кезеңде Батыс Еуропада маңызды өзгерістер қанат жайуда болды. Бұл кезеңде көптеген дамыған мемлекеттер пайда болуда адамдар қоғамы күннен-күнге дамып келуде, экономикалық сауда қатынастары қайнауда. Адам қоғамы шіркеуде жолғары көтерілуде болады. Бұған мыңдаған мысалдар келтіруге болады, атап айтқанда: философтар мен заңгерелердің, әкономистердің ғыоыми-тәжірибелік еңбектері айқын дәлел болуда.

№ 2 ДӘРIС

Тақырып: Ежелгi дүниедегi Ежелгi шығыстың, Ежелгi Грецияның, Ежелгi Римнiң саяси және құқытық iлiмдерi

Сабақтың мақсаты: Ежелгi дүниедегi Ежелгi шығыстың, Ежелгi Грецияның,

Ежелгi Римнiң саяси және құқытық iлiмдерiмен оқып танысу

Жоспар:

1.Ежелгi Үндiстандағы саяси-құқытық ойлар

2.Ежелгi Қытайдағы саяси және құқықтық ойлар

3.Ежелгi Грециядағы саяси және құқықтық iлiмдер

4.Ежелгi Римдегi саяси және құқықтық iлiмдер.