- •Аңдатпа
- •Аннотация
- •Annotation
- •Мазмұны
- •Технологиялық бөлім
- •1.1 Күкірт қышқылын және олеумді қолдану
- •1.1 Сурет - Күкірт қышқылын қолдану
- •1.2 Күкірт қышқылының физикалық қасиеттері
- •1.1 Кесте - h2so4 және олеум сулы ерітінділердің қасиеттері
- •1.3 Қойылтылған күкірт қышқылының химиялық қасиеттері
- •1.4 Су қосқан күкірт қышқылының химиялық қасиеттері.
- •1.5 Күкіртті қышқылдар алу
- •1.5.2 Күкірт қышқылын алудың кезеңдері
- •1.5.3 Күкірт қышқылын алудың әдістері
- •1.5.4 Күкірттен күкірт қышқылдарын өндіру
- •1.5.5 Темір колчеданнан күкірт қышқылын өндіру
- •1.5.6 Күкірт сутектен күкірт қышқылын өндіру
- •2. Күкірт қышқыл өндірістерінің маңызды технологиялық схемаларын әзірлеу.
- •2.1 Игерілген технологиялық схемалар сипаттамасы
- •2.2 Күкір қышқылы өндірісіндегі технологиялық параметрлерді есептеу
- •2.2.1 Заттық баланс
- •2.2.2 Заттық баланстың есебі
- •2.2.3 Шығын коэффициентін есептеу
- •2.2.4 Күкірт диоксидтің шығуын есептеу
- •2.2.5 Шырақ тұқылының шығуын есептеу
- •2.3 Гидравликалық машиналардың негізгі жұмыс параметрлері
- •2.3.1 Химиялық технологиялардағы насостар
- •2.3.2 Насосты есептеу
- •2.4 Автоматтандыру құралдарын таңдау
- •2.4.1Басқару жүйесінің контроллерін таңдау
- •2.1 Сурет – Simatic s7-300 бақылауышы
- •2.4.2 Құралдардың сипаттамасы
- •2.5 Күкіртті колчеданның күйдірумен күкіртті қышқылдар алудың технологиясындағы температураны реттеу жүйесінің төменгі деңгейінің бағдарлама техникалық кешенін құрастыру
- •2.5.1 Символдар кестесін құру
- •2.2 Сурет - Символдар кестесі
- •2.5.2 Ұйымдастырушы блокта бағдарламалау
- •2.3 Сурет - Бағдарлама құрылымы
- •2.5.3 Диспетчерлік пункті құру
- •3 Экономикалық бөлім
- •3.1 Aвтoмaттaндыpылғaн бaсқapy жүйесiн құpyғa кететiн кaпитaлды қapжылық шығындap.
- •3.3 Қаржылық жоспар
- •3.2 Кесте - Автоматтандыру жүйесінің құралдарына кететін шығындар
- •Автоматтандыру құралдарына және құрылғыларына кеткен капиталдық шығындардың жалпы құны
- •Құрылғылардың монтажына кеткен шығындар капиталдық шығындардың 25%-ін құрайды (Смонт.)
- •3.4 Автоматтандыру жүйесін эксплуатациялауға кеткен шығындар
- •Автоматтандыру құралдарының және есептеу техникасының ағымдық жөндеу жұмыстарына кеткен шығыны автоматтандыру жүйесін құруға кеткен капиталдық шығын көлемінің 2,5%-ын құрайды (Сағым.Ж.Ж.)
- •1. Желдету
- •1. Ғимараттың ішкі және сыртқы жылулық жүктемесін есептеу.
- •4.1 Ғимараттың ішкі және сыртқы жылулық жүктемесін есептеу
- •4.2 Желдету
- •4.4 Шудан қорғану шаралары
- •Қорытынды
- •Қысқартулар тізімі
- •Қолданылған әдебиеттер тізімі
1.3 Қойылтылған күкірт қышқылының химиялық қасиеттері
Қойылтылған күкірт қышқылы күшті тотықтырғыш болып келеді. HI және ішінара галогендерге ерітіндіге НВге дейін тотықтырады, көміртек - СО2 дейін, S-SO2 дейін, көптеген металлдар тотықтырады. H2SO4 Қатысумен тотықтырғыш реакциялардың өткізуі қыздыруларды, әдетте талап етіп жатыр. Жиi қалпына келетін өнім SO2:
+2H2SO4 = 3SO2↑+ 2H2O+ 2 H2SO4 = 2SO2 ↑+ CO2 ↑+ 2H2OS + H2SO4 = SO2 ↑+ 2H2O + S↓
Күшті қалпына келтіргіштер H2SO4ті S немесе H2Sке айналдырып жатыр.
Концентратты күкіртті қышқылды қыздырғанда барлық металлдармен дерлік әрекеттеседі (Au, Pt, Be, Bi, Fe, Mg, Co, Ru, Rh, Os, Ir қоспағанда) мысалы:
2H2SO4 = CuSO4 SO2 ↑ 2H2O
Күкіртті қышқыл тұздарды - сульфаттар(Na2SO4) және гидросульфаттарды (NaHSO4) құрастырады. Ерімейтін тұзға PbSO4, CaSO4, BaSO4 және т.б:
SO4+ BaCl2 = BaSO4↓ 2HCl
Суық күкірт қышқылы темірге ештене зиян келтірмейді, сондықтан темір ыдыста оларды тасиды. Сусыз күкіртті қышқыл SO3ті жақсы ерітіп және онымен сезініп жатыр, реакция бойынша пайда болатын қышқылды құрастырып жатыр :
Н2SO4 + SO3 = H2S2O7
SO3 ерітінділер күкірт қышқылдарында олеум деп аталады. Олар екі қосуларды құрастырады : H2SO4·SO3 және H2SO4·2SO3.
1.4 Су қосқан күкірт қышқылының химиялық қасиеттері.
Су қосқан күкіртті қышқыл үшін тотықтырғыш қасиеттер. Су қосқан күкірт қышқылы барлық қышқылдар үшін тән химиялық қасиетке ие болады: негіздермен, негізгі және амфотер оксидтермен, тұздармен әрекеттесіп жатыр
SO4+2NaOH=Na2SO4+2H2OSO4+CaO=CaSO4+H2OSO4+СaCO3=CaSO4+O2↑+H2O
Су қосқан күкірт қышқылдарымен металдар өзара әрекеттесуде, сутегіге үйреншікті электрод потенциалдар қатарында тұрған, (сульфаттар) күкірт қышқылдар тұздар құрылады және сутегі ыдырап жатыр:
+ H2SO4 = ZnSO4 + H2↑
Араласқан күкіртті қышқылмен қорғасын ерімейді сонын салдарынан оның бетінде ерімейтін қорғасын сульфаты пайда болады
1.5 Күкіртті қышқылдар алу
1.5.1 Күкіртті қышқыл өндіріс үшін шикізат
Күкіртті қышқыл өндірісі үшін шикізаттарға сапалы қарапайым күкірт, күкірт колчеданды, күкірт кіретін өнеркәсіптік қалдықтарды қолданып жатыр. Күкіртті колчеданнан 35-50% болып жатыр. Күйдіруге душар болған күкірт колчеданымен сульфид кендері күкіртті газды үлкен мөлшерде ауаға тарап жатыр. Олардың күкірт қышқыл өндірісі үшін жөнді қолдану керек. Соңғы уақытта көмірлерде, мұнайда, кокс айыруда өңдеуде алынатын күкіртті сутек газы күкірт қышыкылы шикізаты ретінде пайдаланылады.
Темір колчедан
Табиғи темір колчедан өзі мыстан, мырыштан, қорғасыннан, никелден, кобальт басқа металлдардан темірден сульфидтерден FeS2 және басқада металдардың сульфидттерінен тұратын металлдардың және бос жыныстың карбонаттардаң қурылады. Қазақстан аумағында колчеданның шоғырлары Оралда және Ақтаста , Алтын Төбеде орналасқан, және оларды кеніштерде колчедан түрде өндіріп жатыр.
Колчеданды өндіріске дайындамай тұрып одан бағалы түрлі түсті металлдарды шығару мақсатын құрып, темірлер дисульфидтің шоғырландыруларын жоғарылатуда. Колчедан флотация жолымен шикізатқа темірлер дисульфидтің мазмұндары үлкейеді, және оттек ауа байыту күйдірудің процесстің қозғаушы күшін жоғарылатып жатыр.
Күкірт
Күкірт металдардың сульфидтері және сульфаттар түрінде, көмір, мұнай, табиғи газ және ілеспе газдың құрамына кіреді. Өндірілетін күкірттің 50% күкірт қышқылы өндірісінде қолданылады.
Қарапайым күкірт күкіртті кендерден алған немесе күкіртті сутек болатын газдардан алынады. Осыған сәйкес табиғи күкіртпен және күкіртті газды ажыратамыз.
Кеннен күкірт өндіретін жылу әдісі ол судың буы арқылы балқытып, шикі күкіртті айдау арқылы алады.
Ыстық және технологиялық газды тазартуда, газды күкіртті күкірт сутектен алуы толық емес тотығулар процесіне негізделген.
2H2S + O2 = 2H2O + S2
Түрлі күкіртті қосылыстар бар күкірттің көп мөлшерін мыс балкыту өндірісінде алынады . Балқу процесінің реакциясы ағылып, қарапайым күкірт қалыптастыруға алып келеді.
FeS2 = 2FeS + S2+ С = S + СО2
Күкірт сутек
Күкірт сутек - жағымсыз иiсті түссіз газы. Табиғи түрде жанар тауларда және табиғи газдарда кездесіп жатыр, ал көп таралған түрі минералды сулар көздерінде және органикалық қалдықтар шіруде жиналады. Күкірт сутектің көзі ретінде әр түрлі газдар қызмет көрсетіп жатыр: кокс, генераторлық жолсерік, мұнай өңдеудегі газдар. Күкірт сутек газында олардың тазартудан алғанда таза 90% күкірт сутек болады, оны арнайы әзірлеуді қажетсінбейді.