1. Рақышев а.Р. Адам анатомиясы, і-іі том. Алматы 1994-95 жыл.

2. Рақышев а.Р. Адам анатомиясы, і-іі том. Алматы 2004 жыл.

3. Жумабаев у., Әубәкіров ә.Б., Адам анатомиясы, атлас і том. Астана 2004 жыл.

Тексеру сұрақтары:

1. Эндокринді аппарат құрамы қандай?

2. Эндокринді бездердің жіктелуі?

3. Дамуы бойынша неше, қандай топтар болады?

4. Топографиясы бойынша қандай бөліктері бар?

5. Қан тамырларының таралу заңдылықтары қандай?

«Тіс емдеу» факультеті

Дәрістік кешен

Дәріс тақырыбы: Спланхнологияға кіріспе. Асқорыту жүйесі ағзаларының жалпы анатомиясы, олардың дамуы және даму ақаулары.

Дәрістің мақсаты: Сома мен ішкі ағзалар туралы түсінік, ішкі ағзалардың құрылысы заңдылықтарын түсіну; асқорыту жүйесінің функциялары, құрылысы, дамуы мен ақаулары.

Дәріс тезистері: Анықтамасы: ішкі ағзалар дегеніміз тұлға қуыстарында (кеуде, іш, жамбас атауы) ораналасқан органдар жиындығы. Оларға асқорыту, тынысалу және несеп-жыныс жүйелері жатады. Ішкі ағзаларды вегетативтік, яғни өсімдік тіршілігі мүшелері деп те атайды. Адам организмінде вегетативтік мүшелер кіретін және шығатын тесіктері арқылы қоршаған ортамен қатысатын төрт түтіктен (асқорыту, тынысалу, несеп және жыныс) тұрады. Ішкі ағза түтіктері ұрықтың (эмбриондық) кезеңде пайда болады. Әр түтіктің бөліктері әркелкі өсуіне байланысты, формасы жағынан күрделенеді. Күрделену нәтижесінде жеке орган бастамалары пайда болып, ағзалар дамуы (органогенез) әрі жалғасады.

Ішкі ағзалар екі типті органдардан тұрады. Олардың көбі түтікті немесе қуысты болса, біразы ұлпалы (паренхималы) болып келеді. Қуысты ағзаларға ортақ құрылыс заңдылығы: құрылымдық элементтері ортаңғы түтіктің сыртында қабықтар және қабаттар түзіп орналасады. Барлық қуысты органдардың қабырғасы төрт қабықтан (шырышты, шырышасты негіз, бұлшықетті және сірлі (серозды)), ал қабықтар 2-3 қабаттан немесе табақшадан тұрады. Асқорыту ағзаларының жалпы қызметтері: 1. организмді энергиямен қамтамасыз ету; 2. құрылымдарды түзу үшін «құрылыс» материалдарымен жабдықтау; 3. энергиялық қор жинау. Бұлар мен қоса асқорыту ағзаларының өзіне тән қызметтері болады (саты механикалық өңдеу, дәм сезу, асты қорыту, сіңіру, шырын болу (секреция) және тағы басқалар). Көп түрлі қызметтерге байланысты асқорыту органдары көп және әрбір орган өзінше құрылыс жүрделігімен өзгеше. Морфологиялық ерекшелігі бойынша асқорыту жүйесін екі топқа бөледі: 1. асқорыту каналы немесе асқазан-ішек жолы; 2. ұлпалы (паренхималы) органдары. Бірінші бөлікке жататындар: ауыз қуысы, жұтқыншақ, өңеш, асқазан, ішектер. Ұлпалы ағзалар: тіл, тістер, сілекей бездері, бауыр, ұйқыбезі. Ұрықтың дамуы және атқаратын ерекше қызметі (функциялық өзгешелігі) бойынша асқорыту каналын үш бөлімде (алдыңғы ішек, ортаңғы ішек, артқы ішек туындылары) жіктейді. Асқорыту органдарын архитектуралық құрылысы бойынша қуысты және ұлпалы ағзаларға да жіктейді.

Көрнекі материал: таблицалар мен схемалар

Әдебиеттер тізімі:

1. Рақышев а.Р. Адам анатомиясы, і-іі том. Алматы 1994-95 жыл.

2. Рақышев а.Р. Адам анатомиясы, і-іі том. Алматы 2004 жыл.

3. Жумабаев у., Әубәкіров ә.Б., Адам анатомиясы, атлас і том. Астана 2004 жыл.

Тексеру сұрақтары:

1. Ішкі ағзалардың анықтамасы қандай?

2. Ішкі ағзалар қандай жүйелерден тұрады?

3. Ішкі ағзалар құрылысының типтері?

4. Асқорыту жүйесінің жалпы қызметтері?

5. Асқорыту ағзаларының ұрықтың дамуына байланысты жіктелуі?

6. Асқорыту каналының бөліктері?