4.Құқықтың тарихи мектебi г.Гуго, ф.К.Савиньи, г.Пухта

Германияда құқықтың тарихи мектебі ХҮІІІ ғасырдың аяғында пайда болып, ХІХ ғасырдың ортасында толық қалыптасып болды. Неміс қоғамының осы жағдайы құқықтың тарихи мектебінің қалыптасуы мен таралуына ықпал етті. Бұл мектептің негізін қалаушы Геттинген университетінің профессоры Густаву Гуго (1764-1844) болды. Густав Гугоның «Қалыпты құқық философиясы ретінде табиғи құқық оқулығы» деген шығармасында құқық қалыптасуының ұзақ тарихи процесі мәселесін көтерді және құқықтық реттеудің жоғарыдан жүргізілетіндігі туралы пікірді теріске шығарды. Заң құқықтың жалғыз қайнар көзі емес деген. Құқық заңгерлік әрекеттен өзге, заң шығарушынынң еркінен өзге жолдармен де қалыптасады.Римдегі әдеттік құқық, преторлық құқық осылай қалыптасқан. «Құқық та тіл сияқты ешқандай келісім мен бұйрықсыз өз-өзінен құралады» деп есептеді. Оның ойынша, көпшілік заңды оқымаса да, оның мазмұнын білмесе де, оның тәтібімен таныс болып шығады деген. Г.Гугоның идеяларын Берлин университетінің профессоры Карл Фридрих Савиньидің (1779-1861) ХІХ ғасырдың 40 жылдары басылып шыққан алты томдық «Қазіргі рим құқығы жүйесі» еңбегінде жалғасын тапты. Осы кезде Германияда сақталып қалған феодалдық тәртіптер жеке капителистік меншікке негізделген қатынастың дамуына кедергі болды. Осы қайшылықты шешу үшін неміс заңгері Тибо өзінің «Германия үшін жалпыға ортақ азаматтық құқытық қажеттілігі» деген мақаласында феодалдық әрекеттерді ығыстыратын біртұтас азаматтық кодекс құруды ұсынды. Савиньидің ойынша құқық заң шығарушының ойына келген еркінің бекітілуі емес,ол халықтық сананың, «халық рухының» органикалық өнімі деген. Құқық халық сенімінің көрнісі ретінде жариялай отырып, Савиньи құқықты даярлаудағы заңгерлердің рөлін де теріске шығармады. Савиньи құқытың дамуындағы екі негізгі кезеңді бөліп көрсетеді: табиғи құқық кезеңі және ғылыми құқық кезеңі. Алғашқы кезеңде құқық халық санасында әдеттік құқық ретінде өмір сүрді.

Құқытық тарихи мектебінің үшінші өкілі-Георг Пухта (1789-1846) болды. Ол Берлин университетінің кафедрасында Савиньидің ізбасары болды. Оның «Әдеттік құқық» және «Институция курсы» еңбектерінде тіл және әдет-ғұрып сияқты халық рухының , «халықтың жалпы санасының» өнімі деп осы мектеп өкілдерінің ұсынған пікірлерін қостады. «Құқықтың өз тарихы бар» деген пікірді ұстанып, оның органикалық дамуын жақтайды, мемлекетті де халық рухынан шығады деген. Георг Пухта мемлекет жөнінде монархиялық басқаруды қолдады.

№ 8 ДӘРIС

Тақырып: ХIХ ғ.2-шi жартсындағы ХХ ғ. басындағы Батыс Европадағы

саяси және құқықтық iлiмдер

Сабақтың мақсаты: ХIХ ғ.2-шi жартсындағы ХХ ғ. басындағы Батыс

Европадағы саяси және құқықтық iлiмдерімен оқып танысу.

Жоспар:

1.ХIХ ғ. 2-шi жартысындағы саяси және құқықтық идеологияның негiзгi

белгiлерi және басты бағыттары

2.Батыс Еворпадағы марксизмнiң саяси және құқықтық iлiмi

3.Пьер Жозеф Прудонның мемлекет және құқыққа көзқарастары

4.Позитивизмнiң негiзiн салушылардың саяси және құқықтық

концепциялары