1. Рақышев а.Р. Адам анатомиясы, і-іі том. Алматы 1994-95 жыл.

2. Рақышев а.Р. Адам анатомиясы, і-іі том. Алматы 2004 жыл.

3. Жумабаев у., Әубәкіров ә.Б., Адам анатомиясы, атлас і том. Астана 2004 жыл.

Тексеру сұрақтары:

1. Бұлшықет жүйесінің функциясы қандай?

2. Бұлшықет құрылысы қандай?

3. Бұлшықеттің қосымша элементтері не?

4. Бұлшықеттердің жіктелуінің принциптері?

5. Бұлшықеттердің құрылысы бойынша жіктелуі?

«Тіс емдеу» факультеті

Дәрістік кешен

Дәріс тақырыбы: Нерв жүйесі туралы жалпы түсінік. Рефлекторлық доғалар. Жұлын мен мидың ақ, сұр заттарының құрылысы. Анализатор туралы түсінік.

Дәрістің мақсаты: Нерв жүйесінің жалпы функциясын, ұйымдасу принциптерін, құрылымдық және функцианалдық элементтерін беріп, жұлын мен мидың сұр және ақ заты құрылысын түсіндіру.

Дәріс тезистері: Нерв жүйесі адам организмін қоршаған ортамен байланыстырады. Ол дене мүшелерін, ішкі ағзалар қызметін реттеп, зат алмасу, қан айналысы, басқа да процестерді басқарады. Нерв жүйесі организм бөліктерін байланыстырып, оның ағзалар қызметін реттеп (регулиция) және үлестіріп (координация) тұратын аса күрделі және өте нәзік түзіліс. Нерв жүйесі тармақтарымен ағза, тіндер өтіп біріктіреді. Бұл оның интегрециялық функциясы.

Нерв жүйесінің ұйымдасу принціпі – оның құрылымдық элементтері: нерв ұлпысы, нетроцит, нейрон, нетройдық теория. Рефлекстің морфологиялық (құрылымдық) негізі – рефлекторлық доға. Бүкіл нерв жүйесі нейтрондар кешені, яғни оның органдары нетролдық құрылым. Сондықтан нерв жүйесі орандарының құрылысын, дамуын, функциаларын зерттеп білу теориясы – ол нетроидық теория.

Нерв жүйесі қызметі – рефлекстің морфологиялық негізі-рефлекторлық доға. Ол нейрондар тізбегі болып келеді. Рефлекторлық доғалар нейтрондар саны және функциясы бойынша жіктеледі.

Нерв жүйесі қызметінің маңызды нервтік механисзмі – ол анализатор. «Анализатор дегеніміз сыртқы қабылдаушы аппараттан басталып, мида аяқталатын күрделі нервтік механизм» (И.П. Павлов). Сезім туу үшін қажет нервтік аппарат анализатор деп аталады.

Көрнекі материал: таблицалар мен схемалар

Әдебиеттер тізімі:

1. Рақышев а.Р. Адам анатомиясы, і-іі том. Алматы 1994-95 жыл.

2. Рақышев а.Р. Адам анатомиясы, і-іі том. Алматы 2004 жыл.

3. Жумабаев у., Әубәкіров ә.Б., Адам анатомиясы, атлас і том. Астана 2004 жыл.

Тексеру сұрақтары:

1. Нерв жүйесінің функциялары қандай?

2. Нерв жүйесінің құрылымдық элементтері не?

3. Нейрон деген не, ол неден тұрады?

4. Рефлекторлық доға құрылысы қандай?

5. Анализатор дегеніміз не?

«Тіс емдеу» факультеті

Дәрістік кешен

Дәріс тақырыбы: Нерв жүйесінің морфологиялық сипаттамасы, маңызы. Орталық және шеткі бөліктерге бөлінуі туралы принциптер.

Дәрістің мақсаты: Нерв жүйесінің орталық және шеткі (перифериялық) бөліктері құрамы, құрылысы және функцияларын түсіндіру.

Дәріс тезистері: Орталық нерв жүйесінің жоғарғы бөлімі – ол ми. Ми бассүйек қуысында (ми сауытында) орналасады. Мидың формасы жалпы қарағанда бассүйек қуысы пішініне сәйкес келеді. Мидың үш ең ірі бөлігін ажыратады: үлкен ми, кіші мишық және ми сабауын. Үлкен ми екі ми сыңарларынан тұрады, олар мидың көп бөлігін алып жатады.

Ми сыңарлары бойлық саңылау арқылы бөлініп, сүйелді дене арқылы және оның астындағы құрылымдармен өзара байланысады. Мидың төменгі бетінен ми сыңарларын, мишықты, ми сабауын және мидан шығатын бассүйек нервтерін көруге болады. Ми сыңарларының беті (жоғарғы, төменгі, медиалды) түрлі бағытта өтетін жүлгелерден, олардың арасындағы қатпарлардан тұрады. Тұрақты жүлгелер (орталық, лотералды, шеке-шүйде) ми сыңарын үлестерге бөледі. Үлестер өз кезегінде қатарлардан тұрады.

Ми сыңары бес үлеске бөлінеді (маңдай, самай, шеке, шиде, аралша). Ми сыңарларының беті қолыңдағы 1,5-4,5 мм біркелкі сұр зат қабатынан тұрады. Ол ми қыртысы немесе жамылғы деп аталады. Ми қыртысы нерв жасушалары әртүрлі алты қабаттан тұрады.

Ми сыңары бетіндегі сұр заттан басқа, оның төменгі бетіне жақын орналасқан базалды немесе қыртысасты ядролары (жолақ дене, шарбақ, бадамша тәрізді дене) болады.

Мидың бөліктері; дамуы бойынша артқы жағынан бастап, рет-ретпен орналасқан бөліктері: 1). Ромб тәрізді немесе артқы ми. Ол сопақша және меншікті артқы мидан тұрады; 2). Ортаңғы ми және 3). Алдыңғы ми. Ол өз кезегінде аралық мидан және соңғы мидан тұрады.

Көрнекі материал: таблицалар мен схемалар

Әдебиеттер тізімі: