XV .«бескарағай аудандық каз почта» Акционерлік қоғамының ұйымның қызметінің қаржылық нәтижелерін талдау.

15.1 Ұйымның қызметінің қаржылық нәтижелерін талдау.

Қаржылық жағдай дегеніміз - кәсіпорын өзінің қызметін қаржыландыру. Талдау жүргізушінің келесі әрекеті баланс активінің құрылу көздерін талдау болады. Бұл кезде мекеменің мүлкінің келіп түсуі, оны сатып алу және оны құрылуы да, Бесқарағай аудандық Каз почта АҚ өзінің де, қарызға алынған капиталдың да есебінен жүргізілуі мүмкін екендігін есте сақтау керек. Ал меншікті капитал мен қарызға алынған капиталдың арасындағы қатынас оның қаржылық тұрақтылығын көрсетеді. Меншікті капиталдың көлемін ғана анықтап қоймай, сонымен бірге капиталдың жалпы сомасындағы оның үлес салмағын да анықтау маңызды. Бұл коэффициентке қарап мекеметегі сырттан тартылған қаржыдан қаншалықты тәуелсіз екендігін және өз қаражатын қаншалықты жұмсай алатынын көреді. Тәуелсіздік коэффициентін меншікті капиталды барлық авансталған капиталға бөлумен анықтайды:

Ктс = Мк:Ак

Мұндағы: Ктс - тәуелсіздік коэффициенті;

Мк - меншікті капитал;

Ак - авансталған капитал (баланс валютасы жиыны, яғни қаржыландырудың жалпы сомасы).

Бұл коэффициенттің өсуі мекеменің қаржылық тәуелсіздігі жоғары екендігін көрсетсе, алдағы уақытта қаржылық қиындықтардың азаятындығын көрсетеді.

Кқ = Мк:Қк

Мұндағы: Кқ - қаржыландыру коэффициенті;

Мк - меншікті капитал;

Қк - қатыстырылған капитал.

Бұл коэффициент жоғары болған сайын, соғұрлым банктер қаржыландыруға соғұрлым сенімді кіріседі.

Бұл коэффициент мекеменің қызметінің қандай бөлігі өз қаражатымен, ал қандай бөлігі қарыз қаражатымен қаржыландырылатынын көрсетеді. Қаржыландыру коэффициенті <1 болатын жағдай (кәсіпорын мүлкінің көп бөлігі қарыз қаражатымен қалыптасқан) төлем қабілеттілігінің өте қауіпті жағдайға жеткендігін және несие алуды қиындатқанын көрсетеді.

Өтімділік мекеме серіктестігінің сөзсіз төлем қабілеттілігін білдіреді және активтер мен міндеттемелердің арасындағы жалпы сомасы бойьшша да, келіп түсу уақыты бойынша да әрдайым теңдікті көрсетеді.

Табыс есебінен. сондай – ақ кәсіпорынның бюджет алдындағы, банктер мен басқа да кәсіпорындар, ұйымдар алдындағы міндеттемелері орындалады.Шетелдік арнаулы әдебиеттерде «табыстар» ұғымы келесідей түрде анықталады.«Табыстар дегеніміз - қаржының келуі немесе активтер құнының өсуі, не болмаса пассивтердің азаюы түріндегі есепті кезеңдегі экономикалық пайданың ұлғаюы болып табылады, бұл ақңионерлер салымдарының есебінен өсуден басқа жағдайдағы капиталдың өсуіне әкеледі.

Кесте № 3

Пайданың факторлық талдауына берілгендер

№	Көрсеткіштер	Өткен жыл	Ағымдағы жыл
1	Өнімді сатудың көлемі	233260862	225250626
2	Өнімнің бірлік бағасы м/тг	3,5	3,4
3	Өнімнің өзіндік құны	2,5	2,6
4	Соның ішінде ауыспалы шығындар	1,6	1,7
5	Тұрақты шығындар сомасы м/тг	202681486	213256534
6	Пайда м/тг	456576346	-256081096

Пайда көлеміне эсер ететін факторлар мына формуламен есептеледі;

П=VРП (ц-в)-А мұндағы

В-өнім бірлігіне кететін ауыспалы шығындар

А-тұрақты шығындар

П = (4,8 – 3,5/х233260862 –2251681486)=578576346

П = (4,2 – 3,5/х225250626– 213256534)= -105081096

Қорытынды: № 3-ші кестеде пайданың факторлық талдауына келетін болсақ, өнімді сатудың көлемінің берілгендерін жазамыз.

Жалпы 2011 жылдағы берілгендері бойынша өнімнің бірлік бағасы 4,1 мың теңге болып өткен жылда құраса, есептік жылда 0,1 көтеріліп 4,2 мың теңгені құрайды.

Сонымен қатар өнімнің өзіндік құны өткен жылда 3,8 мың теңге болса, есептік жылда 0,1-ге артып, 3,9 мың теңгені құраған. Соның ішінде ауыспалы шығындар өткен жылда 3,5 мың теңге болса, есептік жылда да сондай көрсеткішке тең.

Тұрақты шығындар соммасы өткен жылда 191422345 болды, ал есептік жылда 265706601 болды. Екі кезеңдегі шығындарды салыстыратын болсақ, онда есептік жылда шығындар 74284256 теңгеге артқан. Шығындар артқаннан әрине пайда төмен түсуі мүмкін. Яғни түскен пайда шығын көлемін артығымен жаба алмайды. Сол себептен шығындарды азайтып, үнемдей алуы тиіс. Осы кестеге қарайтын болсақ, пайда өткен жылда 206859918 теңгені құрап, сол кезеңде кеткен шығындарды толығымен жапқан. Ал есептік жылда пайда аз түсіп, жарты шығынды мүлде жаппаған. Бұның себебі өнімнің бірлік бағасы да, өнімнің өзіндік құны да, шығындар соммасы да есептік жылда жоғарылаған. Сол себептен пайда да аз түскен.

Қорытынды

«Бесқарағай аудандық Каз почта» АҚ өндірістік іс – тәжірибеден өткен кезеңімді қорытындылайтын болсам. Жалпы іс – тәжірибеден өту барысында, көптеген жаңа мәліметтермен таныстым. Өз мамандығымның күрделі әрі жауапкершілікті талап ететінін түсіндім. Теориялык білімімді іс- тәжірибе жүзінде көрсетуге тырыстым. Өндірістік іс- тәжірибе барысында алған білімімді қорытындылайтын болсам,бекітілген жоспар бойынша қызметатқара отырып, мамандығымның қыр-сырын түсіне бастадым. Өзіме жүктелген қызметтердің барлығына жауапкершілікпен қарап, дер кезінде өткізуге тырыстым.

Жүктелгем міндеттеріме сәйкес орындауға керек барлық тапсырмалармен танысытым. Кәсіпорынның ішкі және сыртқы саясатымен таныса отырып, ішкі ережелері мен қағидаларына бағындым. Кәсіпорынның өзіне тән техникалык құрал- жабдыктары бар. Бухгалтер бөліміндегі барлық есеп – қисаптарды жасау үшін арнайы бағдарлама енгізілген. Сол бағдарламаға сүйене отырып, барлық еееп саясатымен құжат рәсімдеу тәртібін жүргіздік. Ай сайын еееп тағайындаулер мен талдау жасау үшін міндетті түрде кәсіпорындағы штат кестесімен және кәсіпорын құрылымын білу керек.

Жалпы түйіндейтін болсам, кәсіпорындағы тек өз мамамандығыммен шектеліп кана коймай ондағы барлықбасқа бөлім міндеттерімен және қызметтерімен таныса отырып, өз білімімді жетілдіру мекен жайында керекмәліметтерді алуға тырыстым. Өндірістік іс-тәжірибеден өту мен үшін 2 жыл алған теориялык білімімді іс-тәжірибе жөнінде көрсете отырып, одан әрі толықтыра, жетілдіре түстім. Өз мамандығымның кандай екендігін түсіне отырып, өзімді болашақ маман ретінде сезіндім.

Ұйымның қаржылық ақпаратын белгілі бір әдістері мен тәсілдері бойынша есептейтін, өлшейтін және оны өңдеп, тасымалдайтын жүйе. Ол кәсіпорынның жұмысын толығымен бақылап, оны басқару үшін бағыт-бағдар беріп, алдағы уақытта істелінетін жұмысын жоспарлап және сонымен қатар ол ұйымның болашақта атқарылатын жұмысына экономикалық талдау жасауға бірден-бір қажетті ғылым болып табылады. Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп тағайындау» туралы № 329-ІІ 27. 06. 2002 жылғы заңы еліміздегі бухгалтерлік есепті жүргізу жүйесін анықтайды, қаржылық есеп тағайындау мен оның пайдаланылуын және есепке алудың негізгі қоғамдары мен жалпы тәртібін, ішкі бағалау және сыртқы аудит жөніндегі талаптарды, сондай-ақ ұйымдардың құқықтары мен міндеттерін белгілейді. Кез-келген ұйымда бухгалтерлік есеп жұмысын жүргізу экономикалық мәселелердің негізгі және басты қажеттілігі болып табылады. Мен зерттеген кәсіпорынның ағымдағы активтерінің есебі де экономикалық мәселелердің басты қажеттілігі болып табылады.

«Бесқарағай аудандық Каз почта» АҚ ағымдағы активтерінің құрамы мен құрылымын терңінен ұғынуды, мен осы кәсіпорынның есеп саясатымен танысудан бастағам. Әрі қарайғы зерттеуде бухгалтерлік есептің алғашқы құжаттары да өз септігін тигізбей қоймады. Жалпы алғанда, кәсіпорынның тауарлы-материалдық қорлары, дебиторлық борыштары мен ақша қаражаттарының жағдайының оңды болуы лезде өтелуі тиіс. Міндеттемелерді жабу үшін қолайлы болып келеді.

Дегенмен, жоғарыда аталған ағымдағы активтердің құрамы мен құрылымының өзгерісіне, оның есебінің қолайлы жүзезеге асырылуына ерекше бөлуді олардың аудитін жүргізу арқылы іске асыруға болады. өйткені ағымдағы активтер арқылы жүргізілетін операциялардың дұрыстығы мен әділеттілігіне жүз пайыздық деңгейіндегі сенімділіктің болуы екі талай. Әрбір кәсіпорын жыл сайын өзінің қызметін, бухгалтерлік есеп жүйесін аудиттен өткізіп отыруы тиіс. Бұл оның өзінің нақты жағдайын, әсіресе қаржылық жағдайын объективті түрде көруге мүмкіндік береді. Мен зерттеген кәсіпорынның ағымдағы жүзеге асырылатын операциялардың рәсімделетін құжаттардың еш бұрмалауға ұшырамағаны байқалады. Ағымдағы активтерге жүргізілген функционалды аудит өндірістік ресурстарды қолдану мен үрдістерді сатылай және цикл арқылы қалыптастыру бойынша іске асты.

Біздің бүгінгі күнгі стратегиямыз – көрсетілетін қызметтер аясын кеңейту мен оларға нақты сапа стандарттарын бекіту. Компания сапа менеджменті жүйесін енгізумен белсенді түрде айналысуда. «Қазпочта» АҚ басқаруды нығайту, персоналды оқыту, пошта байланысын жаңарту, бәсекеге қабілетті пошта-жинақ жүйесі мен тұтынушыларға көрсетілетін қызметтер сапасын көтеруге бағытталған қазіргі күнгі ақпараттық-технологиялық тізбектерді енгізуге зор назар аударады.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. ҚР-ның «Бухгалтерлік есеп және қаржы есебі»туралы заңы 24.06.2002.

2. ҚР-ның Қаржы министрлігінің бұйрығы бойынша бекітілген Бухгалтерлік есеп типтік шот жоспары. 18.09.2002. №438.

3. Ержанов М.С.,Ержанова А.М. Основы бухгалтерского учета и новая корреспонденция счетов (с 1 января 2003 г. ),А. «Ержанов и К»,2003.

4. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И.Бухгалтерский учет на предприятии.- Алматы: « Центраудит - Казахстан»,2002.

5. Международные стандарты финансовой отчетности КМСФО:пер.В.И.Тарусина (Ред.Коллегия:А.С.Бакаев,Л.В.Горбатова,Т.Б.Крылов и др.).- М., 1998.

6. Ермолова В.Н., Учет и анализ финансовых активов.- М.

7. БаймухановаС.Б.Бухгалтерлік есеп.Алматы,ИздатМаркет 2005ж.

8. ҚР-ның «Бухгалтерлік есеп және қаржы есебі»туралы заңы 24.06.2002.

9. СайдахметоваФ.С.Основные правила организации бухгалтерского учета,Алматы, «LEM»,2001.

10. Типовой план счетов бухгалтерского учета, от 18.09.2002г.№438.

11. «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер»туралы 2001 жылғы 12 маусымдағы №209 – IIҚазақстан Республикасының Салық кодексі.

12. Қазақстан Республикасының Президентінің «Акционерлік қоғамдар туралы» 1998 жылғы 10 шілдедегі №2811 заң күші бар Жарлығы.

13. Бухгалтерлік есеп стандарты.Қазақстан Республикасының Ұлттық комиссиясы.-Алматы,1996 – 2003 ж.

14. Халықаарлық қаржылық есеп тағайындау стандарттары.,(Аудармашы Тарусина В.И).- М.,1998.

15. Халықаарлық бухгалтерлік есеп және аудит стандарттары.(Құрастырушы Рапопорт М.М.).,1992.

16. Бухгалтерлік есептің типтік шоттар жоспары .Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің 2002 жылғы 18 қыркүйектегі №438 бұйрығымен бекітілген.

17. Абленов.Д.О.Основы аудита.- Алматы: Экономика.2003.

18. АжибаеваЗ.Н.Аудит.- Алматы: Экономика,2004.

19. www.finanse.firm.ru

20. www.accountant.kz

21. www.audit.kz/

22. www.distribut.net

68