1. Рақышев а.Р. Адам анатомиясы, і-іі том. Алматы 1994-95 жыл.

2. Рақышев а.Р. Адам анатомиясы, і-іі том. Алматы 2004 жыл.

3. Жумабаев у., Әубәкіров ә.Б., Адам анатомиясы, атлас і том. Астана 2004 жыл.

Тексеру сұрақтары:

1. Жүрек қантамыр жүйесінің құрамы қандай?

2. Қантамыр жүйесінің бөліктері қандай?

3. Тамырлардың қабырғасы қандай қабықтардан, қабаттардан тұрады?

4. Тамырлардың жіктелуі қандай ұстанымдар бойынша өткізеді?

5. Қан тамырларының таралу заңдылықтары қандай?

«Тіс емдеу» факультеті

Дәрістік кешен

Дәріс тақырыбы: Бассүйек нервтерінің функцоналдық анатомиясы үшкіл, бет, тіл-жұтқыншақ нервтері: тармақтары, топографиясы, вегетативтік түйіндермен байланысы.

Дәрістің мақсаты: Бассүйек (ми) нервтерінің белгіленуі мен аталымын, мидан басталуы мен бассүйектің шығуын, топографиясы мен жіктелуін түсіндірк.

Дәріс тезистері: Ми сабауынан белгілі ретпен шығатын нерв түбірлердің жиынтығын бассүйек (ми) нервтері деп атайды. Ми нервтері 12 жұп, олардың реттік саны римдік цифрларымен белгіленеді. Бассүйек нервтерінің мүшенің түріне және таралу жолына байланысты.

Бассүйек нервтерінің жіктелуі:

І топ мидан тікелей дамыған нервтер – иіс сезу, көру нерві;

ІІ топ – миотомнан дамыған көз алмасы мен тіл бұлшық еттерін нервтендіреді: бұлар көз-қимыл, шығыр, әкеткіш, тіласты нервтері.

ІІІ топ – желбезек доғасынан дамыған бұлшық еттерді нервтендіреді: үшкіл, бет, тіл-жұтқыншақ, кезбе, қосымша нервтер.

Желбезек доғасының дамуын бұлшық еттерді нервпен жабдықтайтын бассүйек нервтерінің (ІІІ топ) ерекшеліктері:

1. олар үш түбірлі болып мидан шығады, түбірлері: сезімтал, қозғалтқыш, вегетативтік. Сондықтан бұл нервтердің құрамында үш түрлі нерв талшықтары болады.

2. Бассүйек нервтері ми сабауынан түбірлерімен басталып, белгілі бір бағытта бассүйектен шығады.

3. Сезімтал түбірдің бойында сезгіш түйіндер болады. Олар жалған бір полярлы (псевдоуниполярлы) жасушалардан тұрады.

4. Вегетативтік (парасимпатикалық) талшықтар вегетативтік түйіндерде үзіліп, бас мойындағы бездерді, ауыз және мұрын қуысы шырышты қабығын нервтендіреді.

Көрнекі материал: таблицалар мен схемалар

Әдебиеттер тізімі:

1. Рақышев а.Р. Адам анатомиясы, і-іі том. Алматы 1994-95 жыл.

2. Рақышев а.Р. Адам анатомиясы, і-іі том. Алматы 2004 жыл.

3. Жумабаев у., Әубәкіров ә.Б., Адам анатомиясы, атлас і том. Астана 2004 жыл.

Тексеру сұрақтары:

1. Бассүйек нервтері нешеу, олар қалай аталады?

2. Бассүйек нервтері мидың қандай бөлігінен басталады?

3. Нервтер бассүйектен қалай шығады?

4. Бассүйек нервтерінің жіктелуін атаңыз?

5. Желбезек доғасынан дамитын бұлшық еттер нервтерінің құрылыс ерекшеліктері қандай?

«Тіс емдеу» факультеті

Дәрістік кешен

Дәріс тақырыбы: Эндокринді аппарат ағзаларының морфо-функционалдық мінездемесі, эндокринді бездердің топографиясы, организмнің ағза, жүйе қызметін реттеуі.

Дәрістің мақсаты: Эндокринді аппарат құрамын, жалпы функциясын, эндокринді бездердің жіктелуін, құрылысы өзгешелігі мен ағза, жүйе қызметін реттеудегі маңызын түсіндіру.

Дәріс тезистері: Эволюция үрдісінде ерекше дамыған басқарушы және реттеуші жүйе – ол эндокринді аппарат. Бұл аппарат ағзалары организм функциясын гормондар арқылы реттеп нерв жүйесімен бірге бір тұтастықты қамтамасыз етеді. Эндокринді аппарат құрамына эндокринді немесе ішкі секреция бездері және ішкі ағзаларда шашырамды орналасқан эндокринді жүйе жатады.

Эндокриндік бездер жете маманданған ағзалар, биологиялық активті заттар-гормондар синтездеп, оларды қанға бөліп шығарады. Эндокринді бездер жіктелуін дамуы және топографиясы бойынша өткізеді.

Дамуы бойынша барлық эндокринді бездерді бес топқа жіктейді:

1. брангиогендік топ – желбезек эпитениімен қалталарымен дамитын. Энтодермалық бездер (қалқанша, айырша, аденогипофиз);

2. энтодермалық бездер – алғашқы ішек дамуы (ұйқыбез аралшалары);

3. нейрогендік топ – аралық мидан дамитын эктодермалық бездер (нейрогипофиз, эпифиз);

4. мезодермалық бездер (бүйрекүсті бездің қыртыс заты, жыныс бездері);

5. эктодермалық бездер – адреналдық жүйе тобы симпатикалық элементтерден туындайды (бүйрекүсті бездің милық заты, хромаффондік денешіктер). Эндокриндік бездерді функциясы мен топографиясы бойынша мына топтарға жіктеледі:

І. Эндокринді аппараттың орталық құрылымдары: гипоталамус, гипофиз, эпифиз;

ІІ. Перифериялық эндокринді бездер (қалқанша, айырша, бүйрекүсті бездер)

ІІІ. Эндокринді функциясы бар органдар (ұйқыбез, жыныс бездері, плацента)

ІV. Жекеленген гормон синтезделуші жасушалар тобы – диффузды эндокринді жүйе.

Көрнекі материал: таблицалар мен схемалар

Әдебиеттер тізімі: